Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας και οι Μαυρομιχαλαίοι, Μνήμων, Τόμος 4, 1974

 Του Χρήστου Λούκου *

 

 "Δολοφονία του Ι. Καποδίστρια" , Χαράλαμπος Παχής, Λάδι σε καμβά, 1872, Μουσείο Καποδίστρια, Κέρκυρα Πηγή  

 

 ΛΟΥΚΟΣ Χ. Κ. (2013). Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΙΩ. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΑΙΟΙ. Μνήμων, 4, 1–110

 

 

 * Ο Χρήστος Λούκος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αναγορεύτηκε διδάκτορας του ίδιου Πανεπιστημίου (1984), εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρον Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών (1974–1992) και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (1982–1985). Από το 1992 υπηρέτησε ως Αναπληρωτής και αργότερα ως Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπου δίδαξε την Επανάσταση του 1821, την καποδιστριακή περίοδο, κοινωνικά προβλήματα των νεοελληνικών πόλεων, διάφορα θέματα ιστορίας του ελληνικού κράτους, ιστορία της ελληνικής τυπογραφίας, καθώς και εισαγωγή στην ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Ανάλογα είναι και τα σχετικά του δημοσιεύματα. Από το 1994 διευθύνει το πρόγραμμα «Η πόλη στους Νεότερους Χρόνους» στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. Είναι ιδρυτικό και ενεργό μέλος της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού, η οποία, μεταξύ άλλων, εκδίδει το ιστορικό περιοδικό Μνήμων. Είχε τη γενική εποπτεία της ταξινόμησης του Δημοτικού Αρχείου της Ερμούπολης, καθώς και άλλων δημοτικών και κοινοτικών αρχείων. Από το 2012 είναι Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Βιβλία, Επιμέλειες, Συμμετοχές σε συλλογικούς τόμους 

 

 

 

Δεκεμβριανά 1944

 

Τα τραγικά γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944 αποτύπωσε σε φίλμ ο  Dmitri Kessel (1902-1995) αμερικανό-ουκρανός πολεμικός ανταποκριτής του περιοδικού Life.

Δείτε εδώ να φωτογραφίζουν τον ίδιο ....

 

( Πηγή φωτογραφίας άγνωστη, αναπαραγωγή από Facebook Mika Agrafiotou, 4-12-25 )

ενώ φωτογραφίζει ..... 

 

 

 Για τα γεγονότα υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία , θα σταθούμε μόνο στο τι έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις δεκαετίες αργότερα στο editorial του τρίτου τεύχους (Ιούλιος 1985) του περιοδικού "Το Τέταρτο" , στο οποίο υπήρξε διευθυντής για έντεκα τεύχη.

«Τα παιδιά της γαλαρίας» είναι μια φημισμένη ταινία του Καρνέ. Τα δικά μας παιδιά της γαλαρίας είναι κάπως διαφορετικά (…). Τα όνειρα σε τούτα τα παιδιά υπήρξαν κυρίαρχα, σημαντικά και διαψευσμένα.

Στον καιρό της Κατοχής τα μετέπειτα παιδιά της γαλαρίας ζούσαν απάνω στη σκηνή και παίζανε το ρόλο τους, τον όποιο ρόλο τους, έστω και τον πιο μικρό, με αυταπάρνηση, με το αίμα τους, με τη ζωή τους, χωρίς καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, χωρίς προοπτική ανταλλάγματος. Μ’ ένα μονάχα στόχο, την επαλήθευση ενός επίμονου ονείρου. Και ήταν το όνειρο για μια ελεύθερη ζωή σχηματισμένη μακριά από απάνθρωπους νόμους, από ανάλγητους κρατικούς μηχανισμούς, από εξορίες και φυλακές και εκτελέσεις. Τίποτα δεν έγινε αλήθεια. 

Μετά τον πόλεμο κυβέρνησαν τον τόπο ξανά φθαρμένοι άνθρωποι, ανίκανοι να συλλάβουν έστω και στο ελάχιστο απ’ ότι γεννιόνταν κείνο τον καιρό κι αναρριγούσε ολόκληρο τον κόσμο. 

Εάν μας λέγαν τότε μερικά από τα ονόματα που κυβερνήσανε κατόπιν ότι θα ξανάβγαιναν στην πολιτική σκηνή να διαφεντέψουνε τη χώρα μας, θα γελούσαμε δίχως τελειωμό με την καρδιά μας. Γιατί πιστέψαμε βαθιά μέσα μας πως όλα αυτά τα ονόματα ήσαν φαντάσματα του παρελθόντος, απόντα στα δύσκολα χρόνια που περνούσαμε, για πάντα απόντα από τον τόπο.

Κι όμως συνέβη αυτό. Ξανάρθανε τα φαντάσματα κι αρχίσαν να πλαστογραφούν γι’ άλλη μια φορά την ελληνική ιστορία. Και τα παιδιά που πολεμήσανε κι ονειρευτήκανε, γίναν παιδιά της γαλαρίας, όσα δεν διώχτηκαν και δεν εξαφανίστηκαν στις φυλακές και στα ξερά νησιά του Αιγαίου. (….)

Τα παιδιά της γαλαρίας δεν ήσαν φαύλα, δεν ήσαν χίτες, δεν ήσαν ανώμαλοι με τον φασισμό στο ’να πλευρό τους. Δεν συμβιβάστηκαν με τους νικητές Γερμανούς, δεν υπήρξαν «πατριώτες» με το περιεχόμενο του χωροφύλακα και του μπράβου. Είχαν τη σκέψη όργανο, τα μάτια υγρά κι ακούραστα να βλέπουνε τον κόσμο και την ψυχή παρθενική και απροσάρμοστη στη μεταπολεμική ελληνική αθλιότητα. Τα Δεκεμβριανά δεν ήταν αντίδραση κομμουνιστών (…).

Ήταν η αγανάκτηση των παιδιών της γαλαρίας που βλέπαν τους συντρόφους τους και τα όνειρά τους στα φέρετρα, από σφαίρες που ρίξαν δοσίλογοι και φασίστες, φορώντας γαλάζιους μανδύες εθνικοφροσύνης. Και όλα αυτά τα ελληνικά αποβράσματα με την επίσημη υποστήριξη του νεαρού τότε κράτους, είχανε ένα εχθρό: την ψυχή των παιδιών της γαλαρίας.

Εκατομμύρια ελληνικά παιδιά που πιστέψαν στην απελευθέρωση, αλλά βρέθηκαν ευθύς αμέσως απέναντι στον ίδιο χωροφύλακα, στο ίδιο δικαστή, στα ίδια ανάλγητα αρμόδια πρόσωπα που αντιμετώπιζαν πριν λίγο κιόλας χρόνο, όταν ακόμη υπήρχαν Γερμανοί. Και θέλησαν, πριν αποκλειστούν στη γαλαρία τους, να διαμαρτυρηθούν κραυγάζοντας για τελευταία φορά. Κι ύστερα να σωπάσουν – σαράντα χρόνια τώρα (σαράντα χρόνια τα περιέχω μέσα μου και τα δουλεύω για να τα πω κάποια φορά)…”

Πηγή : "Ημεροδρόμος" , 4-12-2020 

 

 

Η νίκη του Ζοχράν Μαμντάνι στην Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ

 Του Σωτήρη Μητραλέξη *

( *Το παρόν κείμενο είναι μετάφραση από το αγγλικό πρωτότυπο)

 

 

 Σκίτσο της Ella Baron (Ηνωμένο Βασίλειο)

 

Πολλά θα μπορούσαν να γραφτούν, και πολλά θα γραφτούν, για την εκστρατεία και τη συντριπτική νίκη του Ζοχράν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, για την ιδεολογική και πολιτική του πλατφόρμα, για την αναβίωση του δημοκρατικού σοσιαλισμού σε μια χώρα όπου η δεξιά του MAGA ήταν η μόνη δύναμη που είχε λόγο, και για το τι σημαίνει η ραγδαία άνοδός του για το μέλλον του Δημοκρατικού Κόμματος και των Η.Π.Α. Σε αυτή την ανάλυση, εστιάζουμε στη νίκη του Μαμντάνι ως σύμπτωμα, δηλαδή ως ένα σημαντικό επεισόδιο στην μακρά κρίση της Αμερικής, που χαρακτηρίζεται από βαθιά πολιτική αστάθεια και ριζική μεταμόρφωση των δύο κομμάτων, μετατρέποντας τις πολιτικές διαχωριστικές γραμμές σε ένα συνεχώς αυξανόμενο, αβυσσαλέο χάσμα μεταξύ των «δύο Αμερικών». Πράγματι, τι έχει απομείνει από τα παλιά κόμματα του uniparty, Ρεπουμπλικανικό και Δημοκρατικό, όταν η πλατφόρμα MAGA του Ντόναλντ Τραμπ έχει ξεπεράσει εντελώς το παλαιό πολιτικό προφίλ των Ρεπουμπλικάνων, ενώ το μόνο κοινό σημείο μεταξύ του Ζοχράν Μαμντάνι, του Τζο Μπάιντεν και της Χίλαρι Κλίντον είναι το γεγονός ότι και οι τρεις ανήκουν στο ανθρώπινο είδος; Μοιάζει πια όλο αυτό με το κάποτε αιώνια αμετάβλητο de facto μονοκομματικό σύστημα της Αμερικής;

 

 

Για να κατανοήσουμε αυτό το επεισόδιο, πρέπει να στραφούμε στο αναλυτικό πλαίσιο του καθηγητή Peter Turchin (Πίτερ Τέρτσιν), του οποίου τα μοντέλα αναλύουν τους ρυθμούς των κοινωνικών αναταραχών.

Για να το απλοποιήσουμε, το σχήμα του Τέρτσιν, που παρουσιάζεται με τον πιο προσιτό τρόπο στο Secular Cycle (2009), Ages of Discord (2016) και End Times (2023), βασίζεται σε τρεις αλληλένδετες δομικές-δημογραφικές δυνάμεις και υποστηρίζει ότι οι σύνθετες κοινωνίες διανύουν κύκλους φάσεων ολοκλήρωσης και αποσύνθεσης που προωθούνται από τρεις αλληλένδετες δυνάμεις: την υπερπαραγωγή ελίτ, όπου η εξάπλωση των υποψηφίων με τυπικά προσόντα ξεπερνά τις διαθέσιμες θέσεις στην κάθε είδους ελίτ, η οικονομική εξαθλίωση του λαού, καθώς αυτές οι ελίτ εντείνουν την εκμετάλλευση των πόρων από τον ευρύτερο πληθυσμό, και η δημοσιονομική κρίση του κράτους, όπου οι αντιπαλότητες μεταξύ των φατριών υπονομεύουν τη θεσμική δυνατότητα. Όταν αυτές οι πιέσεις συγκλίνουν, όπως συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες από τα τέλη του 20ού αιώνα, η αποσύνθεση εκδηλώνεται όχι ως ξαφνική καταστροφή, αλλά ως χρόνια αστάθεια: αυξανόμενη βία, θεσμική δυσπιστία και ανακατατάξεις που διαλύουν το πολιτικό σύστημα.

Από τις αρχές του αιώνα, οι προβλέψεις των μοντέλων του Τέρτσιν υπέδειξαν ότι η δεκαετία του 2020 θα ήταν το επίκεντρο αυτής της φάσης αποσύνθεσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Βασιζόμενος σε μετρήσεις όπως η στασιμότητα των πραγματικών μισθών για το κατώτερο 80% του πληθυσμού, ο διπλασιασμός του μεριδίου εισοδήματος της ελίτ από το 1980 και η ραγδαία αύξηση των δημοσιονομικών ανισορροπιών, προέβλεψε αυξημένη ευπάθεια στην πολιτική βία γύρω στο μέσο της δεκαετίας του 2020, με απόκλιση λίγων ετών. Τα γεγονότα τον δικαίωσαν: η απίθανη άνοδος του Τραμπ στην προεδρία το 2016, οι διαμαρτυρίες του 2020, η εξέγερση της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο και η αύξηση των αποπειρών δολοφονίας και των κομματικών συγκρούσεων μέχρι το 2025. Ωστόσο, η οπτική του Τέρτσιν εκτείνεται πέρα από την απλή πρόβλεψη και φτάνει στην εξήγηση, αποκαλύπτοντας πώς αυτή η αστάθεια προκύπτει από ενδογενείς δημογραφικές πιέσεις και όχι από εξωγενείς κλυδωνισμούς. Ο θρίαμβος του Μαμντάνι αποτελεί παράδειγμα αυτής της δυναμικής σε δημοτικό επίπεδο, αντανακλώντας και ενισχύοντας τις εθνικές διαιρέσεις.

Από πολλές απόψεις, ο Τραμπ και ο Μαμντάνι αντανακλούν ο ένας τον άλλον, όπως και η μεταμόρφωση των αντίστοιχων πτερύγων του πρώην οιονεί μονοκομματικού και τύποις δικομματικού συστήματος. Ακριβώς όπως ο δισεκατομμυριούχος Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάστηκε ως ένας αλλόκοτος υπερασπιστής εκείνων που έμειναν πίσω από την αποβιομηχάνιση και ήταν επομένως εγγενώς ευήκοοι προς την υπόσχεση του MAGA για οικονομικό εθνικισμό και πολιτισμική αποκατάσταση, ο Ζοχράν Μαμντάνι (απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κολούμπια, γιος γνωστών και κοινωνικά καταξιωμένων γονιών που ανήκουν σε διαφορετικά είδη ελίτ) αναδείχθηκε ως ο απρόβλεπτος ηγέτης των αστικών millennials και των μειονοτικών ενοικιαστών που έχουν εξαθλιωθεί από την κρίση των ενοικίων στη Νέα Υόρκη, κινητοποιώντας τους με ένα όραμα αυτοδιοικητικού σοσιαλισμού και παγκόσμιας αλληλεγγύης.

Ακριβώς όπως ο Τραμπ επαναπροσδιόρισε τις προτεραιότητες του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (ανυψώνοντας τον περιορισμό της μετανάστευσης, τον εμπορικό προστατευτισμό και την αντιελιτίστικη ρητορική πάνω από τον δημοσιονομικό συντηρητισμό και την ορθοδοξία της ελεύθερης αγοράς), ο Μαμντάνι αναπροσανατολίζει τη δημοκρατική μηχανή στη Νέα Υόρκη προς τη φορολογία του πλούτου, το πάγωμα των ενοικίων και τον φιλοπαλαιστινιακό διεθνισμό, παραγκωνίζοντας τον κεντρώο σταδιακό μετασχηματισμό και την επιρροή της τάξης των δωρητών.

Σύμφωνα με το σχήμα του Τέρτσιν, και οι δύο είναι προϊόντα της υπερπαραγωγής της ελίτ: ο Τραμπ ως ο outsider πλουτοκράτης που εργαλειοποιεί την αντίδραση των πλεοναζόντων λευκών εργαζομένων, ο Μαμντάνι ως ο προερχόμενος από μια ελίτ ριζοσπαστικός αντίπαλος των ελίτ που διοχετεύει τους προσοντούχους προοδευτικούς και τους δομικά αποκλεισμένους μη λευκούς. Κάθε ένας επιταχύνει τις ενδοελίτ συγκρούσεις: ο Τραμπ διασπά το κατεστημένο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, ο Μαμντάνι καταστρέφει τον άξονα Κουόμο-Μπλούμπεργκ και τη συναίνεση του Δημοκρατικού Κόμματος σε θέματα πολιτικής, εκμεταλλευόμενος παράλληλα τη λαϊκή οικονομική εξαθλίωση για να δημιουργήσει νέες συμμαχίες, εμβαθύνοντας έτσι τη φάση αποσύνθεσης που προέβλεψε ο Τέρτσιν για τη δεκαετία του 2020.

Στην ουσία, η άνοδος του Μαμντάνι ενσαρκώνει τη ριζοσπαστικοποίηση της υπερπαραγωγής της ελίτ και την άνοδο μιας αντι-ελίτ εναντίον των καθεστηκυιών ελίτ. Απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κολούμπια και δημοκρατικός σοσιαλιστής, ο 34χρονος εκπροσωπεί ταυτόχρονα μια ομάδα υπερπροσοντούχων millennials, των οποίων οι φιλοδοξίες συγκρούονται με μια συρρικνούμενη κλίμακα κύρους, καθώς και οικονομικά εξαθλιωμένους πολίτες που δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στο ενοίκιο ή τη φροντίδα των παιδιών τους. Η εκστρατεία του διοχέτευσε τις απογοητεύσεις των προοδευτικών κατοίκων των πόλεων, οι οποίοι συχνά διαθέτουν υψηλά προσόντα, αλλά καταλήγουν σε επισφαλείς δουλειές σε μια πόλη όπου τα μέσα ενοίκια καταναλώνουν το 40% του καθαρού μισθού. Αυτό δεν είναι απλός οπορτουνισμός, αλλά η λογική απόρροια ενός συστήματος που έχει διογκώσει τις τάξεις των επίδοξων ελίτ χωρίς αντίστοιχες διεξόδους. Σύμφωνα με τον Τέρτσιν, τέτοια πλεονάσματα ενισχύουν τον ανταγωνισμό εντός της ελίτ, διασπώντας τον μηχανισμό των Δημοκρατικών σε ριζοσπαστικά και μετριοπαθή στρατόπεδα. Η ανατροπή του Κουόμο, ενός μέλους δυναστείας που υποστηρίζεται από 1,5 εκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια από υπερ-PAC δισεκατομμυριούχων, από τον Μαμντάνι υπογραμμίζει αυτό το σχίσμα: μια εξέγερση της αντι-ελίτ που αρπάζει τον έλεγχο από τους εδραιωμένους φρουρούς.

Παράλληλα με την εξέγερση MAGA του Τραμπ στη δεξιά, η άνοδος του Μαμντάνι αντλεί ζωτικότητα από τη λαϊκή οικονομική εξαθλίωση, ωστόσο και οι δύο επηρεάζονται από έναν συχνά παραβλεπόμενο φυλετικό παράγοντα που υπερβαίνει την τάξη ή την ιδεολογία. Οι αναλύσεις της αμερικανικής εκλογικής πολιτικής συχνά δίνουν προτεραιότητα στα οικονομικά προβλήματα ή τις μορφωτικές διαφορές, αλλά η φυλετική καταγωγή έχει αναδειχθεί ως μια υπόγεια κινητήρια δύναμη, αναδιαμορφώνοντας τις συμμαχίες εν μέσω δημογραφικών αλλαγών. Το ποσοστό των λευκών ψηφοφόρων στο εκλογικό σώμα έχει συρρικνωθεί από 81% το 2000 σε 67% το 2020, με την συμμετοχή των μη λευκών να αυξάνεται κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες: η Αμερική των WASP (Λευκών Αγγλοσαξόνων Προτεσταντών) δεν είναι πλέον αυτονόητη στο διηνεκές. Αυτή η διάβρωση της δημογραφικής κυριαρχίας έχει καταλύσει μια αμυντική ενοποίηση της λευκής ταυτότητας εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, κάτι που είναι εμφανές στην επικράτηση του Τραμπ το 2016: συγκέντρωσε την πλειοψηφική υποστήριξη των λευκών ψηφοφόρων σε όλα τα εισοδηματικά και εκπαιδευτικά στρώματα, ξεπερνώντας ακόμη και τα περιθώρια του Τζορτζ Μπους το 2000 μεταξύ των λευκών ανδρών, γυναικών, χριστιανών και υψηλόμισθων. Αντίθετα, οι μη λευκοί με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο υποστήριξαν συντριπτικά την Χίλαρι Κλίντον, υποδηλώνοντας την υπεροχή της φυλής έναντι της τάξης στην κινητοποίηση της συμμετοχής στις εκλογές.

Ως μουσουλμάνος της δωδεκαδικής σιιτικής παράδοσης, η συμμαχία του Μαμντάνι αντιστρέφει αυτό το μοτίβο στην αριστερά, κινητοποιώντας μια πολυφυλετική αστική υπο-τάξη (μετανάστες, νέοι έγχρωμοι ενοικιαστές και εργαζόμενοι στον τομέα των υπηρεσιών στα προάστια) ενάντια στην «αντλία πλούτου» της ελίτ. Η πλατφόρμα του για πάγωμα των ενοικίων, δημοτικούς φόρους περιουσίας και δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες βρήκε απήχηση σε περιοχές όπου ο αριθμός των αστέγων έχει τριπλασιαστεί από το 2019 και οι αυξήσεις των ενοικίων μετά την COVID ανέρχονται κατά μέσο όρο στο 20%. Ωστόσο, η φυλετική δυναμική επηρεάζει την απήχησή του: ως μουσουλμάνος ινδικής καταγωγής γεννημένος στην Ουγκάντα, η υποστήριξη του Μαμντάνι για τη Γάζα –ένα άλλο διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα στην αμερικανική πολιτική– και τα δικαιώματα των μεταναστών αξιοποίησε τα προβλήματα των λατινοαμερικανικών, ασιατοαμερικανικών και αφροαμερικανικών ομάδων, οι οποίες θεωρούν τους μετριοπαθείς Δημοκρατικούς όπως ο Κουόμο συνένοχους στη συστημική τάση του αποκλεισμού τους. Αυτό αντικατοπτρίζει τα φυλετικά μηνύματα του Τραμπ (συνοριακά τείχη και ρητορική για «χώρες-χαβούζες») προς τους λευκούς ψηφοφόρους της εργατικής τάξης, αλλά ως διαθλασμένο μέσα από προοδευτικούς φακούς. Και τα δύο φαινόμενα προωθούν μια αναδιάταξη, όπου το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα εδραιώνεται ως το «κόμμα των λευκών» εν όψει του προβλεπόμενου από το Γραφείο Απογραφής σημείου καμπής του 2043, της «μειονοτικής πλειοψηφίας», ενώ οι Δημοκρατικοί διασπώνται κατά μήκος εθνοτικών και γενεαλογικών γραμμών. Η μετανάστευση, που κάποτε ήταν σημείο τριβής για τους Ρεπουμπλικάνους, τώρα διχάζει την αριστερά, με τις συγκεντρώσεις του Μαμντάνι που μεταδίδονται ζωντανά στα Ουρντού και τα Ισπανικά να προκαλούν κινητοποίηση ενάντια στην αριστοκρατική εκμετάλλευση.

Αυτή η φυλετική υποκείμενη τάση διασταυρώνεται με τις ρήξεις στην εξωτερική πολιτική, ιδιαίτερα με την φθορά της ειδικής σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ, όπου το προφίλ του Μαμντάνι τονίζει τις αναδυόμενες πολώσεις. Η ηχηρή κριτική του στη γενοκτονία από το Ισραήλ στη Γάζα ευθυγραμμίζεται με μια αμερικανική στροφή γενεάς (και, φυσικά, με τις διεθνείς νομικές διαδικασίες που εκδικάζονται επί του παρόντος στη Χάγη). Κυριαρχούν οι γενεαλογικές διαφορές: οι κάτω των 30 ετών εκδηλώνουν πάνω από 30% συμπάθεια για τους Παλαιστινίους και μόλις 15% για τους Ισραηλινούς, σε αντίθεση με τις φιλοϊσραηλινές τάσεις των μεγαλύτερων σε ηλικία ομάδων. Μεταξύ των νέων Ρεπουμπλικάνων, η υποστήριξη προς το Ισραήλ πέφτει κάτω από το 30%, σε σύγκριση με το 70% των άνω των 65 ετών. Οι λευκοί ευαγγελικοί στηρίζουν την φιλοϊσραηλινή δεξιά, ενώ το περιβάλλον του Μαμντάνι στο DSA των Δημοκρατικών, που διαμορφώθηκε από το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Occupy Wall Street και τη Γάζα, ενσαρκώνει την άνοδο της αντισιωνιστικής αριστεράς. 

Ταυτόχρονα, το Pew Research Center τεκμηριώνει το συνεχώς αυξανόμενο χάσμα μεταξύ της αμερικανικής αριστεράς και της αμερικανικής δεξιάς. Ο λόγος του Μαμντάνι, που επικαλείται την αλληλεγγύη προς τους «καταπιεσμένους λαούς από το Κουίνς μέχρι την Παλαιστίνη», γίνεται έτσι ένας μικρόκοσμος αυτού του σχίσματος. Ο λόγος των δύο κομμάτων γύρω από τον ίδιο, συμπεριλαμβανομένης της όχι πάντα διακριτικής αντίδρασης της παλιάς φρουράς των Δημοκρατικών εναντίον του πριν από την οριστική άνοδό του, υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική έναντι του Ισραήλ χωρίζει τώρα τους Δημοκρατικούς, όπως η μετανάστευση αναδιαμόρφωσε τους Ρεπουμπλικάνους υπό τον Τραμπ.

Αυτούς τους παράγοντες τους επιδεινώνει η ευρύτερη θεσμική δυσφορία. Με τους Ρεπουμπλικάνους να κατέχουν τον Λευκό Οίκο και την πλειοψηφία στο Κογκρέσο, η απογοήτευση του κοινού διαπερνά και τα δύο κόμματα: μόνο το 39% θεωρεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ηθικά υγιές, ενώ το 42% θεωρεί το ίδιο για τους Δημοκρατικούς. Η πλειοψηφία χαρακτηρίζει το καθένα «υπερβολικά ακραίο» (61% για τους Ρεπουμπλικάνους, 57% για τους Δημοκρατικούς), ενώ η ελπίδα τρεμοπαίζει αμυδρά: 36% για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, μόλις 28% για τους Δημοκρατικούς. Η απογοήτευση είναι γενικευμένη, αλλά η οργή των Δημοκρατικών προς το ίδιο τους το κόμμα έχει εκτοξευθεί στο 67%, από περίπου το 50% το 2019 και το 2021. Το 41% από αυτούς αποδίδει την οργή αυτή στην ανεπαρκή αντίσταση κατά της κυβέρνησης Τραμπ, με το 13% να κατακρίνει τις αποτυχίες της ηγεσίας και το 10% το κενό επικοινωνίας. Οι Ρεπουμπλικανοί, ενθαρρυμένοι από την εξουσία, αναφέρουν χαμηλότερη απογοήτευση στο 40% και 69% αισιοδοξία. Η εξωτερική πολιτική υπογραμμίζει το κενό: το 46% δεν συμφωνεί με κανένα από τα δύο κόμματα για το μέτωπο Ισραήλ-Χαμάς (52% Δημοκρατικοί, 36% Ρεπουμπλικανοί) και το 36% για τη Ρωσία-Ουκρανία. Η εκπροσώπηση έχει χαμηλή βαθμολογία: το 42% αισθάνεται ότι εκπροσωπείται από τους Ρεπουμπλικάνους, το 40% από τους Δημοκρατικούς, ενώ το 25% δεν συμφωνεί με κανένα από τα δύο κόμματα. Εν μέσω αυτού, το 60% αντιλαμβάνεται «μεγάλη» διαφορά μεταξύ των κομμάτων, ωστόσο η πλειοψηφία (71-78%) απαιτεί συμβιβασμό από τους αντιπάλους, ενώ λιγότεροι (39-46%) το επεκτείνουν και στο δικό τους κόμμα. Η νίκη του Μαμντάνι, λοιπόν, δεν είναι μια μεμονωμένη προοδευτική έξαρση ή απλώς αντι-τραμπισμός, αλλά μια ψηφίδα σε αυτό το μωσαϊκό δυσφορίας, καθώς και άνοδος των αντι-ελίτ σε ένα όλο και πιο πολωμένο πολιτικό φάσμα.

Ως προς το μέλλον, οι κύκλοι του Τέρτσιν προσφέρουν μια δυσοίωνη πρόβλεψη για το πολιτικό μέλλον της Αμερικής. Η φάση αποσύνθεσης, που θα κορυφωθεί κατά τη δεκαετία του 2030, προμηνύει εντατικοποίηση των ενδοελιτικών συγκρούσεων και μαζική κινητοποίηση, εκτός αν παρέμβουν αντισταθμιστικές δυνάμεις: αυτοπεριορισμός των ελίτ μέσω παραχωρήσεων ή δημογραφική ανακούφιση μέσω καταστροφής. Το πρόγραμμα του Μαμντάνι, αν υλοποιηθεί μέσω της σταθεροποίησης των ενοικίων και της δίκαιης φορολόγησης στη Νέα Υόρκη, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια τέτοια επανεξισορρόπηση, μειώνοντας το χάσμα Gini και περιορίζοντας τα πλεονάσματα των επίδοξων για εισδοχή στις κάθε είδους ελίτ, ενισχύοντας τις ευκαιρίες της μεσαίας τάξης. Με διακριτικό τρόπο, ο πολυφυλετικός κοσμοπολιτισμός του υπονοεί μια γέφυρα πάνω από το φυλετικό χάσμα, προωθώντας συμμαχίες που αμβλύνουν την αμυντική αντίδραση της λευκής ταυτότητας. Ωστόσο, ο Τέρτσιν σημείωσε το 2023 ότι, με βάση τα δεδομένα, τα μοντέλα και τις μετρήσεις του, οι ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει το σημείο δυνατότητας επαναπροσδιορισμού της ισορροπίας, δηλαδή έχουν ξεπεράσει το σημείο όπου θα μπορούσε να υπάρξει επιστροφή στην πολιτική ομαλότητα (αντί για αποσύνθεση και πολιτική βία) με βάση ευρείες αναδιανομές.

^{Σκίτσο του Pete Kreiner (Αυστραλία)}

Ωστόσο, η ιστορία προειδοποιεί: χωρίς ανάλογα στο εθνικό επίπεδο, τα τοπικά πειράματα ενδέχεται να εξελιχθούν σε βαλκανοποιημένες οχυρωματικές θέσεις. Η δεύτερη θητεία του Τραμπ, με την εδραίωση του MAGA, πιθανότατα θα εδραιώσει τους φυλετικούς και απομονωτιστικούς φορείς της δεξιάς, αντανακλώντας την αριστερή έλξη του Μαμντάνι. Ο Μαμντάνι έχει ήδη χαρακτηριστεί ως ο εξαποδώ προσωποποιημένος από την κυβέρνηση της Ουάσιγκτον. Οι «δύο Αμερικές» που προκύπτουν δεν απειλούν τις ΗΠΑ με διάλυση, αλλά με μια κούφια, απονευρωμένη ομοσπονδία, διχασμένη από αέναα βέτο και πολιτισμική απόσχιση. Τα μοντέλα του Τέρτσιν προβλέπουν τελική εξομάλυνση, συχνά μετά από δριμεία κρίση, υπό μια χαλιναγωγημένο πλέον ελίτ. Ωστόσο, αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αφού τα πράγματα πάνε αποφασιστικά στραβά.

Πηγή 

 * Ο Σωτήρης Μητραλέξης είναι εντεταλμένος διδάσκων φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και ερευνητικός εταίρος στο Πανεπιστήμιο του Winchester. Έχει διατελέσει επίκουρος καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Πόλεως, Κωνσταντινούπολη (Istanbul Sehir Univ.), και έχει εργαστεί ως ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Princeton και στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας της Freie Universität Berlin, διδάκτωρ θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και διδάκτωρ πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, μετά από σπουδές φιλολογίας και φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη Freie Universität Berlin. Έχει εκδώσει μεταξύ άλλων τα βιβλία «Ever-Moving Repose: A Contemporary Reading of Maximus the Confessor’s Theory of Time» (Oregon: Cascade, 2017), «Μεθοδολογία και Θεωρία της Ιστορίας της Φιλοσοφίας» (Αθήνα: Καρδαμίτσα, 2017), «Απελευθέρωση της Εκκλησίας από το Κράτος: οι σχέσεις Εκκλησίας-Κράτους και η μελλοντική μετεξέλιξή τους» (επιμ., Αθήνα: Manifesto, 2015), «Ludwig Wittgenstein between Analytic Philosophy and Apophaticism» (επιμ., Newcastle: Cambridge Scholars Publishing, 2015), και «Slavoj Žižek and Christianity» (συνεπιμ., Νέα Υόρκη: Routledge, 2019).

 

 

 

Έύρεση ομαδικών τάφων εκτελεσμένων την περίοδο του Εμφυλίου πίσω από το Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ).

 ( Συλλογή άρθρων - ανανεώνεται )

 

 Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

Συνολικά έξι ομαδικοί τάφοι με ( με 33 σωρούς) βρέθηκαν από το το τέλος του 2024 έως και τον Μάρτιο του 2025 στον Δήμο Συκεών της Θεσσαλονίκης , κατά τις εργασίες ανάπλασης  της περιοχής γύρω από το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης. Η περιοχή που περικλείεται από τις οδούς Κανάρη, Σολωμού και Μιαούλη χρησιμοποιούνταν στα χρόνια του Εμφυλίου για την εκτέλεση πολιτικών κρατουμένων (ή για τη μεταφορά των σορών τους) αφού βρισκόταν πολύ κοντά στις φυλακές του Γεντί Κουλέ, και τότε ήταν χωράφια.

Μεγάλο το πλήθος των δημοσιευμάτων ( ενδεικτικά : εφ,Documento , 18-3-25 ) και εσχάτως άρθρο για την ανακάλυψη είχαμε και από το Associated Press ( Greece’s dark past is uncovered after 33 bodies are found in a civil war-era mass grave, AP, 30-4-25 ).

Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

Σε γραπτή ερώτηση της βουλεύτριας του "Κινήματος Δημοκρατίας" Κυριακής Μάλαμα προς την Υπουργό Πολιτισμού ( βλ. φώτο) όσον αφορά του τι προτίθεται να πράξει το Υπουργείο, η Υπουργός απάντησε (βλ. φώτο) μεταξύ άλλων ότι " οι ταφές νεότερων χρόνων (20ος αι) δεν συνιστούν αρχαιολογικό εύρημα".

 

 

 

 

 Μετά την απάντηση η βουλευτής σχολίασε ( πηγή facebook Κυριακή Μάλαμα) :

" η Υπουργός Πολιτισμού αρνείται να αναλάβει πρωτοβουλίες ανάδειξης της επώδυνης ιστορίας του ιστορικού αυτού τόπου (...) σε μία απάντηση μνημειώδους γραφειοκρατικής αποστασιοποίησης (...) Λυπούμαστε που το Υπουργείο Πολιτισμού αντιλαμβάνεται τον ρόλο του με τέτοιο τρόπο, εμείς πιστεύουμε ότι η επίσημη Πολιτεία, μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού είναι αρμόδια για την ανάδειξη της ιστορία των εκτελέσεων στο Επταπύργιο, για την δημιουργία μνημείου στο σημείο των ομαδικών τάφων και για την δημιουργία δημοσίου φακέλου τεκμηρίωσης, ώστε να είναι γνωστή σε όλους η ιστορία των έκτακτων στρατοδικείων, ο απάνθρωπος τρόπος των εκτελέσεων, ο τρόπος που λειτούργησε το κράτος για δεκαετίες και βέβαια για να αποκατασταθεί η μνήμη των εκτελεσθέντων ανθρώπων, που αγωνίστηκα για την ελευθερία".

Φωτογραφία της αρχαιολόγου Σταυρούλας Τζεβρένη

 Στη συνέχεια ακολουθεί σχετική αρθρογραφία : 

Σπύρος Κουζινόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ο ακριβής εντοπισμός του τόπου εκτελέσεων πίσω από το Γεντί Κουλέ. Parallaxi, 29-3-25 

Πολυμέρης Βόγλης, Τελικά υπάρχουν νεκροί και νεκροί για το Υπουργείο Πολιτισμού, Parallaxi 27-4-25

Δημήτρης Χριστόπουλος, “Μπάζωμα” αντί Επιτροπής Αλήθειας; Όχι για τα Τέμπη αλλά για το Γεντί Κουλέ , News247, 3-5-25 

Πολυμέρης Βόγλης, Ένα παρελθόν που δεν παρέρχεται, Εποχή, 4-5-25 

Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δελτίο Τύπου, 5-5-25

 

Αντώνης Λιάκος ( πηγή fb Antonis Liakos 6-5-2025):

Οι σκελετοί του Επταπυργίου

 

Πολύ σωστά το τοποθετεί το ζήτημα των σκελετών του Επταπυργίου η ανακοίνωση του Συλλόγου των Ελλήνων Αρχαιολόγων, και κυρίως απέναντι στην παράνομη (και βλακωδώς γραφειοκρατική) απόφαση του ΥΠΠΟ ότι τα ευρήματα του Εμφυλίου «στερούνται ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας»! Η απόφαση αυτή δείχνει μια νοοτροπία. Σημασίας προφανώς στερούνται και οι Δεσμώτες του Φαλήρου, που έχουν αφεθεί στην τύχη του αέρα και της υγρασίας. Και βέβαια σημασίας στερούνται οι χίλιοι περίπου σκελετοί που βρέθηκαν εκεί όπου εκτείνεται το ΚΙΠΙΣΙΝ και δείχνουν μια απαράμιλλη κοινωνική ιστορία της αρχαιότητας. Γιατί σημασία έχει το απαστράπτον, αυτό που θα προσελκύσει τουρισμό. Είναι μια άλλη διαφορετική αντίληψη της Αρχαιολογίας και του Πολιτισμού, είναι ακριβώς αυτή που τον χαρακτηρίζει «βαριά βιομηχανία της Ελλάδας» ή χρυσοτόκο όρνιθα.

Να «οριοθετηθεί ως ιστορικός τόπος η περιοχή των εκτελέσεων» ζητά ο Σύλλογος των Αρχαιολόγων. Αλλά ο τόπος αυτός είναι πυκνά δομημένος, ζει κόσμος, τον έχει καθημερινά μπροστά του, παίζουν παιδιά. Η οριοθέτηση του χώρου δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει ερήμην των κατοίκων και της τοπικής δημοτικής αρχής. Ποιος θα ήθελε έναν ανοιχτό τάφο δίπλα του; Τα δικαιώματα των νεκρών δεν πρέπει να παραβιάζουν τα δικαιώματα των ζωντανών. Χρειάζονται ανοιχτές τοπικές διαβουλεύσεις, κάτι ανύπαρκτο, δυστυχώς, στην Ελλάδα.

Θα πρέπει επίσης να αποφευχθεί η ιδεολογικοποίηση των ευρημάτων. Ο Εμφύλιος δεν είναι «ένα παρελθόν που δεν λέει να περάσει». Μας ενοχλεί αυτό όταν το λέει η συντηρητική περφόρμερ ιστορίας, αλλά δεν μας ενοχλεί όταν το διαβάζουμε σε αριστερά έντυπα. Ο Εμφύλιος όμως τελείωσε το καλοκαίρι του 1949, αν και οι επώδυνες συνέπειές του κράτησαν,μειούμενες βέβαια, ως το τέλος της δικτατορίας. Η Μεταπολίτευση όμως σήμανε το οριστικό τέλος, και το 1989 οι πρώην αντίπαλοι του εμφυλίου έδωσαν τα χέρια, κυβέρνησαν μαζί και προχώρησαν σε μια πράξη υψηλού συμβολισμού, έκαψαν τους φακέλους παρακολούθησης των πολιτών (παρά τις διαμαρτυρίες των ιστορικών). Επομένως ποιος εμφύλιος συνεχίζεται και δεν λέει να παρέλθει; Εκτός κι αν χρησιμοποιούμε τον εμφύλιο σαν «αλλοχρονισμό» των δεινών μας, όπως χρησιμοποιούσαμε το «φταίει η τουρκοκρατία» για ό,τι μας συμβαίνει σήμερα, «φταίει η χούντα» κ.ο.κ.

Προσφέρει καμιά λύση στα σημερινά μας προβλήματα να γυρίσουμε πάλι στα τραύματα του εμφυλίου, αυτό είναι που μας λείπει, έχει καμιά συνάφεια με το σήμερα ότι συνέβη πριν από 80-75 χρόνια; Κι αν πάρουν και οι Δεξιοί αξίνες και αρχίσουν και ανασκάπτουν για οστά στις «πηγάδες» της Κατοχής (Μελιγαλάς, Φενεός κλπ) και κηδεύουν τα θύματα (γιατί κι αυτοί οι νεκροί δικαιώματα έχουν), πού πάμε; Δεν είναι αυτό μια τεράστια ψυχολογική καθήλωση; Καταλαβαίνει κανείς ότι τα σημερινά αδιέξοδα μπορούν να οδηγήσουν σε αυτή την καθήλωση του ηρωικού και πένθιμου. Αυτό όμως θέλουμε;

Η πρότασή μου: Να αναλάβει η αρχαιολογική υπηρεσία ή οι αρχαιολόγοι του ΑΠΘ την υπόθεση, μέσα σε μια λελογισμένη και ευαίσθητη παρέμβαση που θα συζητά τόσο με τους απογόνους των θυμάτων, όσο και προπαντός με τους σημερινούς κατοίκους της περιοχής.

 

 Σχόλιο του Πολυμέρη Βόγλη:

 Το θέμα είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης να "μπαζώσει" την μνήμη και το παρελθόν των ηττημένων στον Εμφύλιο. Δεν είναι "καθήλωση" να ζητάς να γίνει έρευνα για τις εκτελέσεις των πολιτικών κρατουμένων. Ακόμα δεν ξέρουμε πόσοι εκτελέστηκαν, τα ονόματά τους, πού είναι θαμμένοι. Εάν οι ιστορικοί δεν έχουν λόγο, τότε απομένει μόνο η λήθη ή η κομματική μνήμη.

Απάντηση του Α.Λ.:

 Πολυμερη προφανώς διάβασα το άρθρο σου στην Εποχή. Να μάθουμε βέβαια όπως λες, και αυτό οι αρχαιολόγοι μπορούν να το κάνουν σε συνεργασια με τους ιστορικούς. Αυτή ειναι η πρότασή μου. Αλλα μας ενδιαφερει η κυριολεκτική μνήμη ή η ιστορικοποίηση; Μεγάλη κουβεντα αυτή, αλλά να συμφωνήσουμε ότι ο εμφύλιος έχει προ πολλού λήξει με συνέπειες που έχουν εξαντληθεί και αυτές.

 

 

Βόμβα από Σίμο Δανιηλίδη: Βρέθηκε κι άλλος ομαδικός τάφος στο Γεντί Κουλέ. 10-5-25

Κωστής Καρπόζηλος, Η αναγνώριση των "άλλων", Καθημερινή, 18-5-25 

Σταύρος Τζίμας, «Μιλούν» οι τάφοι του Γεντί Κουλέ, Ηλεκτρονική σελίδα Καθημερινής, 19-5-25 

Παρουσίαση βιβλίου Σ.Κουζινόπουλου "Γεντί Κουλέ. η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης" στη ΔΕΒΘ, 13-5-25

Παρουσίαση βιβλίου Σ. Κουζινόπουλου, 'Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης", Ιανός, Αθήνα, 21-5-25 

Ανακοίνωση Ένωσης Ελλήνων Ιστορικών ( Πηγή facebook : Ένωση Ελλήνων Ιστορικών )

Ανακοίνωση της Ελληνικής Ένωσης Ιστορικών για την εύρεση καταλοίπων εκτελεσθέντων του Εμφυλίου Πολέμου στο Επταπύργιο της Θεσσαλονίκης

Στη Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης, από τον Δεκέμβριο του 2024 μέχρι σήμερα, κατά τις εργασίες ανάπλασης που πραγματοποιεί ο Δήμος Νεάπολης-Συκεών κοντά στις πρώην φυλακές Επταπυργίου (Γεντί Κουλέ) έχουν εντοπιστεί περισσότεροι από 30 σκελετοί σε ομαδικούς τάφους. Πρόκειται για σκελετούς πολιτικών κρατουμένων που δικάστηκαν από έκτακτα στρατοδικεία, εκτελέστηκαν και ενταφιάστηκαν εκεί κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Σύμφωνα με την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, «κατά τις εργασίες δεν εντοπίστηκαν νεότερα στρώματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, παρά μόνο ομαδικοί τάφοι με 34 νεκρούς, οι οποίοι ανήκουν σε ταφές νεοτέρων χρόνων (20ού αι.) και ως εκ τούτου δεν συνιστούν αρχαιολογικό εύρημα». Οι σκελετοί έχουν μεταφερθεί προσωρινά στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας, ενώ οι εργασίες ανάπλασης συνεχίζονται.

Η Ελληνική Ένωση Ιστορικών παρακολουθεί με ανησυχία αυτή τη μεταβολή στην πρόσληψη του νεότερου παρελθόντος από την αρμόδια αρχή. Το Υπουργείο Πολιτισμού πρωταγωνίστησε ήδη από τη δεκαετία του 1980 στον χαρακτηρισμό ως διατηρητέων κτιρίων και τόπων, που έως τότε δεν γινόταν κατανοητοί ως τέτοιοι. Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου μαζί με τους μηχανικούς και τους αρχαιολόγους χαρακτήριζε συστηματικά εργοστάσια του 19ου αι. και του πρώτου μισού του 20ού αι. ως ιστορικούς τόπους με την αιτιολογία ότι αυτά τα υλικά κατάλοιπα συνδέονταν «με το άμεσο παρελθόν της πόλης και ήταν σημείο αναφοράς της μνήμης των κατοίκων». Οι αποφάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού ήταν τολμηρές για την εποχή τους και εισήγαγαν στη χώρα μια διευρυμένη αντίληψη του όρου «μνημείου». Ουσιαστικά, η πρωτοποριακή αντίληψη της εποχής εκπαίδευε τους πολίτες σε νέες εκδοχές του πολιτισμού, των μνημείων και της ιστορικότητας.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων δικαίως επισημαίνει τη συνεισφορά της «αρχαιολογίας του σύγχρονου παρελθόντος», μια ερευνητική τάση που ενισχύει τον επιστημονικό και κοινωνικό ρόλο των αρχαιολόγων. Εκτεταμένες ανασκαφές σε τόπους μαχών και μαζικών εκτελέσεων (Κύπρος, Κλεισούρα Αλβανίας, Κάτυν Πολωνίας) έχουν οδηγήσει στην ανακομιδή οστών, προσωπικών αντικειμένων και τελικά στην ψύχραιμη αποτίμηση της βίας και των πρακτικών καταστολής. Η αρχαιολογία τις τελευταίες δεκαετίες συναντά συχνά την ιστορική έρευνα μέσα από τη συνδυαστική μελέτη των υλικών καταλοίπων και αρχειακών πληροφοριών.

Η Ελληνική Ένωση Ιστορικών θέτει το ερώτημα: γιατί ο εντοπισμός σκελετών εκτελεσθέντων πολιτικών κρατουμένων οδηγεί την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού σε μια πολιτική απαξίωσης της ιστορικής σημασίας των ευρημάτων; Καλούμε το Υπουργείο Πολιτισμού να δει το Επταπύργιο ως ιστορική ευκαιρία για μια διαφορετική διαχείριση του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος και να εμπλακεί ουσιαστικά ως υπηρεσιακός παράγοντας. Προτείνουμε να εκπονήσει ένα σχέδιο μελέτης και να προχωρήσει σε συστηματική ανασκαφή στον περιβάλλοντα χώρο του Επταπυργίου και στη συνέχεια οι ανασκαφές να επεκταθούν και στους άλλους τόπους εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Κάτι τέτοιο θα λειτουργήσει ως θετικό παράδειγμα για τα επόμενα χρόνια και τις νεότερες γενιές πολιτών, ενώ θα επιτρέψει στους συγγενείς των θυμάτων να γίνουν κοινωνοί της ιστορίας των προγόνων τους.

 Νίκος Βαλασιάδης & Παρθενόπη Βέργου, Οι νεκροί του πάρκου στις Συκιές. Μια απόπειρα ταύτισης των εκτελεσμένων στους πολύνεκρους ομαδικούς τάφους, Parallaxi, 30-5-25   

ΠΜΣ ΄"Δημόσια Ιστορία", Διαδικτυακή συζήτηση «Παρελθόν σε εκκρεμότητα. Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων στο Επταπύργιο και η διαχείριση της μνήμης», 2-6-2025 

Πώς ο αριθμός των σκελετών στους ομαδικούς τάφους του Γεντί Κουλέ έφτασε τους 43, parallaxi, 06-6-25 

Εκπομπή "Φάσμα", Πέρα από τα τείχη, ΕΡΤ, 16-6-25 

 

Ακτινογραφία των ψηφοφόρων 2025. Έρευνα του Eteron

 

 

 

Στο επίκεντρο της «Ακτινογραφίας των Ψηφοφόρων» βρίσκονται κρίσιμα ερωτήματα για την κατανόηση της πολιτικής δράσης και συμπεριφοράς των πολιτών στην Ελλάδα. Το ερευνητικό project, αποσκοπεί στην εις βάθος διερεύνηση των ιδεολογικών και πολιτικών προσανατολισμών της ελληνικής κοινωνίας, υπερβαίνοντας τα περιορισμένα ερμηνευτικά πλαίσια των συμβατικών ερευνών κοινής γνώμης.

Επιδιώκεται η ανάδειξη των βασικών αξιακών και αντιληπτικών σχημάτων που διαμορφώνουν τον τρόπο σκέψης των πολιτών, καθώς και η ανάλυση των μεταβολών που έχουν επέλθει σε σύγκριση με προηγούμενες χρονικές περιόδους.

Το ερευνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023 και σε βάθος χρόνου διαμορφώνει χρονοσειρές, οι οποίες θα αποτυπώνουν την ιδεολογική και πολιτική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας.

Μια εξέχουσα συνιστώσα της ταυτότητας ενός κόμματος είναι το εκλογικό του σώμα (party-in-the-electorate). Η έρευνα του Ινστιτούτου Eteron με την aboutpeople επιχειρεί να διερευνήσει τα χαρακτηριστικά των επιμέρους εκλογικών σωμάτων σε μια περίοδο που το κομματικό σκηνικό χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και συνεχείς ανακατατάξεις. Η έρευνα δεν εστιάζει στη βραχεία διάρκεια του εκλογικού ανταγωνισμού ούτε στο συσχετισμό ισχύος μεταξύ των κομμάτων. Σκιαγραφεί τις απόψεις των δυνητικών ψηφοφόρων των κομμάτων σε μεγάλες θεματικές, όπως πολιτική συμμετοχή, Δημοκρατία, θεσμοί, Ε.Ε., ιδεολογίες, δικαιώματα, εξωτερική πολιτική, οικονομία κλπ., με στόχο την παραγωγή μιας ακτινογραφίας των επιμέρους εκλογικών σωμάτων αλλά και την αποτύπωση  «συγγενειών» ανάμεσα στα επιμέρους κομματικά εκλογικά σώματα. Αποτελεί δε συνέχεια αντίστοιχου περιεχομένου έρευνας του 2023. ¹

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την aboutpeople για λογαριασμό του ΕTERON – Ινστιτούτου για την έρευνα και την κοινωνική αλλαγή, το διάστημα 24 Μαρτίου έως 4 Απριλίου 2025. Το δείγμα αποτελείται από 2.574 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 17 ετών και άνω, με πανελλαδική κάλυψη. Η συλλογή των στοιχείων έγινε με 2.047 αυτοσυμπληρούμενες διαδικτυακές συνεντεύξεις (CAWI) και 527 τηλεφωνικές συνεντεύξεις με χρήση τυχαίας δειγματοληψίας και quota (CATI). Σημειώνεται ότι για τους εν δυνάμει ψηφοφόρους της Νίκης οι αναλύσεις είναι ενδεικτικές λόγω χαμηλής βάσης Ν<60.

Συντελεστές/τριες

Eteron
aboutpeople
Αντώνης Γαλανόπουλος
Γεράσιμος Μοσχονάς
Πέτρος Ιωαννίδης

 

Ολόκληρη η έρευνα σε pdf 

 

Αρχική σελίδα Προγράμματος 

 

Κατανοώντας τα κόμματα μέσα από τους εκλογείς τους, Γ.Μοσχονάς - Π.Ιωαννίδης 

 

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα στη δική του εποχή της πολυκρίσης, Α.Γαλανόπουλος 

 

 

Οι τρεις μετασχηματισμοί Η ιστορική διαδρομή προς την πολυπολικότητα.

 Του Βασίλη Φούσκα*

Από το 1944 μέχρι σήμερα, οι ΗΠΑ, με πειθώ και βία, επέβαλαν στο Δυτικό κόσμο –και πέρα απ’ αυτόν– τρεις μεγάλους μετασχηματισμούς. Οι δύο πρώτοι είναι σχετικά γνωστοί αλλά καλό είναι να τους θυμίσουμε, διότι τελευταία με το «φαινόμενο Τραμπ» έχουν υπάρξει αρκετές παρανοήσεις. Ο πρώτος αφορά τις διεργασίες στη δεκαετία του 1940, όπου οι ΗΠΑ εμπεδώνουν την ηγεμονία τους μέσω ενός νέου και πρωτότυπου συστήματος κανόνων και πολιτικών πρωτοβουλιών. Ο δεύτερος αφορά τη κρίση αυτού του συστήματος τη δεκαετία του 1970 και την απάντηση που δόθηκε για την υπέρβασή του. Ο τρίτος μεγάλος μετασχηματισμός είναι εν τη γενέσει και έχει να κάνει ακριβώς με το «φαινόμενο Τραμπ». Το κείμενο αυτό δείχνει ότι το «φαινόμενο Τραμπ» δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, δεν προήλθε εκ του μηδενός, αλλά αντανακλά βαθύτερες ιστορικές-δομικές διεργασίες μετατόπισης παγκόσμιας ισχύος που λαμβάνουν χώρα για δεκαετίες, και οι οποίες υπονόμευσαν τα πρωτεία (primacy) των ΗΠΑ στο παγκόσμιο σύστημα διανομής οικονομικής, πολιτισμικής (κρίση αξιών, δημογραφικό) και πολιτικής ισχύος. Το «φαινόμενο Τραμπ» είναι γέννημα-θρέμμα αυτής ακριβώς της συνολικής συστημικής κρίσης των ΗΠΑ και συνολικότερα της Δύσης, δηλ. του Ευρω-Ατλαντισμού. Η ανάλυση που επιχειρείται εδώ, σίγουρα με κενά και παραλείψεις, αποσκοπεί να δώσει το έναυσμα για μια συγκεκριμένη συζήτηση γύρω από τα καυτά αυτά θέματα της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής ιστορίας που επηρεάζουν άμεσα τη χώρα μας και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ο πρώτος μετασχηματισμός και η κρίση του

Ο πρώτος μεγάλος μετασχηματισμός, ο οποίος άρχισε να οργανώνεται ήδη από το 1939-40, αφορά την απόφαση για ενεργό συμμετοχή των ΗΠΑ στην παγκόσμια πολιτική και οικονομία με την απαίτηση κατοχής κεντρικής θέσης και τη δόμηση ενός νέου ιμπεριαλισμού. Η κύρια κατεύθυνση ήταν η αναδιάρθρωση του Ευρωπαϊκού συστήματος των ιμπεριαλισμών –αλλά και της Ιαπωνίας– που είχαν οδηγήσει τον πλανήτη σε δύο παγκοσμίους πολέμους. Οι ΗΠΑ καταφέρνουν κάτι που δεν είχε καταφέρει η Αγγλία και το σύστημα των Ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών. Συγκεκριμένα, επιβάλλουν την υπαγωγή των Ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών και της Ιαπωνίας στον νέο Αμερικανικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος είναι άτυπος. Δεν χρειάζεται πλέον ο ωμός κυβερνητικός έλεγχος των αποικιών από το ιμπεριαλιστικό κέντρο και το μοίρασμα του κόσμου μεταξύ των ιμπεριαλιστικών κρατών, όπως είχε γίνει το 1916-18. Οι ΗΠΑ εισέρχονται στο παγκόσμιο στερέωμα ως αντι-αποικιοκρατική δύναμη. Τους αρκεί ο άτυπος έλεγχος καίριων μηχανισμών του υποτελούς κράτους, είτε του κέντρου (π.χ. Γερμανία, Ιαπωνία), είτε της περιφέρειας (π.χ. Χιλή), είτε της περιφέρειας του κέντρου (π.χ. Ελλάδα) δημιουργώντας σθεναρές δομές εξάρτησης/υποτέλειας από τις ΗΠΑ, το κέντρο απόφασης και ισχύος, μέσα στα κράτη. Αυτό γίνεται μέσω ενός συνδυασμού πολιτικών, στρατιωτικών, οικονομικών και ιδεολογικών μεθοδεύσεων και μηχανισμών, ένας συνδυασμός ο οποίος θα πρέπει να ειδωθεί στην ολότητα του. Αναλυτικότερα:

1. Ο πολιτικός-στρατιωτικός έλεγχος ασκείται μέσω δομών και διακλαδώσεων εξουσίας που τοποθετούν οι ΗΠΑ μέσα στα υποτελή κράτη (στρατιωτικές βάσεις, μυστικές υπηρεσίες, Gladio, ρόλος της Πρεσβείας κ.λπ.). Στο Ευρωπαϊκό θέατρο καθοριστικός είναι ο ρόλος του ΝΑΤΟ και η στρατιωτικοποίηση του δόγματος της «ανάσχεσης» του Τζωρτζ Κήναν από τους Ντην Άτσεσον και Πωλ Νίτσα, με το περίφημο κείμενο NSC-68 (1949-50), το οποίο παρέμεινε διαβαθμισμένο και άκρως απόρρητο έως τη δεκαετία του 1970. Ο Αμερικανικός στρατός παραμένει στην Ευρώπη ώστε το κέντρο εξουσίας να μην είναι σε καμία Ευρωπαϊκή πρωτεύουσα-ες, αλλά στην Ουάσινγκτον. Στον Ειρηνικό ωκεανό, δεσπόζει ο ουσιαστικός έλεγχος της Ιαπωνίας με τη μεγάλη βάση στην Οκινάουα και η Αμερικανο-Ιαπωνική Συνθήκη Ασφάλειας του 1951.

2. Ο οικονομικός-νομισματικός έλεγχος ασκείται μέσω της κυριαρχίας του δολαρίου στις παγκόσμιες αγορές και την καταξίωσή του ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος επί τη βάσει της ισοτιμίας του με τον χρυσό (ο χρυσός κανόνας επέβαλε την προπολεμική ισοτιμία $35 = 1 ουγκιά χρυσού). Η κεϋνσιανή πολιτική παρέμβασης στην ενεργό ζήτηση κυριάρχησε μεν ως πυλώνας της εσωτερικής οικονομικής πολιτικής των υποτελών κρατών, αλλά ο ίδιος ο Κέυνς, ο οποίος αντιπροσώπευε τη Μεγάλη Βρετανία στις διαπραγματεύσεις του Μπρέτον Γουντς το 1944, δεν κατάφερε να υπερασπίσει το δικαίωμα των υποδεέστερων Ευρωπαϊκών ιμπεριαλισμών να έχουν πρόσβαση στο διεθνή δανεισμό μέσω μιας παγκόσμιας τράπεζας η οποία θα διαχειριζόταν ένα νέο νόμισμα, το bancor. Η Μεγάλη Βρετανία απέτυχε ολοκληρωτικά να μπορεί να ασκήσει, ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ, τις ιμπεριαλιστικές της οικονομικές πρακτικές με δανεικά.

3. Ο ιδεολογικός-πολιτικός έλεγχος –με την έννοια περισσότερο του ideational κι όχι του ideology– ασκείται μέσω της (επινοημένης/κατασκευασμένης) δαιμονοποίησης της Σοβιετικής Ένωσης ως «απόλυτου εχθρού» και τον παντελή εξοβελισμό της κομμουνιστικής συνιστώσας από κάθε ανάληψη διακυβέρνησης των υποτελών κρατών. Κλασικά εδώ είναι τα παραδείγματα της Ελλάδας με την κατάληξη του εμφυλίου πολέμου, και του Κ.Κ. Ιταλίας με το περίφημο conventio ad excludendum, που οδήγησε, με ενεργοποίηση της Gladio και της «στρατηγικής της έντασης» (strategia della tensione), στην απαγωγή του μεγάλου στελέχους της χριστιανοδημοκρατίας, Άλντο Μόρο, και την κατάρρευση του «ιστορικού συμβιβασμού» του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Πανομοιότυπη είναι και η κατάσταση στην Κυπριακή Δημοκρατία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου (1960-1974), ο οποίος είχε «χριστεί» από τη ΣΙΑ ως «ο Κάστρο της Μεσογείου», με αποτέλεσμα τις άπειρες συνομωσίες κατά της ζωής του και, τελικά, την ανατροπή του από τη χούντα του Ιωαννίδη, δίνοντας την αφορμή για την παράνομη Τουρκική εισβολή το καλοκαίρι του 1974, τα τετελεσμένα της οποίας δέχτηκε και η κυβέρνηση των Καραμανλή-Μαύρου. (1)

Ο πρώτος μεγάλος μετασχηματισμός, ο οποίος άρχισε να οργανώνεται ήδη από το 1939-40, αφορά την απόφαση για ενεργό συμμετοχή των ΗΠΑ στην παγκόσμια πολιτική και οικονομία με την απαίτηση κατοχής κεντρικής θέσης και τη δόμηση ενός νέου ιμπεριαλισμού

Ο νέος Αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν άφηνε περιθώρια δημιουργίας άλλων αδέσμευτων ιμπεριαλισμών. Όλοι οι ιμπεριαλισμοί, Ευρώπης και Ιαπωνίας, μετατρέπονται σε εξαρτημένους υπο-ιμπεριαλισμούς με το στρατηγικό κέντρο εξουσίας και αποφάσεων να είναι ένα και μοναδικό: η Ουάσινγκτον. Αυτό είναι που Αμερικανοί και Άγγλοι νεο-μαρξιστές, με προεξέχοντα τον Πήτερ Γκάουαν, είχαν ονομάσει hub and spoke system of American global governance (κομβικό-ακτινωτό σύστημα της Αμερικανικής παγκόσμιας διακυβέρνησης). Αυτός είναι και ο σημαντικότερος λόγος που κάνει τις αναλύσεις μερικών χώρων ή κομμάτων της Αριστεράς, που στηρίζονται ακόμα στις αναλύσεις του Λένιν και του Μπουχάριν για τον ιμπεριαλισμό και την παγκόσμια οικονομία, να είναι ανεδαφικές και κενές περιεχομένου.

Ο ιστορικός κύκλος αυτού του πρώτου μεγάλου μετασχηματισμού παρουσίασε σημάδια παρακμής, πρώτιστα στον οικονομικό του πυλώνα. Οι ΗΠΑ, υπό την πίεση του ανταγωνισμού της Ιαπωνίας και της Δυτικής Γερμανίας, αρχίζουν να παρουσιάζουν ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, με αποτέλεσμα την υπονόμευση των πρωτείων του δολαρίου στις παγκόσμιες αγορές. Η Γκωλική Γαλλία, επίσης, συνέβαλε αποφασιστικά στην υπονόμευση του δολαρίου εφόσον, σε συνεννόηση με την Ιαπωνία, άρχισαν να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες χρυσού από τις ΗΠΑ με το εμπορικό πλεόνασμα των δολαρίων τους, υπονομεύοντας τη σταθερή ισοτιμία χρυσού-δολαρίου. Τις αρχές της δεκαετίας του 1970, όλος ο Ευρω-Ατλαντικός χώρος είχε εισέλθει στη λεγόμενη περίοδο του «στασιμοπληθωρισμού» (μεγάλη πτώση του ΑΕΠ και υψηλές πληθωριστικές τάσεις), την οποία ενίσχυσε η πρώτη (1973, πόλεμος του Γιομ Κιπούρ) και η δεύτερη (1979, Ιρανική επανάσταση) πετρελαϊκή κρίση. Η Κίνα, εν τω μεταξύ, εισερχόταν με ελεγχόμενο τρόπο από το Κ.Κ. Κίνας, στον αστερισμό της (καπιταλιστικής) αγοράς.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο ανερχόμενος οικονομικός αστέρας και τραπεζίτης, Πωλ Βόλκερ, άρχισε να πιέζει την κυβέρνηση για αλλαγή οικονομικής πολιτικής. Ιδεολογικά, ήταν επηρεασμένος από το νεο-φιλελεύθερο ρεύμα της λεγόμενης σχολής του Σικάγου (Μίλτον Φρήντμαν κ.ά.), ρεύμα το οποίο είχε δημιουργηθεί υπό την επήρεια των Αυστρο-Γερμανών ορντο-φιλελεύθερων που ανθούσε από το μεσοπόλεμο («όρντο», διότι τον μεσοπόλεμο στη Γερμανία οι φιλελεύθεροι είχαν εκδόσει ένα περιοδικό με τον τίτλο «Όρντο» = τάξη). Ένας από αυτούς, μάλιστα, ο Άλφρεντ Μούλερ-Άρμακ, υπήρξε και μέλος του ναζιστικού κόμματος, ενώ τον μεταπόλεμο, ως υψηλόβαθμο μέλος της κυβέρνησης της Δυτικής Γερμανίας, ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων ίδρυσης της ΕΟΚ με τη Συνθήκη της Ρώμης (1956-57). Πλανώνται πλάνην οικτρά όσοι και όσες νομίζουν ότι ο νεο-φιλελευθερισμός δεν είναι, στην ουσία του, βαθιά αυταρχικός, όπως επίσης και όσοι και όσες νομίζουν ότι ο νεο-φιλελευθερισμός γεννήθηκε στο Σικάγο τον μεταπόλεμο. Όχι, η πνευματική έδρα του ήταν στη Γερμανία και την Αυστρία του μεσοπολέμου, ο Φρήντμαν ήταν μαθητής του Χάγιεκ και η ιδέα μιας (συν)ομοσπονδιακής Ευρώπης στη βάση ορντο-φιλελεύθερων, αυταρχικών και αντι-πληθωριστικών αρχών ανήκει στο Χάγιεκ, ο οποίος την αναπτύσει το 1939 σε μια μελέτη άγνωστη στη χώρα μας. (2)

Ο Βόλκερ, ωστόσο, έπρεπε να κοιτάξει το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ, όχι της Ευρώπης ή της Ιαπωνίας. Η πίεση στην προεδρία του Νίξον από το Βόλκερ και τους Αμερικάνους νεο-φιλελεύθερους, αλλά και οι ίδιες οι συστημικές-δομικές αλλαγές που συντελούνταν εις βάρος των ΗΠΑ, του νομίσματος και της βιομηχανίας τους, ανάγκασαν τον Πρόεδρο Νίξον να εγκαταλείψει, έχοντας πλέον συγκεκριμένο νεο-φιλελεύθερο σχέδιο και προσανατολισμό, την ισοτιμία χρυσού-δολαρίου, υποτιμώντας δραστικά το δολάριο προκειμένου να απελευθερώσει την αγορά χρήματος και τις επιχειρήσεις από τη μέγγενη του κράτους και τις δεσμεύσεις που αυτό επέβαλε. Τα ελλείμματα διπλής φύσης που παρουσίαζαν οι ΗΠΑ, εμπορικό και δημοσιονομικό, θα επιλύονταν με προσφυγή στις αγορές χρήματος, όπου οι ΗΠΑ θα δανείζονταν στην ουσία το νόμισμα που αυτές θα τύπωναν. Έτσι, κύριοι οφειλέτες θα καταντήσουν να είναι όλες οι χώρες του Δυτικού κόσμου εφόσον, αναγκαστικά, θα κατέφευγαν στο δολάριο ως μέσο συναλλαγών και επενδύσεων. Θα έπρεπε να αγοράζουν με δολάρια και να επενδύουν σε δολάρια. Το νέο σχέδιο το συνόψισε περίφημα με μια μόνο φράση ο τότε Υπουργός Οικονομίας, Τζον Κόναλυ: «Το δολάριο είναι μεν το δικό μας νόμισμα, αλλά είναι και το δικό σας πρόβλημα». Επίσης καλά, και με περισσότερο στρατηγικό βάθος, το συνόψισε ένας νεαρός νεο-φιλελεύθερος οικονομολόγος, Αυστριακής καταγωγής, στο Πανεπιστήμιο Warwick της Αγγλίας, ο Φρεντ Χιρς: «Μια ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας είναι ένας θεμιτός στόχος για τη δεκαετία του 1980». Ο Βόλκερ παραδέχεται ότι αυτή η φράση του Χιρς τον είχε συνεπάρει, και όταν το Warwick τον καλεί να δώσει διάλεξη προς τιμή του Χιρς –που πέθανε νέος σε ηλικία 47 ετών– τον Νοέμβριο του 1978, αρχίζει την ομιλία του μ’ αυτή τη φράση του Χιρς. (3) Τον επόμενο χρόνο ο Πρόεδρος Κάρτερ διορίζει τον Βόλκερ διευθυντή της Κεντρικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας για να εκτινάξει τα επιτόκια στο 19% με στόχο, όπως είπε ο Βόλκερ, «να σπάσει τη σπονδυλική στήλη του πληθωρισμού». Ο νεο-φιλελευθεριμός ταξίδεψε στις ΗΠΑ μέσω της Αυστρίας και της Γερμανίας. Ο Βόλκερ, παρόλο που ήταν μέλος των Δημοκρατικών, παρέμεινε στη θέση του σχεδόν όλη τη «χρυσή εποχή» του Ρήγκαν, έως το 1987, χαράζοντας ανεξίτηλα τη νομισματική πολιτική του δολαρίου και την κυριαρχία του στις νέες παγκόσμιες αγορές της χρηματιστικοποίησης και των περιοδικών κρίσεων που δημιουργούσε.

Ο δεύτερος μετασχηματισμός

Έτσι εκκινά ο δεύτερος μεγάλος μετασχηματισμός. Πρόκειται για μια νέα φρενήρη εποχή, αυτήν της απελευθέρωσης των χρηματιστηριακών αγορών και των τραπεζικών συστημάτων, με τη Γουόλ Στρητ να γίνεται το παγκόσμιο χρηματιστηριακό κέντρο και το δολάριο, αφού κάνει τον γύρο των αγορών, να ανακυκλώνεται μέσω των Αμερικανικών χρεογράφων, των περίφημων T-Bills. Από τις πιο σημαντικές περιπτώσεις ήταν η ανακύκλωση των πετροδολαρίων, όπου το εμπορικό πλεόνασμα πετρελαίου σε δολάρια των χωρών του ΟΠΕΚ επανεπενδυόταν σε T-Bills. Αυτό συνέβαλε αποφασιστικά όχι μόνο στην αυτοχρηματοδότηση των διπλών ελλειμμάτων των ΗΠΑ, αλλά και σε έμμεση φοροαπαλλαγή των Αμερικανών πολιτών από κάθε πόλεμο που έκαναν –ή στρατιωτική βάση που άνοιγαν και συντηρούσαν– οι ΗΠΑ ανά την υφήλιο.

Ταυτόχρονα με τη χρηματιστικοποίηση, αρχίζει και η πλήρης κυριαρχία των οικονομικών της προσφοράς, επιφέροντας τη κρίση του Κεϋνσιανισμού ως δημόσιας πολιτικής προστασίας του μισθού (η κρίση του «Φορντιστικού μισθού» και του κράτους πρόνοιας των σοσιαλδημοκρατών). Σ’ αυτό το πλαίσιο, η σημαντική αλλαγή που λαμβάνει χώρα είναι η κρίση του βιομηχανικού τομέα, ειδικά στον Αγγλο-Αμερικανικό χώρο, ο οποίος τη δεκαετία του 1990 μετακομίζει κυριολεκτικά στην Ασία και τον παγκόσμιο Νότο. Τώρα πλέον, ο βιομηχανικός τομέας έχει στην κυριολεξία παγκοσμιοποιηθεί επί τη βάσει αλυσίδων τροφοδοσίας και υβριδικών μορφών παραγωγής και διανομής. Οι Αμερικανικές πολυεθνικές, τοποθετημένες στη νότια Ασία και στην ανατολική ακτογραμμή της Κίνας εξακολουθούν να επαναπατρίζουν κέρδη στην Αμερικανική μητρόπολη, όχι όμως χωρίς επιπτώσεις (δες παρακάτω). Ωστόσο, οι εξελίξεις είναι πολύ πιο σύνθετες.

Κατ’ αρχήν, οι άλλοι πυλώνες της Αμερικανικής υψηλής στρατηγικής δεν άλλαξαν: ο πολιτικο-στρατιωτικός έλεγχος του Δυτικού στρατοπέδου παραμένει ο ίδιος και ενισχύεται, όπως επίσης ενισχύεται και το ιδεολογικό μένος κατά της Σοβιετικής Ένωσης και –από το 1991 και μετά– της Ρωσίας. Το ΝΑΤΟ επεκτείνεται προς Ανατολάς, αν και δεν υπάρχει πλέον κομμουνισμός. Ο βασικός αντίπαλος παραμένει «η Ανατολή» ακόμη κι αν αυτή έχει καταρρεύσει ως κομμουνιστικό-σοσιαλιστικό πρόταγμα. Οι Ευρω-Ατλαντικές σχέσεις παραμένουν ισχυρές μέσα στη θεμιτή τους ανταγωνιστικότητα και η οικονομική άνοδος της Ιαπωνίας τη δεκαετία του 1980 παρέμεινε υπό έλεγχο, όπως παρέμεινε υπό έλεγχο και η εισαγωγή του Ευρώ ως νέου παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Τα τραπεζικά και χρηματιστηριακά δίκτυα της Γουόλ Στρητ, του Σίτυ του Λονδίνου, της Γερμανίας και της Γαλλίας είναι ενωμένα όπως τα δόντια με τα χείλη. Η Κίνα, βέβαια, η οποία δρομολόγησε την ελεγχόμενη μετάβαση στην αγορά χωρίς το Κομμουνιστικό Κόμμα να έχει απωλέσει τον έλεγχο της κρατικής εξουσίας, κατορθώνει να συμβιώσει με τις ΗΠΑ και να νομιμοποιηθεί στον Ευρω-Ατλαντικό χώρο μέσω της συμμετοχής της στους διεθνείς οργανισμούς (π.χ. ΠΟΕ) και μέσω των συμμαχιών των εταιριών της με παγκοσμιοποιημένους Αμερικανικούς και Ευρωπαϊκούς κολοσσούς για απόκτηση τεχνογνωσίας και, μετέπειτα, αυτονόμησης. Το καλύτερο παράδειγμα εδώ είναι η Huawei. Αυτό που ο Τρότσκυ είχε ονομάσει «άνιση και συνδυαστική ανάπτυξη» ισχύει. Για σειρά από λόγους που δεν μπορούν να εξετασθούν εδώ, η νεο-φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και η είσοδος της Κίνας στον ΠΟΕ ευνόησε περισσότερο την Κίνα παρά τις ΗΠΑ, όση προσπάθεια κι αν κατέβαλαν οι Αμερικανικές πολυεθνικές να επαναπατρίσουν, σχεδόν αφορολόγητα, τα κέρδη τους από την Κίνα στις ΗΠΑ.

Ο δεύτερος μεγάλος μετασχηματισμός πρόκειται για μια νέα φρενήρη εποχή, αυτήν της απελευθέρωσης των χρηματιστηριακών αγορών και των τραπεζικών συστημάτων, με τη Γουόλ Στρητ να γίνεται το παγκόσμιο χρηματιστηριακό κέντρο και το δολάριο, αφού κάνει τον γύρο των αγορών, να ανακυκλώνεται μέσω των Αμερικανικών χρεογράφων, των περίφημων T-Bills

Μια δεύτερη σημαντική εξέλιξη η οποία φτάνει μέχρι τις μέρες μας και είναι πάρα πολύ σύνθετη είναι η εξής: η αποβιομηχανοποίηση της Δύσης και η στροφή στις υπηρεσίες επέφερε την ήττα στις δύο κύριες ανταγωνιστικές τάξεις του καπιταλιστικού συστήματος, την εργατική τάξη και την αγροτιά. Η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας παύει να είναι η βασική αντίφαση του κοινωνικού συστήματος στη Δύση και οι κρίσεις γίνονται είτε υπόθεση των (ενδο)συστημικών ανταγωνισμών μεταξύ μερίδων του κεφαλαίου, είτε εκδηλώνονται ως αποτέλεσμα της αντι-λαϊκής πολιτικής απάντησης στις ενδο-συστημικές κρίσεις, απάντηση η οποία φέρνει ακόμα μεγαλύτερη δυσφορία και δυσαρέσκεια σε ένα ήδη αποξενωμένο και θρυμματισμένο κοινωνικό σώμα που έχει απορροφηθεί στην κατανάλωση πολιτισμικών προϊόντων τύπου woke. Σ’ αυτή τη συνάφεια, η εργατική κουλτούρα της πυρηνικής οικογένειας, δηλ. η κουλτούρα του άμεσου παραγωγού της Δύσης, μειοψηφία πλέον, βαφτίζεται από τη κυρίαρχη νεο-φιλελεύθερη ιδεολογία, φεμινιστική και μη, ως μια από τις πιο αντιδραστικές κουλτούρες της κοινωνίας. Το αποτέλεσμα αυτής της συνολικής ιστορικής διαδικασίας, ωστόσο, η οποία βρήκε πολιτική και νομική στήριξη τόσο από την κεντρο-αριστερά όσο και από την κεντρο-δεξιά, ήταν η πριμοδότηση της ρατσιστικής και ξενοφοβικής ακροδεξιάς, η απώλεια ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων και ανέργων τα οποία στηρίζουν Τραμπ, Λεπέν και Εναλλακτική για τη Γερμανία.

Οι οικονομικοί πυλώνες της χρηματιστικοποίησης καταρρέουν με την κρίση του 2007-08 και τη συνακόλουθη κρίση της Ευρωζώνης, εφόσον όλο το τραπεζικό σύστημα από τη μια και την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ήταν συνδεδεμένο. Μηδενικά σχεδόν επιτόκια, μεγάλες ενέσεις ρευστού από το κράτος και μεταφορά χρεών στον δημόσιο τομέα βάζοντας τους εργαζόμενους να πληρώσουν για τη κρίση, έσωσαν το σύστημα και τις τράπεζες από πραγματική κατάρρευση. Στην τρίτη κοινή μου δουλειά για τη κρίση της Αμερικανικής υψηλής στρατηγικής με τον Μπουλέντ Γκόκαϋ, η οποία δημοσιεύτηκε σε μετάφραση από τις εκδόσεις Επίκεντρο το 2020, εδράζουμε ακριβώς στην κρίση του 2007-08 την αποσύνθεση του Ευρω-Ατλαντισμού και το αποδεικνύουμε με συγκεκριμένα ποσοτικά στοιχεία, ερμηνείες και αναλύσεις. (4) Η πανδημία, πρώτα, και η Ουκρανική κρίση που ακολούθησαν δεν υπήρξαν καθοριστικοί παράγοντες της συστημικής κρίσης του Ευρω-Ατλαντισμού, αν και την επέτειναν τα άκρα. Το τελικό αποτέλεσμα αυτών των δομικών ιστορικών διαδικασιών, της κρίσης του Ευρω-Ατλαντισμού και συνολικά της Δύσης, είναι το «φαινόμενο Τραμπ». Και στην Ευρώπη έχουμε πανομοιότυπα φαινόμενα: Φάρατζ στην Αγγλία, Λεπέν στη Γαλλία, Ορμπάν στην Ουγγαρία, Μελόνι στην Ιταλία, Εναλλακτική για τη Γερμανία κ.λπ.

Ο τρίτος μετασχηματισμός και η συνολική κρίση της Αμερικανικής υψηλής στρατηγικής

Θα πρέπει να γίνει πέρα ως πέρα σαφές ότι ο Τραμπ δεν έπεσε από τον ουρανό και δεν είναι «παρανοϊκός» ούτε απλά ένας «συντηρητικός» και «αντιδραστικός» ηγέτης που δεν γνωρίζει πώς να πολιτευτεί. Ο Economist κάνει λόγο για «τρέλα του βασιλιά Ντόναλντ». (5) Δεν νομίζω καθόλου ότι πρόκειται για τέτοια περίπτωση. Ο νέος μεγάλος και τρίτος κατά σειρά μετασχηματισμός που εκκινεί η δεύτερη θητεία του Τραμπ, με νέα ομάδα και με πολύ μεγαλύτερο έλεγχο του κρατικού μηχανισμού, έχει οργανωμένο σχέδιο και όραμα με βάση το Αμερικανικό εθνικό συμφέρον. Διαφωνίες για το πώς ορίζεται το «Αμερικανικό εθνικό συμφέρον» υπάρχουν, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι το επιτελείο του Τραμπ δεν έχει το δικό του ορισμό. Make America Great Again (MAGA) σημαίνει, πάνω απ’ όλα, επανατοποθέτηση του εθνικού συμφέροντος των ΗΠΑ πριν και πάνω από τα συμφέροντα όλων των υπολοίπων διότι, όπως δείχνουν τα εμπορικά ελλείμματα και ο κρατικός προϋπολογισμός, το σύστημα της νεο-φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης έχει πάψει προ πολλού να ωφελεί το Αμερικανικό κράτος, δηλ. τα παγκόσμια οικονομικά και γεω-πολιτικά του συμφέροντα, ειδικά στην Ευρασία. Το συνολικό εμπορικό έλλειμμα της χώρας είναι σχεδόν $1 τρισ., το δημόσιο χρέος $35 τρισ. (120% του ΑΕΠ), ενώ οι αμυντικές δαπάνες είναι κοντά στο $1 τρισ. (οι ΗΠΑ καταβάλουν σχεδόν το 70% των δαπανών του ΝΑΤΟ). Συνεπώς, το παγκόσμιο σύστημα πολιτικής οικονομίας που δημιουργήθηκε από τις ΗΠΑ μετά το τέλος των συναλλαγματικών ισοτιμιών του Μπρέτον Γουντς το 1971 πρέπει να αποδομηθεί από τις ίδιες τις ΗΠΑ, ειδάλλως υπάρχει ο κίνδυνος ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας από νέες ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις, δηλ. και πάνω απ’ όλα η Κίνα, σε πιθανή συμμαχία με άλλες Ασιατικές χώρες, όπως η Ρωσία. Έχουμε πάλι να κάνουμε με μια ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας που, στην προκειμένη περίπτωση, «νομιμοποιείται να ξεκινήσει με ριζοσπαστικό τρόπο το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2020». Ο Τραμπ και το επιτελείο του έτυχε να είναι οι ενεργοί δρώντες που έπρεπε να αντιστρέψουν μια πραγματική οικονομική και γεω-πολιτική πραγματικότητα παρακμής που βίωναν οι ΗΠΑ για δεκαετίες. Ο τρίτος μεγάλος μετασχηματισμός είναι ακόμη πολύ νωπός για να μπορέσουμε να τον κρίνουμε. Είναι όμως απόλυτα θεμιτό –και γόνιμο– να κάνουμε μερικές παρατηρήσεις.

Μια πρώτη παρατήρηση έχει να κάνει με το γεγονός ότι, με αφορμή το Ουκρανικό και την επιτυχία της Ρωσίας στο θέατρο του πολέμου, το επιτελείο Τραμπ φαίνεται να έχει πειστεί ότι η Ρωσία δεν πρέπει πια να δαιμονοποιείται για να δικαιολογεί μια επιθετικότητα εναντίον της και ότι πρέπει να συμπεριληφθεί στο Ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας. Ο πόλεμος της Ουκρανίας έδειξε τα όρια της επέκτασης του ΝΑΤΟ, ακριβώς όπως η ήττα της Γερμανίας από τον Κόκκινο Στρατό έδειξε τα όρια του πανευρωπαϊκού ονείρου της Ναζιστικής Γερμανίας. Αυτό είναι μια πραγματική επανάσταση στις διεθνείς σχέσεις, διότι ανατρέπει όλα τα Ψυχροπολεμικά δεδομένα ασφάλειας τα οποία στηριζόταν στον αποκλεισμό της ΕΣΣΔ/Ρωσίας, αν μη τι άλλο διότι η ΕΣΣΔ/Ρωσία είναι «έτοιμη να εισβάλει στην Δυτική Ευρώπη». Θυμίζω ότι την αντιδραστική αυτή άποψη, την οποία χρησιμοποιεί ακόμα αυτή τη στιγμή η Ε.Ε. προκειμένου να περάσει στις Ευρωπαϊκές κοινωνίες την «ανάγκη» τεράστιων στρατιωτικών δαπανών παραβιάζοντας κάθε κανόνα του Συμφώνου Σταθερότητας και των κριτηρίων του Μάαστριχτ, είχε από πολύ παλιά κατακρεουργήσει ο ίδιος ο Χένρυ Κίσινγκερ, λέγοντας με ειλικρίνεια: «Ο Στάλιν δεν μπορούσε να ανοικοδομήσει τη Σοβιετική Ένωση και ταυτόχρονα να ρισκάρει μια αντιπαράθεση με τη Δύση. Η πολυδιαφημισμένη Σοβιετική εισβολή της Ευρώπης ήταν φαντασίωση». (6) Το ίδιο ισχύει και σήμερα σε ότι αφορά τον Πούτιν. Σήμερα η Ευρώπη έχει γίνει το κόμμα του πολέμου και η νεο-συντηρητική ιδεολογία του Τραμπ το κόμμα της ειρήνης. Η δε Ευρωπαϊκή «αριστερά» περνάει τη μεγαλύτερη σύγχυση ιδεών στην ιστορία της.

Όλα τα παραπάνω σημαίνουν ότι το επιτελείο του Τραμπ είναι αποφασισμένο να ξηλώσει εξ ολοκλήρου τον ιδεολογικό Ψυχροπολεμικό πυλώνα της δαιμονοποίησης της ΕΣΣΔ/Ρωσίας, με τα πυρά να στρέφονται στο εσωτερικό μέτωπο κατά της woke κουλτούρας, η οποία θεωρείται υπεύθυνη όχι μόνο για την πολιτική των «ανοιχτών συνόρων» και την αποδοχή της παράνομης μετανάστευσης, αλλά και για την υπογεννητικότητα που μαστίζει τις Δυτικές κοινωνίες, δηλ. το τεράστιο δημογραφικό τους πρόβλημα. Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα της ομιλίας του αντιπροέδρου Βανς στο Μόναχο, ομιλία που άφησε άναυδο το γραφειοκρατικό κατεστημένο των Βρυξελλών.

Ο νέος μεγάλος και τρίτος κατά σειρά μετασχηματισμός που εκκινεί η δεύτερη θητεία του Τραμπ, με νέα ομάδα και με πολύ μεγαλύτερο έλεγχο του κρατικού μηχανισμού, έχει οργανωμένο σχέδιο και όραμα με βάση το Αμερικανικό εθνικό συμφέρον 

Η δεύτερη παρατήρηση είναι στενά συνυφασμένη με την πρώτη. Αν το επιτελείο του Τραμπ έχει ως ένα βαθμό μια λογιστική λογική αντιμετώπισης της δημοσιονομικής κρίσης της χώρας (ο προϋπολογισμός έχει έλλειμμα της τάξης του 6% του ΑΕΠ), τότε αυτό θα σημαίνει σταδιακή και ελεγχόμενη απόσυρση του στρατού και των εξοπλιστικών συστημάτων των ΗΠΑ από την Ευρώπη, με σκοπό τη χρησιμοποίησή τους στο θέατρο του Ειρηνικού και της Νότιας Ασίας. Αυτό δεν θα σημαίνει απαραίτητα και ότι πρόκειται να αφήσουν τον έλεγχο των πυρηνικών οπλοστασίων στους Ευρωπαίους και, ακόμη, δεν σημαίνει απόσυρση από τα νευραλγικά σημεία της Μεσογείου, όπως η Νάπολη, η Κρήτη, η Αλεξανδρούπολη και η Κύπρος. Οι Αγγλικές βάσεις στη Κύπρο χρηματοδοτούνται και χρησιμοποιούνται περισσότερο από τις ΗΠΑ παρά από το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, σε συνάφεια με τη θέση του Ισραήλ και την εμμονή του επιτελείου Τραμπ στους πραγματικούς υδρογονάνθρακες, όπερ και το περίφημο «drill baby, drill». Για τον Τραμπ πράσινη ενέργεια και πράσινη ανάπτυξη είναι νεο-φιλελεύθερες απάτες στο βωμό των οποίων έχουν ξοδευτεί δισεκατομμύρια δολάρια από τις νεο-φιλελεύθερες κυβερνήσεις των Δημοκρατικών. Δεν είναι καθόλου τυχαία η επιλογή της πρωτεύουσας της Σαουδικής Αραβίας ως έδρας διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ για το Ουκρανικό. Ο στόχος του Τραμπ είναι να μην απωλέσει την ανακύκλωση των πετροδολαρίων της Σαουδικής Αραβίας μετά τον εναγκαλισμό της Κίνας και της Ρωσίας τα τελευταία χρόνια. Όλα αυτά, βέβαια, σε συνδυασμό με τα όσα ειπώθηκαν σε επίπεδο ιδεολογίας και δαιμονοποίησης της Ρωσίας, δίνουν ένα ακόμα παραπάνω πάτημα στους Ευρωπαίους να στηρίξουν το μέγεθος των εξοπλιστικών τους προγραμμάτων στα μάτια των πολιτών τους. Ποιος είπε, στο κάτω-κάτω, ότι ένας μελλοντικός πόλεμος κατά της Ρωσίας από τους Αγγλο-Γάλλους δεν μπορεί να είναι και πράσινος και δημοκρατικός;

Η τρίτη και τελευταία παρατήρηση αφορά την πολιτική οικονομία του νεο-φιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης (δίκτυα υβριδικής παραγωγής, εφοδιαστικές αλυσίδες και χρηματιστικοποίηση). Αυτό είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό ζήτημα, διότι αφορά τη θέση του δολαρίου στις παγκόσμιες αγορές ως το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και τη σύνδεσή του με τους σημερινούς μεγιστάνες της Γουόλ Στρητ, η μεγάλη πλειοψηφία των οποίων στήριξε τον Τραμπ προεκλογικά αλλά τώρα υποφέρουν λόγω δασμών και πιθανής επανεκκίνησης των πληθωριστικών τάσεων. Αυτοί οι κολοσσοί της υψηλής τεχνολογίας και του χρηματιστηριακού πλούτου θα πληγούν από το σοκ της «ελεγχόμενης αποσύνθεσης της νεο-φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης», αλλά η υπόσχεση του επιτελείου Τραμπ είναι ότι αυτό δεν θα διαρκέσει, όπως έγινε για παράδειγμα με τους δασμούς που επέβαλε κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, δασμούς τους οποίους δεν κατάργησε –πρέπει να το πούμε αυτό– η κυβέρνηση Μπάιντεν. (7) Εδώ είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γίνει συνολική εκτίμηση, διότι είναι πάρα πολλοί οι αστάθμητοι παράγοντες, όπως μια μεγάλη γεωπολιτική κρίση στο θέατρο της Ουκρανίας, ή της Ταϊβάν/Ανατολική Κινεζική θάλασσα, ή/και ακόμη στη Μέση Ανατολή (Συρία, Ιράν, Ισραήλ/Παλαιστίνη), κάτι που θα μεταβάλλει άρδην τα οικονομικά δεδομένα στρέφοντας τα έθνη-κράτη σε οικονομικές πολιτικές ακραιφνούς αυτάρκειας και στρατιωτικού κεϋνσιανισμού, δηλ. ένα βήμα πριν τον πόλεμο. Τονίζω ότι συντηρητικές δεξαμενές σκέψης στις ΗΠΑ, όπως η American Compass, συστήνουν στον Τραμπ την επιβολή «δασμών» στις υπηρεσίες και στο χρήμα (capital controls) με στόχο το χτύπημα της χρηματιστικοποίησης που τόσο έβλαψε τη βιομηχανία της χώρας. Αυτό δεν απέχει πολύ από τη θέση των μετα-κεϋνσιανών, αλλά και μαρξιζόντων, οικονομολόγων σήμερα.

Για πάνω από 30 χρόνια η Κίνα βρίσκεται σε μια ανοδική πορεία χωρίς σταματημό. Το ΑΕΠ της, με όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης, είναι μεγαλύτερο από αυτό των ΗΠΑ. Κατέγραψε τεράστιες επιτυχίες στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας, της βιοτεχνολογίας και νανοτεχνολογίας, ενώ κατάφερε να αυξήσει το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού της με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας μεσαίας καταναλωτικής τάξης περίπου μισού δισεκατομμυρίου ανθρώπων. Μεγάλο προβάδισμα δίνουν στην Κίνα τα τεράστια αποθέματα Σπάνιων Γαιών που έχει, τα οποία στηρίζουν τη δημιουργία πρωτότυπων νέων τεχνολογιών, ψηφιακών πλατφόρμων, τεχνητής νοημοσύνης και διάφορες εφαρμογές στην αεροδιαστημική και στρατιωτική τεχνολογία. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη δυναμική των BRICS των οποίων ηγείται και το νέο «δρόμο του μεταξιού» (Belt & Road Initiative) ορθώνουν ένα πραγματικό παγκόσμιο αντίπαλο για τις ΗΠΑ, ο οποίος δεν μπορεί να ηττηθεί μέσω μιας διείσδυσης από το Ευρωπαϊκό θέατρο της Ρωσίας με πολιορκητικό κριό την Ουκρανία. Η στρατηγική λογική του επιτελείου του Τραμπ έχει εσωτερική συνοχή και υπερισχύει σαφώς της παλιάς δοκιμασμένης Ψυχροπολεμικής ορθοδοξίας των νεο-φιλελεύθερων και της νεο-φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Αν τώρα όλα αυτά σημαίνουν ότι βαδίζουμε προς μια νέα Γιάλτα, τότε το ποιοι θα είναι αυτή τη φορά οι «Τρεις Μεγάλοι» είναι κάτι που μπορεί να μαντέψει ο καθένας.

Παραπομπές

1) Δες, Βασίλης Κ. Φούσκας, «Το μελάνωμα της Κύπρου. Οι ευθύνες των Κων/νου Καραμανλή και Ευάγγελου Αβέρωφ για την Κυπριακή τραγωδία», Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2024.

2) Friedrich A. Hayek, “The economic conditions of inter-state federalism”, στο Individualism and Economic Order, The University of Chicago Press, Chicago, 1939. Μια ανάλυση της σκέψης του Χάγιεκ και του ορντο-φιλελευθερισμού επιχειρούμε στο Βασίλης Κ. Φούσκας και Μπουλέντ Γκόκαϋ, «Η αποσύνθεση του Ευρω-Ατλαντισμού και ο νέος αυταρχισμός. Παγκόσμια μετατόπιση ισχύος», Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2020.

3) Δες, Paul Volcker, “The Political Economy of the Dollar”, The Fred Hirsch Lecture, University of Warwick, Coventry, 9 Νοεμβρίου 1978.

4) Βασίλης Κ. Φούσκας και Μπουλέντ Γκόκαϋ, «Η αποσύνθεση του Ευρω-Ατλαντισμού», ό.π.

5) “Ruination day”, The Economist, 5 Απριλίου 2025.

6) Henry Kissinger, “Diplomacy”, Simon & Schuster, New York 1994, σ. 433.

7) Και σε άλλα θέματα υπάρχει σιωπηλή σύγκλιση Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων, αλλά δεν αναφέρονται από τα επίσημα ΜΜΕ. Το εναργέστερο παράδειγμα είναι το μεταναστευτικό. Πιο πολλούς φράχτες σήκωσε η κυβέρνηση Ομπάμα στα Μεξικανικά σύνορα, παρά ο Τραμπ.

* Ο Βασίλης Φούσκας είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Λονδίνου, διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου για τη Μελέτη των Κρατών, Αγορών και Λαών (STAMP) στο ίδιο Πανεπιστήμιο, ιδρυτής και αρχισυντάκτης της επιστημονικής επιθεώρησης Journal of Balkan and Near Eastern Studies (οκτώ τεύχη ετησίως από το 1998)

Πηγή, Εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς