Έύρεση ομαδικών τάφων εκτελεσμένων την περίοδο του Εμφυλίου πίσω από το Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ).

 ( Συλλογή άρθρων - ανανεώνεται )

 

 Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

Συνολικά έξι ομαδικοί τάφοι με ( με 33 σωρούς) βρέθηκαν από το το τέλος του 2024 έως και τον Μάρτιο του 2025 στον Δήμο Συκεών της Θεσσαλονίκης , κατά τις εργασίες ανάπλασης  της περιοχής γύρω από το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης. Η περιοχή που περικλείεται από τις οδούς Κανάρη, Σολωμού και Μιαούλη χρησιμοποιούνταν στα χρόνια του Εμφυλίου για την εκτέλεση πολιτικών κρατουμένων (ή για τη μεταφορά των σορών τους) αφού βρισκόταν πολύ κοντά στις φυλακές του Γεντί Κουλέ, και τότε ήταν χωράφια.

Μεγάλο το πλήθος των δημοσιευμάτων ( ενδεικτικά : εφ,Documento , 18-3-25 ) και εσχάτως άρθρο για την ανακάλυψη είχαμε και από το Associated Press ( Greece’s dark past is uncovered after 33 bodies are found in a civil war-era mass grave, AP, 30-4-25 ).

Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

Σε γραπτή ερώτηση της βουλεύτριας του "Κινήματος Δημοκρατίας" Κυριακής Μάλαμα προς την Υπουργό Πολιτισμού ( βλ. φώτο) όσον αφορά του τι προτίθεται να πράξει το Υπουργείο, η Υπουργός απάντησε (βλ. φώτο) μεταξύ άλλων ότι " οι ταφές νεότερων χρόνων (20ος αι) δεν συνιστούν αρχαιολογικό εύρημα".

 

 

 

 

 Μετά την απάντηση η βουλευτής σχολίασε ( πηγή facebook Κυριακή Μάλαμα) :

" η Υπουργός Πολιτισμού αρνείται να αναλάβει πρωτοβουλίες ανάδειξης της επώδυνης ιστορίας του ιστορικού αυτού τόπου (...) σε μία απάντηση μνημειώδους γραφειοκρατικής αποστασιοποίησης (...) Λυπούμαστε που το Υπουργείο Πολιτισμού αντιλαμβάνεται τον ρόλο του με τέτοιο τρόπο, εμείς πιστεύουμε ότι η επίσημη Πολιτεία, μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού είναι αρμόδια για την ανάδειξη της ιστορία των εκτελέσεων στο Επταπύργιο, για την δημιουργία μνημείου στο σημείο των ομαδικών τάφων και για την δημιουργία δημοσίου φακέλου τεκμηρίωσης, ώστε να είναι γνωστή σε όλους η ιστορία των έκτακτων στρατοδικείων, ο απάνθρωπος τρόπος των εκτελέσεων, ο τρόπος που λειτούργησε το κράτος για δεκαετίες και βέβαια για να αποκατασταθεί η μνήμη των εκτελεσθέντων ανθρώπων, που αγωνίστηκα για την ελευθερία".

Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

 Στη συνέχεια ακολουθεί σχετική αρθρογραφία : 

Σπύρος Κουζινόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ο ακριβής εντοπισμός του τόπου εκτελέσεων πίσω από το Γεντί Κουλέ. Parallaxi, 29-3-25 

Πολυμέρης Βόγλης, Τελικά υπάρχουν νεκροί και νεκροί για το Υπουργείο Πολιτισμού, Parallaxi 27-4-25

Δημήτρης Χριστόπουλος, “Μπάζωμα” αντί Επιτροπής Αλήθειας; Όχι για τα Τέμπη αλλά για το Γεντί Κουλέ , News247, 3-5-25 

Πολυμέρης Βόγλης, Ένα παρελθόν που δεν παρέρχεται, Εποχή, 4-5-25 

Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δελτίο Τύπου, 5-5-25

 

Αντώνης Λιάκος ( πηγή fb Antonis Liakos 6-5-2025):

Οι σκελετοί του Επταπυργίου

 

Πολύ σωστά το τοποθετεί το ζήτημα των σκελετών του Επταπυργίου η ανακοίνωση του Συλλόγου των Ελλήνων Αρχαιολόγων, και κυρίως απέναντι στην παράνομη (και βλακωδώς γραφειοκρατική) απόφαση του ΥΠΠΟ ότι τα ευρήματα του Εμφυλίου «στερούνται ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας»! Η απόφαση αυτή δείχνει μια νοοτροπία. Σημασίας προφανώς στερούνται και οι Δεσμώτες του Φαλήρου, που έχουν αφεθεί στην τύχη του αέρα και της υγρασίας. Και βέβαια σημασίας στερούνται οι χίλιοι περίπου σκελετοί που βρέθηκαν εκεί όπου εκτείνεται το ΚΙΠΙΣΙΝ και δείχνουν μια απαράμιλλη κοινωνική ιστορία της αρχαιότητας. Γιατί σημασία έχει το απαστράπτον, αυτό που θα προσελκύσει τουρισμό. Είναι μια άλλη διαφορετική αντίληψη της Αρχαιολογίας και του Πολιτισμού, είναι ακριβώς αυτή που τον χαρακτηρίζει «βαριά βιομηχανία της Ελλάδας» ή χρυσοτόκο όρνιθα.

Να «οριοθετηθεί ως ιστορικός τόπος η περιοχή των εκτελέσεων» ζητά ο Σύλλογος των Αρχαιολόγων. Αλλά ο τόπος αυτός είναι πυκνά δομημένος, ζει κόσμος, τον έχει καθημερινά μπροστά του, παίζουν παιδιά. Η οριοθέτηση του χώρου δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει ερήμην των κατοίκων και της τοπικής δημοτικής αρχής. Ποιος θα ήθελε έναν ανοιχτό τάφο δίπλα του; Τα δικαιώματα των νεκρών δεν πρέπει να παραβιάζουν τα δικαιώματα των ζωντανών. Χρειάζονται ανοιχτές τοπικές διαβουλεύσεις, κάτι ανύπαρκτο, δυστυχώς, στην Ελλάδα.

Θα πρέπει επίσης να αποφευχθεί η ιδεολογικοποίηση των ευρημάτων. Ο Εμφύλιος δεν είναι «ένα παρελθόν που δεν λέει να περάσει». Μας ενοχλεί αυτό όταν το λέει η συντηρητική περφόρμερ ιστορίας, αλλά δεν μας ενοχλεί όταν το διαβάζουμε σε αριστερά έντυπα. Ο Εμφύλιος όμως τελείωσε το καλοκαίρι του 1949, αν και οι επώδυνες συνέπειές του κράτησαν,μειούμενες βέβαια, ως το τέλος της δικτατορίας. Η Μεταπολίτευση όμως σήμανε το οριστικό τέλος, και το 1989 οι πρώην αντίπαλοι του εμφυλίου έδωσαν τα χέρια, κυβέρνησαν μαζί και προχώρησαν σε μια πράξη υψηλού συμβολισμού, έκαψαν τους φακέλους παρακολούθησης των πολιτών (παρά τις διαμαρτυρίες των ιστορικών). Επομένως ποιος εμφύλιος συνεχίζεται και δεν λέει να παρέλθει; Εκτός κι αν χρησιμοποιούμε τον εμφύλιο σαν «αλλοχρονισμό» των δεινών μας, όπως χρησιμοποιούσαμε το «φταίει η τουρκοκρατία» για ό,τι μας συμβαίνει σήμερα, «φταίει η χούντα» κ.ο.κ.

Προσφέρει καμιά λύση στα σημερινά μας προβλήματα να γυρίσουμε πάλι στα τραύματα του εμφυλίου, αυτό είναι που μας λείπει, έχει καμιά συνάφεια με το σήμερα ότι συνέβη πριν από 80-75 χρόνια; Κι αν πάρουν και οι Δεξιοί αξίνες και αρχίσουν και ανασκάπτουν για οστά στις «πηγάδες» της Κατοχής (Μελιγαλάς, Φενεός κλπ) και κηδεύουν τα θύματα (γιατί κι αυτοί οι νεκροί δικαιώματα έχουν), πού πάμε; Δεν είναι αυτό μια τεράστια ψυχολογική καθήλωση; Καταλαβαίνει κανείς ότι τα σημερινά αδιέξοδα μπορούν να οδηγήσουν σε αυτή την καθήλωση του ηρωικού και πένθιμου. Αυτό όμως θέλουμε;

Η πρότασή μου: Να αναλάβει η αρχαιολογική υπηρεσία ή οι αρχαιολόγοι του ΑΠΘ την υπόθεση, μέσα σε μια λελογισμένη και ευαίσθητη παρέμβαση που θα συζητά τόσο με τους απογόνους των θυμάτων, όσο και προπαντός με τους σημερινούς κατοίκους της περιοχής.

 

 Σχόλιο του Πολυμέρη Βόγλη:

 Το θέμα είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης να "μπαζώσει" την μνήμη και το παρελθόν των ηττημένων στον Εμφύλιο. Δεν είναι "καθήλωση" να ζητάς να γίνει έρευνα για τις εκτελέσεις των πολιτικών κρατουμένων. Ακόμα δεν ξέρουμε πόσοι εκτελέστηκαν, τα ονόματά τους, πού είναι θαμμένοι. Εάν οι ιστορικοί δεν έχουν λόγο, τότε απομένει μόνο η λήθη ή η κομματική μνήμη.

Απάντηση του Α.Λ.:

 Πολυμερη προφανώς διάβασα το άρθρο σου στην Εποχή. Να μάθουμε βέβαια όπως λες, και αυτό οι αρχαιολόγοι μπορούν να το κάνουν σε συνεργασια με τους ιστορικούς. Αυτή ειναι η πρότασή μου. Αλλα μας ενδιαφερει η κυριολεκτική μνήμη ή η ιστορικοποίηση; Μεγάλη κουβεντα αυτή, αλλά να συμφωνήσουμε ότι ο εμφύλιος έχει προ πολλού λήξει με συνέπειες που έχουν εξαντληθεί και αυτές.

 

 

Βόμβα από Σίμο Δανιηλίδη: Βρέθηκε κι άλλος ομαδικός τάφος στο Γεντί Κουλέ. 10-5-25

Κωστής Καρπόζηλος, Η αναγνώριση των "άλλων", Καθημερινή, 18-5-25 

Σταύρος Τζίμας, «Μιλούν» οι τάφοι του Γεντί Κουλέ, Ηλεκτρονική σελίδα Καθημερινής, 19-5-25 

Παρουσίαση βιβλίου Σ.Κουζινόπουλου "Γεντί Κουλέ. η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης" στη ΔΕΒΘ, 13-5-25

Παρουσίαση βιβλίου Σ. Κουζινόπουλου, 'Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης", Ιανός, Αθήνα, 21-5-25 

Ανακοίνωση Ένωσης Ελλήνων Ιστορικών ( Πηγή facebook : Ένωση Ελλήνων Ιστορικών )

Ανακοίνωση της Ελληνικής Ένωσης Ιστορικών για την εύρεση καταλοίπων εκτελεσθέντων του Εμφυλίου Πολέμου στο Επταπύργιο της Θεσσαλονίκης

Στη Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης, από τον Δεκέμβριο του 2024 μέχρι σήμερα, κατά τις εργασίες ανάπλασης που πραγματοποιεί ο Δήμος Νεάπολης-Συκεών κοντά στις πρώην φυλακές Επταπυργίου (Γεντί Κουλέ) έχουν εντοπιστεί περισσότεροι από 30 σκελετοί σε ομαδικούς τάφους. Πρόκειται για σκελετούς πολιτικών κρατουμένων που δικάστηκαν από έκτακτα στρατοδικεία, εκτελέστηκαν και ενταφιάστηκαν εκεί κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Σύμφωνα με την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, «κατά τις εργασίες δεν εντοπίστηκαν νεότερα στρώματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, παρά μόνο ομαδικοί τάφοι με 34 νεκρούς, οι οποίοι ανήκουν σε ταφές νεοτέρων χρόνων (20ού αι.) και ως εκ τούτου δεν συνιστούν αρχαιολογικό εύρημα». Οι σκελετοί έχουν μεταφερθεί προσωρινά στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας, ενώ οι εργασίες ανάπλασης συνεχίζονται.

Η Ελληνική Ένωση Ιστορικών παρακολουθεί με ανησυχία αυτή τη μεταβολή στην πρόσληψη του νεότερου παρελθόντος από την αρμόδια αρχή. Το Υπουργείο Πολιτισμού πρωταγωνίστησε ήδη από τη δεκαετία του 1980 στον χαρακτηρισμό ως διατηρητέων κτιρίων και τόπων, που έως τότε δεν γινόταν κατανοητοί ως τέτοιοι. Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου μαζί με τους μηχανικούς και τους αρχαιολόγους χαρακτήριζε συστηματικά εργοστάσια του 19ου αι. και του πρώτου μισού του 20ού αι. ως ιστορικούς τόπους με την αιτιολογία ότι αυτά τα υλικά κατάλοιπα συνδέονταν «με το άμεσο παρελθόν της πόλης και ήταν σημείο αναφοράς της μνήμης των κατοίκων». Οι αποφάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού ήταν τολμηρές για την εποχή τους και εισήγαγαν στη χώρα μια διευρυμένη αντίληψη του όρου «μνημείου». Ουσιαστικά, η πρωτοποριακή αντίληψη της εποχής εκπαίδευε τους πολίτες σε νέες εκδοχές του πολιτισμού, των μνημείων και της ιστορικότητας.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων δικαίως επισημαίνει τη συνεισφορά της «αρχαιολογίας του σύγχρονου παρελθόντος», μια ερευνητική τάση που ενισχύει τον επιστημονικό και κοινωνικό ρόλο των αρχαιολόγων. Εκτεταμένες ανασκαφές σε τόπους μαχών και μαζικών εκτελέσεων (Κύπρος, Κλεισούρα Αλβανίας, Κάτυν Πολωνίας) έχουν οδηγήσει στην ανακομιδή οστών, προσωπικών αντικειμένων και τελικά στην ψύχραιμη αποτίμηση της βίας και των πρακτικών καταστολής. Η αρχαιολογία τις τελευταίες δεκαετίες συναντά συχνά την ιστορική έρευνα μέσα από τη συνδυαστική μελέτη των υλικών καταλοίπων και αρχειακών πληροφοριών.

Η Ελληνική Ένωση Ιστορικών θέτει το ερώτημα: γιατί ο εντοπισμός σκελετών εκτελεσθέντων πολιτικών κρατουμένων οδηγεί την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού σε μια πολιτική απαξίωσης της ιστορικής σημασίας των ευρημάτων; Καλούμε το Υπουργείο Πολιτισμού να δει το Επταπύργιο ως ιστορική ευκαιρία για μια διαφορετική διαχείριση του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος και να εμπλακεί ουσιαστικά ως υπηρεσιακός παράγοντας. Προτείνουμε να εκπονήσει ένα σχέδιο μελέτης και να προχωρήσει σε συστηματική ανασκαφή στον περιβάλλοντα χώρο του Επταπυργίου και στη συνέχεια οι ανασκαφές να επεκταθούν και στους άλλους τόπους εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Κάτι τέτοιο θα λειτουργήσει ως θετικό παράδειγμα για τα επόμενα χρόνια και τις νεότερες γενιές πολιτών, ενώ θα επιτρέψει στους συγγενείς των θυμάτων να γίνουν κοινωνοί της ιστορίας των προγόνων τους.

 Νίκος Βαλασιάδης & Παρθενόπη Βέργου, Οι νεκροί του πάρκου στις Συκιές. Μια απόπειρα ταύτισης των εκτελεσμένων στους πολύνεκρους ομαδικούς τάφους, Parallaxi, 30-5-25   

ΠΜΣ ΄"Δημόσια Ιστορία", Διαδικτυακή συζήτηση «Παρελθόν σε εκκρεμότητα. Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων στο Επταπύργιο και η διαχείριση της μνήμης», 2-6-2025 

Πώς ο αριθμός των σκελετών στους ομαδικούς τάφους του Γεντί Κουλέ έφτασε τους 43, parallaxi, 06-6-25 

Εκπομπή "Φάσμα", Πέρα από τα τείχη, ΕΡΤ, 16-6-25