Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη (1951-2024)

 

 

 

 Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη. Σπούδασε Πολιτικές Οικονομικές Επιστήμες και Κοινωνιολογία. Μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, διέφυγε διωκόμενος στην Ιταλία, όπου απετέλεσε μέλος της εκπροσώπησης του ΠΑΚ. Ήταν ένας από τους επτά που έγραψαν στο Μόναχο της Γερμανίας, την διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ. Απετέλεσε μια κριτική εναλλακτική πρόταση στο ΠΑΣΟΚ η οποία δικαιώθηκε Ιστορικά. Αποχώρησε από το ΠΑΣΟΚ το 1999. Αγωνίσθηκε να συγκροτήσει ένα νέο Μορφωτικό και Πολιτικό Κίνημα την ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΩΣΗ. Επεξεργάστηκε και ανέδειξε στα πλαίσια του Ιδρύματος Μεσογειακών Μελετών και ιδιωτικά, πολλά ζητήματα του Ελληνικού, Εθνικού, Κοινωνικού σχηματισμού και εισήγαγε νέες έννοιες, αναλυτικά σχηματα, νέα ζητήματα και λέξεις στην διανοητική και πολιτική μας δημόσια ζωή. Πολλά πήραν τη μορφή βιβλίων, όπως:

Ελληνική Ποιότητα και Ανάπτυξη, Αγροφιλία Πόλεων και Τόπου Παιδεία , Πολυκεντρική Ελλάδα, ΠΑΣΟΚ - Ιδέες, Αρχές και Γραφειοκρατία, Εθνικά Ζητήματα Το Ποντιακό Ζήτημα Σήμερα, Το Ποντιακό Ζήτημα στον ΟΗΕ

Τον Φεβρουάριο του 1994, το Ελληνικό Κοινοβούλιο υιοθέτησε την πρότασή του καθιερώνοντας την 19η Μαίου ως ημέρα μνήμης της Ποντιακής Γενοκτονίας. Υιοθέτησε επίσης το 1997 την πρότασή του, για την δημιουργία μιας νέας πόλης στην Θράκη, αλλά η τότε η κυβέρνηση την ακύρωσε. Στα πλαίσια μιας Διεθνούς Κύρους ΜΗ Κυβερνητικής Οργάνωσης αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ, συμπαραστάθηκε σε πολλούς λαούς στην Αφρική, Νότια Αμερική, Ασία, Αρμενίους και Κούρδους. Το 1986, εισήγαγε για πρώτη φορά το Κουρδικό στον ΟΗΕ, με ομιλία του στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Γενεύη. Η ίδια διεθνής Οργάνωση, εισήγαγε το Ποντιακό στον ΟΗΕ με συνεχείς παρεμβάσεις της. Για όλα αυτά προσκαλείται για διαλέξεις σε Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια και Κέντρα Μελετών. Τα τελευταία χρόνια και σε Ελληνικά.

Μέρος των παρεμβάσεων του στο ιστολόγιο που διατηρούσε έως και τον θάνατό του στις 27/3/24:

Ιστολόγιο Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Εργογραφία Μιχάλη Χαραλαμπίδη 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 Του Βασίλη Ασημακόπουλου

Μιχάλη, σύντροφέ μας ακριβέ και αγαπημένε,

Από προχθές το βράδυ κάτι συμβαίνει στην πόλη, στην αγορά. Είναι κοινή συνείδηση στη χώρα. Τι άλλο να μαρτυρά αυτή η έκρηξη συναισθημάτων, όπως εκδηλώνονται προς το πρόσωπό σου, στην είδηση της απώλειάς σου; Για πολλούς ίσως να δείχνει το άλλον εαυτό, μια ψυχολογική ανάγκη, την κρυφή ελπίδα. Την απόσταση του ιδεατού από την καθημερινότητα. Τη νιότη που έδειχνε πως θα γινόμουν άλλος. Και εσύ Μιχάλη έγινες η προσωποποίηση του άλλου. Της διαρκούς νιότης. Του εφικτού που είναι θεμελιωμένο στην ουτοπία. Του καλού, του αγαθού, του δίκαιου, του ακέραιου, του ανιδιοτελούς. Που άλλοι, οι πολλοί, οι επαγγελματίες, δεν ήταν πια. Ένα ίσως να είναι αυτό.

Εσύ που μας έκανες πλουσιότερους στις ιδέες, που μας ταξίδευες, που μας οδηγούσες στον κόσμο των ιδανικών, των αρχών, των αξιών. Το άκουσμα της καθόλου μα καθόλου αναμενόμενης απώλειάς σου, ειδικά για όσους από εμάς είχαμε την αγαθή τύχη να σε γνωρίζουμε από κοντά, μας έκανε φτωχούς, αλλά όχι μόνους. Είναι περίεργο. Είμαστε όμως εμείς οι σύντροφοί σου, συγκλονισμένοι, κυριευμένοι αυτές τις μέρες από μνήμες, εικόνες, συναισθήματα, σκέψεις, βιώματα, από τη μορφή και τη φωνή σου Μιχάλη Χαραλαμπίδη.

 

«Χωρίς πολιτικά κινήματα δεν υπάρχει δημοκρατία»

Διάβαζα χθες το βράδυ ξανά την κατάθεσή σου από το βιβλίο σου δύο διακηρύξεις, του ΠΑΣΟΚ και της Δημοκρατικής Περιφερειακής Ένωσης και μια κατάθεση. Απευθυνόμενος στο Δικαστήριο το 2004, στη δίκη που έγινε εδώ για την παράδοση του Οτζαλάν, είπες «Τέλος, πρέπει να πω, ότι ήρθα εδώ να υπερασπίσω μια πολιτική παράδοση και κληρονομιά. Ήμουν 23 ετών όταν συμμετείχα στην πρώτη ιδρυτική συνάντηση του ΠΑΣΟΚ στο Βίντερτουρ της Ελβετίας, το 1974.

Πάντοτε ήταν χαραγμένη στη μνήμη μου η εικόνα του Ανδρέα Παπανδρέου ως αρχηγού του ΠΑΚ, της Βιετναμέζας εκπροσώπου στις συνομιλίες του Παρισιού για το Βιετνάμ και του Αμιρκάλ Καμπράλ, ηγέτη του απελευθερωτικού κινήματος της Γουϊνέας και των νησιών του Πράσινου Ακρωτηρίου. Ένας μεγάλος επαναστάτης και ποιητής. Τη φωτογραφία δημοσίευσε η ‘Έξοδος’ του Άρη Φακίνου που εκδιδόταν στο Παρίσι. Θα ήταν αδιανόητο μετά τη διεθνή εκδήλωση στη Στοκχόλμη με την παρουσία του Όλαφ Πάλμε, ο οικοδεσπότης να παραδώσει τον Καμπράλ στους Πορτογάλους φασίστες του Σαλαζάρ.

Αυτοί, δυο χρόνια μετά τον δολοφόνησαν, αλλά σε λίγο κατέρρευσαν με την επανάσταση των γαρύφαλλων. Ίσως στην Τουρκία να είναι των Τριαντάφυλλων ή των Αμάραντων. Με αυτή τη φωτογραφία μεγαλώσαμε, μεγάλωσε μια γενιά, ένα πολιτικό κίνημα. Χωρίς πολιτικές γενιές και πολιτικά κινήματα δεν υπάρχει ιστορία και δημοκρατία».

«Διαφέρει από τους άλλους»

Μίλησες Μιχάλη για την πολιτική κληρονομιά και μίλησες για την φωτογραφία. Έτσι θυμήθηκα αυτές τις μέρες την 1η φορά που άκουσα για σένα. Ήμουν μαθητής γυμνασίου, όπως είναι τώρα ο γιος μου. Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, έρχεται η μητέρα μου ένα απόγευμα κρατώντας την Ελευθεροτυπία, την εφημερίδα που τότε έγραφες, διπλωμένη στο άρθρο σου, που συνοδευόταν από μια φωτογραφία. Διάβασέ το, μου είπε η μάνα μου. Διαφέρει από τους άλλους. Το κείμενό σου και η φωτογραφία, ήσουν μαζί με τον Οτζαλάν στους Κούρδους αντάρτες. Αυτό ήταν. Η κρίσιμη φωτογραφία για εμένα. Αυτή που πέρασε από τη μνήμη στην καρδιά. Συναντηθήκαμε λίγα χρόνια μετά στο ΠΑΣΟΚ, ήμουν φοιτητής, σε μια εποχή μετάβασης και μεταμόρφωσης του χώρου.

Είχες καταγωγή από τον Πόντο, ήσουν από την Αλεξανδρούπολη, την Θράκη, τόπους που εσύ μας έκανες να τους αγαπήσουμε πολιτικά, φαντασιακά, ταυτοτικά, ανοίγοντας τους πνευματικούς μας ορίζοντες. Στο ΠΑΚ ενταγμένος από το 1971. Δραπέτευσες από το χουντικό κράτος το 1973, με πλαστό διαβατήριο ενός Ιταλού συναγωνιστή φοιτητή, του Bellino Ricardo, αλληλέγγυου στους Έλληνες αντιδικτατορικούς-αντιστασιακούς φοιτητές, μετά την εξέγερση της Νομικής.

Από τη Θεσσαλονίκη, όπου εφοδιάστηκες με το πλαστό διαβατήριο, στην Ήπειρο, στην Κέρκυρα και από το Ιόνιο πέρασες στην Ιταλία και την Ρώμη, πέρασες στην Ελευθερία. Μέσα από τις γραμμές του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος. Ακολούθως σε βλέπουμε στο Βίντερτουρ της Ελβετίας στην τελευταία συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΚ, που αποφάσισε την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, τον Ιούλιο του ’74, από εκεί στο Μόναχο τον Αύγουστο στη συντακτική ομάδα της μυθικής διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη και στη συνέχεια ιδρυτικό-ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ.

Τέκνο της επανάστασης, ριζοσπάστης διανοούμενος

Ήσουν φορέας κλασικής, ελληνιστικής, ορθόδοξης και οικουμενικής παιδείας. Κοινωνιολόγος και Πολιτικός Επιστήμονας, ριζοσπάστης διανοούμενος, τέκνο της επανάστασης και των εθνικο-απελευθερωτικών κινημάτων. Πνευματικό παιδί του Σαμίρ Αμίν, του Αντρέ Γκούντερ Φρανκ, του Ανδρέα Παπανδρέου, του Λέλιο Μπάσσο, του Monthly Review, της λατινοαμερικάνικης σχολής της εξάρτησης. Αλλά έχοντας μεγάλη εκτίμηση στο έργο του Κώστα Βεργόπουλου, του Σπύρου Βρυώνη, του Περικλή Ροδάκη, του Νίκου Σβορώνου, του Νίκου Ψυρούκη, στην μνήμη των οποίων αφιερώνεις το βιβλίο σου για το Νέο Ανατολικό Ζήτημα-Το Τουρκικό Πρόβλημα-Η Ανθρωπιστική Ελλάδα (2020). Μεγάλη η αγάπη σου για τον Βάσο Λυσσαρίδη.

Από την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ανατολική Μεσόγειο, στην Ισπανία, την Αφρική, την Νότια Αμερική. Ενεργητικά παρών στο πλευρό των λαών-εθνών της παγκόσμιας περιφέρειας απέναντι στις δυνάμεις και τις δομές της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης. Μέσα από την Διεθνή Ένωση για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών. Το ιδιαίτερο πολιτικό ρεύμα ιδεών που διαμόρφωσες εντός ΠΑΣΟΚ, από το 1977 και μετά, από το περίφημο σεμινάριο της Παβίας, αποτέλεσε έναν κριτικό αντίλογο-πρόταση για την πορεία του κινήματος και της χώρας, απέναντι στην κρατικοποιημένη γραφειοκρατική εκδοχή του κόμματος και στην τριτοδιεθνιστική της περίοδο του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού (1979-1989) και στο μεταμορφισμό της μέσω της τηλεκρατίας κατά την νεοσοσιαλδημοκρατική, ψευτοεκσυγχρονιστική όπως τη χαρακτήριζες φάση της, της δεκαετίας του ’90.

 

 

Αποχώρησες και μαζί σου και εμείς, από το ΠΑΣΟΚ το 1999. Παρέμεινες ενεργός και δραστήριος πολιτικο-διανοητικά, μετά την εμπειρία της Δημοκρατικής Περιφερειακής Ένωσης, ένα εγχείρημα όπου αντιμετωπίστηκε με τους όρους που η πολιτική επιστήμη αναλύει και εντοπίζει το σύστημα κομμάτων του καρτέλ, όπως άλλωστε και εσύ ο ίδιος ως πρόσωπο και οι ιδέες σου, μέχρι κυριολεκτικά τη στιγμή που έφυγες από αυτόν τον κόσμο προχθές, περνώντας στην αθανασία. Ας μην ξεχνάμε ότι είναι ακριβώς το «σύστημα του καρτέλ» που φέρει την πολιτική ευθύνη για την ολέθρια ήττα του 2010. Και ας μην αποσιωπάται αυτό, όπως επισημαίνεις σε κείμενό σου, το 2020.

Σε σένα υπήρχε η αρμονία μεταξύ λόγου και πράξης

Στη μακρά, αλλά πάντα νεανική, διαδρομή σου ασχολήθηκες με ζητήματα θεωρίας και εμπειρίας σοσιαλιστικής μετάβασης, εργατικού κινήματος, που το ήθελες όχι κλεισμένο στο κλαδικό, στο επιμέρους που εκφυλίζεται σε συντεχνιακό, αλλά καθολικό, ηγεμονικό, ως κίνημα μετασχηματισμού και μετάβασης. Έγραψες για θεσμικά-πολιτικά, κινηματικά-κομματικά ζητήματα, ασχολήθηκες με τον αγροτικό χώρο, τις πόλεις και τις περιφέρειες, θεωρία και προτάσεις για την ανάπτυξη, τους σιδηροδρόμους – πόσο τραγικά επίκαιρο αλήθεια- την επανασύνδεση με τα Βαλκάνια και τον Εύξεινο, τα εθνικά θέματα, το Αιγαίο, την Κύπρο, το δικαίωμα στη μνήμη απέναντι στα εγκλήματα των Γενοκτονιών, τον αγώνα για την απελευθέρωση των λαών, τον περιφερειακό διεθνισμό, τον πολιτιστικό ιμπεριαλισμό κ.α.

 

Έδινες νόημα, περιεχόμενα σε λέξεις, σε συμβολισμούς. Μας έκανες να αγαπήσουμε τους τόπους, τον Ελληνισμό, την Πολυκεντρική Ελλάδα, την έννοια-σημασία του έθνους, βαθιά και ουσιαστικά, τον πατριωτισμό ως πνευματική κατάσταση, ως ανθρωπιστική παιδεία όπως έλεγες, τους αγώνες των Λαών για ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη. Ήσουν μάστορας, πόσο σου άρεσε αυτή η λέξη, δημιουργός, αληθινός. Ευρωπαίος και γι’ αυτό Έλληνας. Κοσμοπολίτης με ισχυρή ιθαγένεια. Με αυτόχθονη παραγωγή ιδεολογίας και πολιτικής σκέψης και μέτωπο απέναντι στον μεταπρατισμό όλων των μορφών, τον διανοητικό αποικισμό όπως έλεγες.

Ήσουν της Μνήμης, του Ήθους, του Παραδείγματος, του Λόγου. Του αυθεντικού και όχι του εικονικού. Σε σένα υπήρχε η αρμονία μεταξύ λόγου και πράξης. Εκεί που απέτυχε η πολιτική τάξη στη Μεταπολίτευση, στην Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία, κάνοντας έναν συγκριτικό απολογισμό. Δεν πάλευες απλά για το ασυμβίβαστο μέλους κομματικού οργάνου και κρατικής θέσης. Δεν έλεγες απλά για το ασυμβίβαστο. Εσύ ενσάρκωνες το ασυμβίβαστο με το προσωπικό σου παράδειγμα. Το έκανες πράξη. Δεν κρατικοποιήθηκες. Δεν ενσωματώθηκες, δεν προσαρμόστηκες, δεν παρήκμασες, δεν φθάρθηκες, δεν εντάχθηκες σε επιρροές άλλων συμφερόντων. Ήθελες να δώσεις – και έδωσες – ένα άλλο έμπρακτο παράδειγμα στους Έλληνες, όπως έλεγες μετά τις εκλογές του 1981, για το πώς πρέπει να κυβερνάται η χώρα, η σχέση κόμματος-κράτους, για να έχει ουσία και περιεχόμενο η Αλλαγή και να μην ηττηθεί, αλλοτριωθεί, για να μη χαθεί το ραντεβού με την ιστορία.

Έβλεπες πάντα μακριά

Σεβάστηκες τους Έλληνες πολίτες, τα μέλη του Κινήματος, με συνείδηση του ιστορικού βάρους του εγχειρήματος. Ίσως γι’ αυτό να σε εκτιμούσε, να σε ξεχώριζε και να σε αγαπούσε ο Ανδρέας. Γιατί η σχέση πέραν από ιδεολογική, ήταν πολιτική. Με σεβασμό στη διαφωνία και στην κριτική. Όχι ευτελής, ούτε του παζαριού. Έβλεπες μακριά. Γιατί είχες κατακτήσει τα αναλυτικά εργαλεία, την επιστημονική επάρκεια να το κάνεις. Είχες την ευφυία. Τον χαρακτήρα. Την αυτονομία. Την κουλτούρα. Τη μάχιμη και έντιμη διανοητικότητα.

Ήσουν φορέας μιας μεγάλης κληρονομιάς αγώνων του ελληνικού λαού για εθνική ανεξαρτησία, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και προκοπή, δυναμικών και διαστάσεων που διαπερνούν το εθνικό και κοινωνικό γίγνεσθαι όπως έλεγες, με ιστορικό-χρονικό βάθος και προοπτική. Εμπνεόσουνα από τον μεγάλο αγώνα της εθνικής μας παλιγγενεσίας που εορτάσαμε δύο μέρες πριν φύγεις. Θυμάμαι ακόμα την κατάληξη της ομιλίας σου στην ιδρυτική διακήρυξη της Δημοκρατικής Περιφερειακής Ένωσης στις 13 Μαρτίου 2000.

Το μόνο που μπορούμε να σου υποσχεθούμε, συντετριμμένοι καθώς είμαστε, όπως μας ακούς και μας βλέπεις, εμείς οι σύντροφοί σου, ότι θα συνεχίσουμε αυτή την κληρονομιά που εσύ όχι μόνον αφειδώλευτα και διαρκώς μας μεταλαμπάδευσες και απλόχερα μας πρόσφερες, αλλά εμπλούτισες την κληρονομιά, το περιβόλι. Και όπως μας λέει ο ποιητής, «για πάλεμα, για μάτωμα, για την καινούργια γέννα, π’ όλο την περιμένουμε, κι όλο κινάει για νάρθη, κι όλο συντρίμμι χάνεται στο περάσμα των κύκλων!»

Με σεβασμό προς την οικογένεια σου, σε χαιρετούμε αγαπημένε μας Μιχάλη, αρχηγέ, με τιμή, συγκίνηση και ευθύνη, που πορευθήκαμε μαζί αυτή την πορεία, στον φωτεινό δρόμο που εσύ μας οδηγείς. Ζεις για πάντα στις καρδιές, στην ψυχή και στη σκέψη μας. Εις το επανιδείν ακριβέ μας σύντροφε.

Αγωνιστικά και με Αξιοπρέπεια

Πηγή 

 

 

 Βλάσης Αγτζίδης, Η συμβολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στην ιστορία των ιδεών 

Βασίλης Ασημακόπουλος, “Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα – Το Τουρκικό Πρόβλημα” του Μιχάλη Χαραλαμπίδη  

Λουκάς Αξελός ( Εκδόσεις Στοχαστής) :

ΙΝ ΜΕΜΟRIAM: Mιχάλης Χαραλαμπίδης - Η έμπρακτη σύνδεση της ηθικής με την πολιτική

 

Οι Εκδόσεις «Στοχαστής» και το περιοδικό «Τετράδια» εκφράζουν την βαθύτατη θλίψη τους για τον ξαφνικό θάνατο του Μιχάλη Χαραλαμπίδη.

Ενός ανθρώπου όχι μόνο πλούσιου σε ιδέες, αλλά –κυρίως– με χαρακτήρα, όπως θα το εννοούσε ο Αλέξανδρος Δελμούζος.

Η συνεργασία μας, μακρά και πολλαπλή, ξεκινάει από την άφιξή του από την Ιταλία, μετά την πτώση της δικτατορίας και αποτυπώθηκε στην έκδοση των δύο πρώτων βιβλίων του από τον Στοχαστή Για την αυτοδιαμόρφωση - επαναθεμελίωση της Ελληνικής Αριστεράς και Πώς μπορεί να κυβερνά η Αριστερά, για να συνεχιστεί στην πολιτιστική και πολιτική σφαίρα με ιδέες, κινήσεις και πρακτικές εμποτισμένες από τις αρχές και τις αξίες του Δημοκρατικού Πατριωτισμού και του Δημοκρατικού Σοσιαλισμού.

Φιλοδοξία και στόχος ήταν, αδιαπραγμάτευτα, η επιδίωξη ενός νέου πλαισίου άσκησης της πολιτικής, στο οποίο η πολιτική θα ήταν πάντα υπόλογη στην ηθική και όπου το να λέμε την αλήθεια στην πολιτική θα ήταν το αναγκαίο διαβατήριο για την άσκησή της.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης έφυγε.

Ωστόσο, οι νεκροί είναι πάντα παρόντες και για όλους όσοι τον γνωρίσαμε και περπατήσαμε από κοινού, θα ζει ως ένας, κατά πρώτο, λόγο ιδαλγός και οραματιστής.

Όμως, πέρα από αυτά, η Ελλάδα, ο Ελληνισμός και ο Ελληνικός Κόσμος θα του οφείλουν, πάντα, το γεγονός της αδιάκοπης πάλης του για την ανάδειξη του Ποντιακού Ζητήματος, της Ποντιακής Γενοκτονίας, γεγονός που επικύρωσε το 1994 και η Βουλή των Ελλήνων, υιοθετώντας την πρότασή του για αναγνώριση της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης της Ποντιακής Γενοκτονίας.

 

Παναγιώτης Ήφαιστος :

Καλό σου ταξίδι αγαπητέ Μιχάλη. 

Όποιος αντιλήφθηκε τι συμβαίνει στα ενδότερα του πολιτικού συστήματος του νεοελληνικού κράτους αλλά γνώρισε και εσένα, ξέρει ότι εάν υπήρχαν δέκα ακόμη των δικών σου πνευματικών και πολιτικών προδιαγραφών θα επιβίωνε, θα δυνάμωνε και θα πρωτοστατούσε στην περιφέρειά μας, στην Ευρώπη αλλά και ευρύτερα. 

Πλημμύριζες από τις υψηλές αρχές της φιλοπατρίας και των διαχρονικών ανθρωποκεντρικών παραδοχών της Ελληνικότητας και λειτουργούσες ως γνήσιος και ασυμβίβαστος φορέας δημοκρατικών πεποιθήσεων. Γνήσιος επίσης φορέας της ύψιστης κοσμοθεωρητικής αρχής της Εθνικής Ανεξαρτησίας. Αρχές της δεκαετίας του 1980 η γνωστή φράση «Η Ελλάδα στους Έλληνες» γέννησε πολλές προσδοκίες. Πολλοί πίστεψαν ότι, επιτέλους, το Ελληνικό κράτος θα λειτουργούσε ως κυρίαρχο και ισότιμο μέλος της Ευρώπης και των Δυτικών συμμαχιών. Όταν στάσεις και αποφάσεις διέψευσαν τις προσδοκίες, χωρίς αναστολές και ξεκάθαρα ασκούσες κριτική. Σε κρίσιμες καμπές της Μεταπολίτευσης πάντα και με μεγάλο κόστος αγωνιζόσουν να είσαι στην – τελικά, όμως, ανύπαρκτη- σωστή πλευρά. Εξ ου και δεν δίστασες, ακριβώς, να ασκήσεις κριτική σε πολιτικά πρόσωπα και σε παρατάξεις που εμπιστεύτηκες. «Εκτοπίστηκες» επειδή δεν δέχθηκες να προσαρμοστείς, να βολευτείς και να σαπίσεις στα ενδότερα των εγχώριων πεδίων της ξενοκρατίας. 

Η ανιδιοτέλειά σου ήταν αξιοθαύμαστη. Αυτονόητα στις συζητήσεις μας, συμφωνούσαμε για μια δημοκρατική και εθνικά ανεξάρτητη Ελλάδα. Και αυτό παρά το γεγονός ότι αναμενόμενα υπήρχαν πολλές απόψεις και μεγάλος προβληματισμός για το πως προσανατολίζεται το ταξίδι της νεοελληνικής Οδύσσειας. Για το ποιες έπρεπε να ήταν οι απαραίτητες προϋποθέσεις εντός αυτού το προσανατολισμού, επίσης, που θα επιτύγχαναν υψηλότερες βαθμίδες δημοκρατίας και εθνικής ανεξαρτησίας. 

Οι συζητήσεις μας για όλα αυτά είναι αξέχαστες, πολύτιμες και διδακτικές. 

Όσοι σε γνωρίσαμε ποτέ δεν θα σε ξεχάσουμε. 

Καλό σου ταξίδι αγαπητέ και αξέχαστε Μιχάλη.

 

Παντελής Σαββίδης : 

 

ΚΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΌΤΗΤΑ ΜΙΧΑΛΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗ.

 

Για όσους περάσαμε απο την Ιταλία κατά τη διάρκεια της δικτατορίας ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπήρξε σημείο αναφοράς. Ήταν ένα κράμα πολιτικού αγωνιστή και διανοούμενου. Δεν είμαι σίγουρος ότι θα του άρεσε η πολιτική του κοινοβουλίου. Ήταν ένας μαχητής στη ζωή και στον πολιτικό στίβο.

Απο τα καινοτόμα μυαλά της μεταπολίτευσης παρήγαγε πολιτική. Σε αυτόν οφείλεται το άνοιγμα του ΠΑΣΟΚ στα απελευθερωτικά κινήματα και το ενδιαφέρον του για τον τρίτο κόσμο. Έθεσε θεωρητικά ζητήματα σοσιαλιστικής αυτοδιαχείρισης και δημιούργησε πολιτική τάση στο ΠΑΣΟΚ. Ήταν υπέρ της καταστατικής κατοχύρωσης των τάσεων στο Κίνημα. Απο τους ανθρώπους που αποδεχόταν ο Ανδρέας, χωρίς τον οποίο δεν μπορούσε ούτε ο ίδιος να ανεχθεί το ΠΑΣΟΚ, ούτε το μετα-ανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ τον Χαραλαμπίδη.

Μαζί με μια ομάδα ποντίων διανοουμένων έθεσαν το ζήτημα της γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού, η οποία αναγνωρίσθηκε απο την βουλή το 1994. Πρωτοστάτησε στην προβολή της γενοκτονίας των χριστιανικών λαών της Ανατολής τόσο στο εσωτερικό της Ελλάδας όσο και στο εξωτερικό. Πρότεινε τη δημιουργία μιας πόλης στη Θράκη με την ονομασία Ρωμανία. Άνοιξε ορίζοντες πνευματικούς και πολιτικούς. Πρωταγωνίστησε στην ιδέα της περιφερειακής ανάπτυξης.

Οι προσωπικές μου σχέσεις μαζί του ενώ στην αρχή και για μεγάλο διάστημα ήταν άριστες, κατέληξαν να μην είναι καλές. Το φέρω βαρέως την ημέρα που τον αποχαιρετώ.

 

Καλό Ταξίδι Μιχάλη Χαραλαμπίδη. Άφησες το αποτύπωμά σου στη χώρα και στον ποντιακό ελληνισμό.

 

Γιώργος Τασιόπουλος :

Έφυγε από κοντά μας ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Συνέβαλε όσο κανένας στη διανοητική, μορφωτική, πολιτική παραγωγή και επιστημονική έρευνα.

Υπερασπίστηκε την αξιοπρέπεια και την αγάπη στην Πατρίδα ως αναγκαίες προϋποθέσεις για την ενασχόληση με την Πολιτική.

Προσπάθησε τα πολλά χρόνια της πολιτικής του δράσης να συμβάλλει στην αποτροπή της εκφυλιστικής μεταπολιτευτικής πορείας.

Σε πολλούς από εμάς έδειξε τον άλλο δρόμο της ανιδιοτελούς πολιτικής στράτευσης...

Θα τον θυμόμαστε με σηκωμένη τη γροθιά τον Απρίλιο του 1994 στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, όταν μία άδεια αίθουσα μεταβλήθηκε σε Εκκλησία του Δήμου για να ακούσει την ομιλία του.

Ο λαός ήθελε να τον ακούσει όταν προφητικά προειδοποιούσε και έδειχνε τον Άλλο δρόμο.

Η κομματική γραφειοκρατία δεν ήθελε και μας οδήγησε εδώ που είμαστε σήμερα...

~Αιωνία η μνήμη~

 

Βασίλης Λάμπογλου :

Θέλω να αποχαιρετήσω έναν μεγάλο Έλληνα,που κίνησε για το επέκεινα.

Ένας από τους 7 ιδρυτές που υπέγραψαν τη διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ,αγωνιστής στην Ιταλία με το ΠΑΚ,διανοούμενος που πάντα προτασσε πρώτη τη μορφωτική αλλαγή,διεθνιστής -οχι με την σημερινή "κατάληξη" -αλλά μετέχων ενεργά στα κινήματα λαών υπό διωγμό (φωτό 2 με τον Οτσαλάν), πατριώτης -μια λέξη που σήμερα "λυμαίνεται"-,οπως την εννοούσαν στην πρώιμη αριστερη σκέψη, ευρωπαϊστή όπως δεν τολμησανε να φανταστούν οι "Ευρωπαϊστες"του καιρού μας.

Αυτός που κατόρθωσε να φέρει στη Βουλή και να αναγνωριστεί το 1994 η γενοκτονία των Ποντίων,που έφυγε διακριτικα από το ΠΑΣΟΚ σαν είδε να εξυφαινεται το κίνημα από Σημιτηδες,Λαλιωτηδες,Τσοχατζόπουλος,

ένας από τη μαγιά της Κίττυ Αρσένη,του Σάκη Καράγιωργα,του Μανώλη Δρεττακη...και των άλλων που πίσωπάτησαν στη λαίλαπα των Κουλουρηδων,των Γιαννων και των Βάσων...παίρνοντας μαζί τους αυτή την ήσυχη βουή των ανθρώπων που τους μεριασε το σύστημα για να σαρώσει.

Πορεύτηκε μόνος από επιλογή,φώναζε για την "αποσυναγωγηση" της "αθηνοκεντρικης"πολιτικής τάσης,σε κάθε του ομιλία τόνιζε την ανάγκη δημιουργίας κινήτρων για ισχυρούς πόλους εκτός της "κεντρικής σκηνής"της προσωποπαγους πολιτικής σκέψης,

οραματιζόταν μια νέα πόλη στη Θράκη -Ρωμανια που θα αποτελούσε το εφαλτήριο της εκκίνησης της νέας Πολιτείας απέναντι στη χώρα "που το 2004,το 2010? θα ήταν μια χώρα τουρκομπαροκ(σε θεσμούς) και βιλαέτι(lander) της Γερμανίας ",όπως ακούγεται όχι να προφητεύει,αλλά να ερμηνεύει και καταγράφεται -στον σύνδεσμο που σας επισυνάπτω από το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ του 1996-απο το βήμα του ομιλητή(ακούστε το προμήνυμα του πολιτικού άνδρα και πως επαληθεύεται).

Το 1999 ίδρυσε τη Δημοκρατικη Περιφερειακή Ένωση που μετείχε των βουλευτικών εκλογών του 2000 και τιμήθηκε με 32.068 σταυρούς(περήφανος για την επιλογή μου ,στην εποχή της Γιάννας των Ολυμπιακών αγώνων και του "Ευρώ"του Σημίτη).

Πριν λίγες ώρες προστρεξε ο Έλληνας Πόντιος Μιχάλης Χαραλαμπίδης να ανταμώσει τον Άγιο Ευγένιο του.

Στο καλό Τραντελληνα...

Εγώ, σ' ευχαριστώ.

 

Μιχάλης Ερωτόκριτος ( Δήμαρχος Κάσου):

 

Οι Έλληνες Δημοκράτες που έζησαν και σπούδασαν στην Ιταλία, το Εθνικό και το Διεθνές Κίνημα για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών, σύσσωμο το Ελληνικό Λαϊκό Πατριωτικό Κίνημα, δεν μπορεί παρά να αισθάνεται τούτη την ώρα απέραντη θλίψη για τον ξαφνικό θάνατο του Μιχάλη Χαραλαμπίδη. 

Ο εκλιπών υπήρξε ένας από τους στυλοβάτες του Υγιούς Πατριωτισμού και του Ακομπλεξάριστου Νέου Διεθνισμού. 

Έχει οργώσει όλη τη χώρα, σαν άλλος απόστολος, για να διευρύνει και να βαθύνει τον τρόπο που μετά τη Μεταπολίτευση βλέπουμε τον Εθνισμό και το Διεθνισμό. Είχε πολλά να δώσει ακόμη και ευχόμαστε μέσα από την καρδιά μας το όραμα και η προσπάθειά του να συνεχισθεί.

Καλό ταξίδι, φίλε, σύντροφε, αγνέ πατριώτη Μιχάλη!

 

Κώστας Καραϊσκος ( Σπάρτακος Κομοτηνής) :

Τί νά γράψω γιά τόν Μιχάλη Χαραλαμπίδη... Ἄν οἱ πολιτικοί στήν Ἑλλάδα εἶχαν τήν ἀκεραιότητα, τήν ὀξύνοια, τήν καλλιέργεια, τήν φιλοπατρία, τόν ἰδεαλισμό του θά ἤμασταν σήμερα ὄχι ἁπλῶς διαφορετική χώρα ἀλλά ἄλλος πλανήτης. Δυστυχῶς ἕνας ἦταν ὁ Μιχάλης, πολλοί οἱ πονηροί του "σύντροφοι" κι ἔτσι τό ἔργο του ἔμεινε μισό: ἡ μνήμη τῆς Ποντιακῆς Γενοκτονίας ὑπονομεύτηκε ἀπό τή μέρα τῆς καθιέρωσής της, ἡ Ρωμανία περιορίστηκε σέ ἕναν ἡμιτελή ναό στά θρακικά παράλια, ἡ διεθνιστική του δράση δέν βρῆκε συνεχιστές (σήμερα μάλιστα δέν τολμᾶς νά τήν ἀναφέρεις, μήν σέ περάσουν γιά κάποιο woke σούργελο), οἱ ἰδέες του (γιά τήν ἀγροφιλία, γιά τήν παραγωγή, γιά τό ἀστικό τοπίο...) μείνανε κτῆμα λίγων. Τέτοια ἡ κατάντια μας.

Τά θερμά συλλυπητήριά μου στούς κοντινούς του ἀνθρώπους γιά ἕναν μεγάλο Πόντιο, ἕναν σπουδαῖο Ἕλληνα, ἕναν σπάνιο ἄνθρωπο.

 

Κρίτων Βασιλικόπουλος: 

Αητέντς’ επαραπέτανεν

Ψηλά ‘ς σα επουράνια...

 

Άγγελος Συρίγος ( καθηγητής διεθνούς δικαίου, βουλευτής): 

Πρωτογνώρισα τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη το 1988 κατά τις κινητοποιήσεις που είχαν γίνει λόγω της επισκέψεως του τούρκου πρωθυπουργού Τουργκούτ Οζάλ στην Αθήνα.

Αργότερα διάβασα τα βιβλία του για την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας και τον τρόπο που θα ξέφευγε από το αθηνοκεντρικό κράτος. Η αγωνία του για το πρότυπο αναπτύξεως της χώρας, τον οδηγούσε σε πρωτοποριακές και ρηξικέλευθες προτάσεις.

Την δεκαετία του 1990 πρωτοστάτησε στην αναγνώριση από τη Βουλή της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Ήταν μία ρήξη με ένα παρελθόν δεκαετιών ηθελημένης λήθης που οδήγησε στο να αντιληφθούμε πως όσα συνέβησαν μεταξύ 1913-22 στα εδάφη της Μικράς Ασίας ήταν γενοκτονία.

Οι δρόμοι μας διασταυρώθηκαν χρόνια αργότερα στη Θράκη όπου πολεμούσε για το όραμά του, την πόλη Ρωμανία-Θράκη.

Υπήρξε πάντα ταγμένος στο συμφέρον του λαού και του έθνους, γνήσιος και ανιδιοτελής πατριώτης, ένα ατίθασο πνεύμα.

 

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει.

 

 

 Ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία:

 

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης έφυγε από την ζωή αφήνοντας πίσω του μια μεγάλη πολιτική παρακαταθήκη. Κατόρθωσε να συνδυάσει την Επιστήμη με τον επαναστατικό ρομαντισμό, στάθηκε απέναντι στην Δικτατορία σαν μέλος του ΠΑΚ και αποτέλεσε αναπόσπαστο ιδεολογικό συστατικό της μεγάλης δημοκρατικής έκρηξης του ‘81.

Το 1994 το Ελληνικό Κοινοβούλιο υιοθέτησε την πρότασή του να ανακηρυχθεί η 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Ποντιακής Γενοκτονίας.

Η ιστορική του ομιλία στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, στην οποία προέβλεψε την οικονομική κρίση του 2010, ως συνέπεια της επερχόμενης συστημικής διακυβέρνησης μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου, αποτελεί ακόμη και σήμερα τον πυροκροτητή της λαϊκής συνείδησης ενάντια σε κάθε είδους διαπλεκόμενο σύμπλεγμα συμφερόντων που αποσκοπεί διαχρονικά στην φτωχοποίηση του ελληνικού λαού.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ, ως κόμβος συνάντησης όλων των δημοκρατικών παραδόσεων της Πατρίδας μας, αποχαιρετά τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη με αίσθημα ευγνωμοσύνης για τους δημοκρατικούς του αγώνες και την ανιδιοτέλειά του.

Έζησε αρμονικά με τις Αξίες του και έφυγε υπερήφανος ως άμεμπτος.

 

Νίκος Ανδρουλάκης (Πρόεδρος ΠΑΣΟΚ Κ.Α.)

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, το ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και εκ των συντακτών της Ιδρυτικής Διακήρυξης του Κινήματος, δεν είναι πια κοντά μας.

Βαθιά δημοκράτης, πατριώτης και ιδεολόγος χάραξε μια πολιτική διαδρομή, που χαρακτήριζε το ήθος και η συνέπεια.

Πρωτοστάτησε και πέτυχε το 1994 να αναγνωριστεί η 19^η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της ποντιακής γενοκτονίας από το Ελληνικό Κοινοβούλιο.

Αποχαιρετώ έναν ρομαντικό αγωνιστή με συγκίνηση και σεβασμό.

Κυριάκος Βελόπουλος ( Πρόεδρος ΕΛ.ΛΥ) 

 Ένας πραγματικός πατριώτης, ένας ασυμβίβαστος αγωνιστής, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης έφυγε σήμερα από κοντά μας. Ο αγώνας του Μιχάλη Χαραλαμπίδη για Εθνική Ανεξαρτησία και Λαϊκή Κυριαρχία, θα εμπνέει για πάντα κάθε Ελληνίδα, κάθε Έλληνα. Η ζωή και το έργο του με κορωνίδα την αναγνώριση της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού από τους Τούρκους, επιβεβαιώνει τη ρήση του Ηρακλείτου, «εἷς ἐμοὶ μύριοι, ἐὰν ἄριστος ἦι».Η πολιτική του οξυδέρκεια, καθώς ήταν αυτός που πρώτος εμπνεύστηκε τον εθνικής σημασίας αγωγό Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη, αποδεικνύει ότι η υπεράσπιση του εθνικού συμφέροντος, «γκρεμίζει» τα «κομματικά τείχη. 

Περικλής Νεάρχου (πρέσβης ε.τ.) 

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΗ ΜΙΧΑΛΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗ

Ημουν εκτός Αθηνων οταν εμαθα την απίστευτη ειδηση οτι ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης δεν ειναι πια μαζί μας.Ηταν πραγματικός κεραυνός.Τον ειχα δει δύο εβδομάδες πριν. Ηθελε να μου δώσει το νέο του βιβλίο " Αγροφιλία ". Πήγαμε και φάγαμε μαζί και ηπιαμε μετά καφέ.Συζητήσαμε επι ωρες. Δεν μου παραπονέθηκε για θέματα υγίειας. Αντιθέτως ,με συμβούλευε να προσέχω την υγίεια μου , οπως , υποτίθεται , εκανε και αυτός.

Το τελευταιο βιβλίο του ηταν μια αφορμή για να κάνουμε μεγάλες αναδρομές στην πολιτική του ΠΑΣΟΚ αλλά και των αλλων Κυβερνήσεων στον αγροτικό τομέα.Πίστευε βαθιά οτι πρέπει τώρα να επικεντρωθουμε σε μια νέου τύπου αγροτική ανάπτυξη, η οποία θα συνδέει και θα συνθέτει την αγροτική ανάπτυξη με την ιστορία και τον πολιτισμό, το περιβάλλον , την παιδεία , την τεχνολογία και τη δημογραφική αναστροφή.Απέναντι στο παλαιό ρευμα της αστυφιλίας , πρέπει να αντιτάξουμε τώρα την αγροφιλία.

Παρέπεμπε στη θεά Δήμητρα, στην Αρτέμιδα, τη μεγάλη οικολόγο θεά που τιμώρησε σκληρά τον Αγαμέμνονα γιατί ειχε σκοτώσει ενα ελάφι στο ιερό αλσος της. Στο Αρκαδικό ιδεωδες, που το επικαλειται σήμερα για προβολή η Τοσκάνη.Περπατούσαμε κοντά στην Μητρόπολη.Θυμήθηκε αυτό που του ειχα δείξει στο μικρό εκκλησάκι της Παναγίας της Γοργοεπήκοου, ενω συζητούσαμε για τη θεά Δήμητρα, θεά της γεωργίας αλλά και της αναγέννησης, που εκφραζόταν συμβολικά με τον σπόρο που πεθαίνει και δίνει νέα ζωή.Του εδειξα τα εντοιχισμένα αρχαια γλυπτά που παριστάνουν τον ιερό κέρνο, λατρευτικό σκευος των Ελευσινίων Μυστηρίων και τις ιερές διασταυρούμενες λαμπάδες της Δήμητρας.Ενθουσιάστηκε.Τις περιέλαβε στο νέο του βιβλίο.

Ηταν πολύ ενθουσιασμένος και για το νέο του βιβλίο ,οπως ηταν και για το προηγούμενο , που μου ειχε χαρίσει και ειχε ως θέμα την Καλαυρία.Ειχε γυρίσει τότε απο την Κάτω Ιταλία, οπου ειχε κάνει πολλές ομιλίες και συναντήσεις." Δεν μπορεις να πιστέψεις " ,μου ειπε ," τι γίνεται εκει.Υπάρχει μια απίστευτη αφύπνιση για τη Μεγάλη Ελλάδα, σε μαζικό επίπεδο.Αισθάνονται Ελληνες και θέλουν να εχουν στενούς δεσμούς , αν οχι Ενωση , με την Ελλάδα." Τα ιδια μου περιέγραψε και ενα αλλος φίλος ζωγράφος απο την Τρίπολη.Ηθελα να τους φέρω σ' επαφή αλλά , δυστυχως , δεν πρόλαβα. Του εδωσα απο πλευρας μου μια δική μου τραγωδία, με θέμα τον Κορίνθιο στρατηγό Τιμολέοντα ,που ειχε πρωτοστατήσει σε αγωνες κατά των τυράννων και των Καρχηδονίων στις Συρακουσες και σ' ολη τη Σικελία.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης ηταν πέρα απο την καθημερινή και συμβατική πολιτική.Ηταν ο ανθρωπος των μεγάλων οραμάτων και των ιδεων για μια βαθειά αλλαγή και επανασύνδεση των θραυσμάτων του μεγάλου μωσαϊκου του οικουμενικου Ελληνισμου. Αυτου , που το Ελληνικό κράτος απεδείχθη , δυστυχως , ανάξιο να εκφράσει και να εκπροσωπήσει.

Επανερχόταν συχνά στις συζητήσεις μας στο θέμα της Ρωμανίας , της νέας πόλεως που ειχε προτείνει να ιδρυθει στη Θράκη για να υποδεχθει δημιουργικά τους Ελληνες Ποντίους της Μαύρης Θάλασσας, που ειχαν εξαναγκασθει να ξεριζωθουν απο τις πανάρχαιες πατρίδες τους.Αντι το κράτος να αγκαλιάσει την ιδέα αυτή και να τη συνδέσει με τα δικά της προγράμματα δημιουργίας θέσεων εργασίας και παραγωγης,την αγνόησε εχθρικά και δεν ηρθε αρωγός για την πραγματοποίησή της.

Ειχα τότε υποβάλει και ο ιδιος στον Πρωθυπουργό μια εκθεση για την εγκατάσταση στη Θράκη 50 000 Ποντίων .Θα ηταν ενας τρόπος να ενισχυθει το δημογραφικό της Θράκης και ν' αντιμετωπισθουν, σε δομικό επίπεδο , οι Τουρκικές υπονομευτικές δραστηριότητες.Θα ηταν επίσης ενας τρόπος να αξιοποιηθει το ανθρώπινο αυτό δυναμικό για τις σχέσεις με τη Μαύρη Θάλασσα και τις Παραδουνάβιες περιοχές.Αυτούς τους στόχους ειχε και η Ρωμανία του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, που εντασσόταν σε μια πανάρχαια Ελληνική παράδοση; τη δημιουργία νέων πόλεων, ως κέντρων δημιουργικης παρουσίας, εμπορίου και πολιτισμου.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπηρετουσε και πολλά αλλα μέτωπα; την αναγνώριση της Ποντιακης Γενοκτονίας.Η συμβολή του στον αγώνα αυτό ηταν εμβληματική και καταλυτική.Τον αγώνα γι' απελευθέρωση του Κουρδικου λαου, τον οποιον ενέτασσε σ' ενα ευρύτερο πλαίσιο χειραφετήσεως και απελευθερώσεως των λαων της Μικρας Ασίας, τους οποίους υποδούλωσε, κατέσφαξε, αλλοτρίωσε και καταπίεσε ο Τουρκικός φασισμος , με την Ισλαμιστική, Οθωμανική εκδοχή του, αλλά και τη Κεμαλική εκδοχή του.Μόνιμη εγνοια και αγωνία του ηταν τα εθνικά θέματα, η Κύπρος , η Μακεδονία , το Αιγαιο και η αναμόρφωση της πολιτικης ζωης , με ορους οικουμενικου Ελληνισμου, αξιοκρατίας ,παιδείας και πολιτισμου.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης ηταν ενας μεγάλος Ελληνας , που μπορουσε να δώσει πολλά ακόμη,με τις ιδέες και τα οράματά του για μια αλλη Ελλάδα, επάξια της ιστορίας και του πολιτισμου της.Συνέδεε, με βαθυστόχαστο τρόπο , τον Αρχαιο Ελληνισμό με την Ορθοδοξία και αντιμετώπιζε με την ιδια συγκίνηση τα Ελευσίνια Μυστήρια και τον Επιτάφιο.Εφυγε , δυστυχως , νωρίς.Αφησε ομως , με το παράδειγμα και το ηθος του ,πολύτιμη παρακαταθήκη.Αγωνίσθηκε σ' ολη του τη ζωή τον καλό αγώνα και του αξίζει ο επαινος και ο στέφανος της δικαιώσεως της ζωης του.Οι μυροφόρες της λαϊκης μας παραδόσεως θα τον προυπαντήσουν στις πύλες τ' ουρανου και θα τον ράνουν με ροδοπέταλα και ροδόσταμο.

 

Αιωνία σου η μνήμη, αγαπημένε φίλε.

 

Συνέντευξη στον Αντώνη Κοκορίκο, 12-5-2019