Αυτοί που ανέτρεψαν το σχέδιο της α λα Τούρκα «δημοκρατίας»

 Του Θέμη Τζήμα 

 

 

Στην εποχή της παρακμής είναι ακόμα σημαντικότερο να θυμόμαστε τις στιγμές της ακμής του λαού μας. Όσο η Γ’ Ελληνική Δημοκρατία βυθίζεται στο τέλμα και στη σήψη, τόσο οι ένοχοι προσπαθούν είτε να συμψηφίσουν τις ευθύνες τους, είτε να τις χρεώσουν στους αντιπάλους τους. Το κόλπο είναι γνωστό και οι προσφερόμενες γραφίδες του αναθεωρητισμού άφθονες.

Το Πολυτεχνείο και η εξέγερση του ’73 δεν θα μπορούσε να ξεφύγει. Άλλωστε, όπως η Εθνική Αντίσταση πριν από αυτό και οι πρώτες κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, μετά από αυτό, έχει κερδίσει επάξια το μίσος της αμερικανόδουλης, παρασιτικής ολιγαρχίας, η οποία εξουσιάζει την πατρίδα μας, με ελάχιστα διαλείμματα. Εκείνη την περίοδο, την εξουσίαζε πρώτα με το κράτος της Δεξιάς και έπειτα με τη χούντα.

Επειδή λοιπόν πολλά και πάλι θα γραφούν δεν πρέπει να ξεχνούμε τα βασικά: η δικτατορία των συνταγματαρχών αποτελεί ταυτοχρόνως τομή, αλλά και συνέχεια του προδικτατορικού κατεστημένου της χώρας, το οποίο στον πυρήνα του είχε την πρεσβεία των ΗΠΑ, την οικονομική ολιγαρχία, το παλάτι, τον στρατό, το παρακράτος και φυσικά τη Δεξιά. Το πείραμα της ελεγχόμενης πολιτικής σύγκρουσης μεταξύ Ένωσης Κέντρου και ΕΡΕ, παρά τις προσπάθειες και του Γεωργίου Παπανδρέου, ανατράπηκε εξαιτίας μιας σειράς λόγων: της εισόδου μιας ριζοσπαστικοποιούμενης νεολαίας, της δημοφιλίας των ιδεών της Αριστεράς, της έλευσης του Ανδρέα Παπανδρέου στα πράγματα και φυσικά του Κυπριακού, όπου και δέθηκε το κοινωνικό και το εθνικό ζήτημα, μεταξύ άλλων.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου, παρότι σφοδρός αντικομμουνιστής, ανατράπηκε από τις ΗΠΑ επειδή δεν συμφώνησε με τη διχοτόμηση της Κύπρου. Αυτό αναφέρεται παρεμπιπτόντως, για τους σημερινούς ανόητους (οι δόλιοι τουλάχιστον βγάζουν λεφτά), οι οποίοι θεωρούν ότι άλλο πράγμα είναι η διεθνής θέση της χώρας και άλλο η κοινωνική και πολιτική της εξέλιξη ή που νομίζουν ότι τα εθνικά ζητήματα αφορούν τους εθνικιστές, ενώ η αριστερά, η αναρχία και λοιποί μπορούν να ανατρέψουν το σύστημα εξουσίας παίζοντας πετροπόλεμο με την αστυνομία ή μόνο αλλάζοντας κυβερνήσεις. Τα Ιουλιανά, με βασικούς δήμιους του ελληνικού λαού το προαναφερθέν κατεστημένο και με πρωταγωνιστή της αποστασίας τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ήταν που άνοιξαν το δρόμο στη χούντα.

Η χούντα δεν ήρθε επειδή κάποιοι αξιωματικοί ήταν ημίτρελοι (όχι ότι κάποιοι εξ αυτών δεν ήταν βεβαίως). Ήρθε ως πολιτειακή τομή, αλλά πολιτική συνέχεια της προσπάθειας πλήρους ελέγχου της εσωτερικής πολιτικής ζωής, προκειμένου να μην ανατραπεί ο σχεδιασμός των ΗΠΑ για το ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή. Η χούντα δηλαδή ήρθε για να προδώσει την Κύπρο και αυτό έκανε. Η πρώτη πράξη έγινε επί Παπαδόπουλου με την απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας και η δεύτερη επί Ιωαννίδη με το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου.

Η χούντα, ένα άντρο απατεώνων, μονομανών, ηλιθίων και πρακτόρων με επικεφαλής τον Παπαδόπουλο είχε συλλάβει, όπως κάθε χούντα, το όχι τόσο πρωτότυπο σχέδιο μιας ελεγχόμενης φιλελευθεροποίησης, την μπανανόφλουδα δηλαδή την οποία, ακόμα και τμήματα τηςτότε αριστεράς ήταν έτοιμα να πατήσουν, λόγω της ηττοπάθειάς τους. Θα οδεύαμε σε μια «δημοκρατία» α λα Τούρκα. Αυτό το οποίο το κατεστημένο επιχειρεί με εν μέρει (όχι εξ ολοκλήρου) διαφορετικά μέσα σήμερα, μια ελεγχόμενη πολιτική ζωή, πλήρως ευθυγραμμισμένη με τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της ολιγαρχίας, θα το διασφάλιζε τότε ο στρατός, ο οποίος θα «μπαινόβγαινε» από τους στρατώνες κατά το δοκούν.

Οι εξεγερμένοι του Πολυτεχνείου όλα αυτά τα ανέτρεψαν με τους νεκρούς τους, τους τραυματίες και κυρίως με τις τρεις μέρες ελευθερίας μέσα στην τυραννία. Η δολοφονική αντίδραση του καθεστώτος και αργότερα ο εξευτελισμός του υπό το βάρος της προδοσίας της Κύπρου το γκρέμισαν. Βεβαίως, ανέλαβαν κατόπιν οι «γεφυροποιοί» και έφεραν πίσω τον Καραμανλή. Αλλά η τομή είχε συντελεστεί. Αν η χούντα αποτελούσε κυρίως συνέχεια και λιγότερο τομή με το προδικτατορικό καθεστώς, η μεταπολίτευση ήταν κυρίως τομή και λιγότερο συνέχεια του χουντικού καθεστώτος. Αυτό επιβλήθηκε στους «γεφυροποιούς» και στον Καραμανλή, με βασικότερα στοιχεία επιβολής το Πολυτεχνείου του ’73 και την προδοσία της Κύπρου.

Δεν είναι στόχος αυτού του άρθρου να προβεί σε συμπεράσματα τακτικής για το σήμερα με βάση το 1973. Οι συνθήκες είναι εν πολλοίς άλλες. Υπάρχουν όμως ορισμένα πράγματα τα οποία δεν πρέπει να μας διαφεύγουν: η καθαρή εικόνα για τον πυρήνα του συστήματος εξουσίας. Η αξιοποίηση κάθε παραθύρου «ευκαιρίας», προκειμένου να καταδειχθεί η πραγματική φύση του κατεστημένου. Η σύνδεση κοινωνικού και εθνικού. Η εμπιστοσύνη στο πείσμα και στη φαντασία. Η στράτευση που υπερβαίνει τον βιολογικό κύκλο του καθενός και το ένστικτο επιβίωσης. Αυτά μεγαλώνουν και τους ανθρώπους και τους πολιτικούς χώρους.

Πηγή 

Πολυτεχνείο - Μια στοιχειωμένη ιστορία ( Συνέντευξη του Αντώνη Λιάκου)

 

 (φωτ.: Αντώνης Λιάκος και Νικόλας Βουλέλης, στρατιώτες στην Τρίπολη, τις μέρες των γεγονότων του Πολυτεχνείου)

 

«Το Πολυτεχνείο δεν ηττήθηκε, δεν έφυγαν μόνοι τους οι άνθρωποι από τον δημόσιο χώρο που είχαν καταλάβει βλέποντας ότι δεν μπορούν να κουνήσουν τη δικτατορία. Το Πολυτεχνείο ανακόπηκε. Όχι μόνο αυτό, αλλά η καταστολή, το τανκ που ρίχνει την πύλη του Πολυτεχνείου με τη σημαία, η αγωνία του εκφωνητή του ραδιοσταθμού του Πολυτεχνείου που απαγγέλει τον εθνικό ύμνο, το πραξικόπημα του Ιωαννίδη, είναι τα ιδεώδη συστατικά ενός εθνικού-δημοκρατικού συμβόλου.

Και αυτός ο συμβολισμός –με ότι έχει μέσα όπως ισχυρή συγκίνηση, αξίες και ιδέες- μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στην εξουσία και στο λαό, το κάνει χάος», επισημαίνει ο εκ των κορυφαίων ιστορικών της χώρας και απαντά μεταξύ άλλων για την επίδραση της εξέγερσης στην πτώση της χούντας, αλλά και γιατί διαφέρει ο γιορτασμός του Πολυτεχνείου από το γιορτασμό της μεταπολίτευσης:

«Η επέτειος του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου, είναι μια επέτειος των «από κάτω» και η δεύτερη των «από πάνω». Η πρώτη γιορτάζεται στους δρόμους και κυριαρχεί το λαϊκό στοιχείο, η δεύτερη στο προεδρικό μέγαρο με θεσμικούς εκπροσώπους. Με διαφορετικούς ήχους, διαφορετικές εικόνες, και διαφορετικές συμπεριφορές εκφράζουν και οι δυο το διφυές της μετάβασης στη δημοκρατία, το διπλό χαρακτήρα της Μεταπολίτευσης. Κοινός και διαφορετικός ταυτόχρονα», αναφέρει.

Στην 49η επέτειο του Πολυτεχνείου, να αναμένουμε έναν νέο γύρο αντιπαραθέσεων, μια επανάληψη των συνηθισμένων εορτασμών ή μια νηφάλια εξιστόρηση;

Το Πολυτεχνείο είναι μια στοιχειωμένη ιστορία, και οι στοιχειωμένες ιστορίες δεν ησυχάζουν.

Με παραξενεύει αυτό που μου λέτε. Γιατί στοιχειωμένη ιστορία; Γιατί η εξέγερση του Πολυτεχνείο στοίχειωσε;

Η έννοια του στοιχειωμένου πάει σε αυτό που έχει μια διπλή διάσταση. Το βλέπουμε αλλά διαφωνούμε τι βλέπουμε, αλλά παρόλα αυτά μας προκαλεί έντονα συναισθήματα, δέος και πάθος. Το στοιχειωμένο δεν το αγγίζουμε. Το Πολυτεχνείο έχει αυτή τη διπλή δύναμη. Δεν είναι μια ιστορία όπως οι άλλες. Λέγεται με έναν ορισμένο τρόπο, επιβάλει μια τελετουργία, έκφραση συναισθημάτων, η οποία επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, επί 50 παρά ένα χρόνια, με την ακρίβεια μιας θρησκευτικής τελετουργίας. Για τους μεν είναι η κατεξοχήν ηρωική ιστορία που δεν την ακουμπάς, παρά μόνο για να την επιβεβαιώσεις. Έχει την ιερότητα μιας θυσίας στα θεμέλια της δημοκρατίας. Και κάθε μια από τις τέσσερις γέφυρες της συλλογικής μνήμης, της εθνικής μας μνήμης, δηλαδή η Επανάσταση του 21, η Μικρασιατική Καταστροφή, η Κατοχή και η Αντίσταση, θεμελιώθηκαν με ανθρώπινη θυσία στα θεμέλιά τους. Και το Πολυτεχνείο είναι συστατικό στοιχείο της Μεταπολίτευσης, είναι γέφυρα δική μας προς το προηγούμενο παρελθόν μας, και ταυτόχρονα γέφυρα όχι απλώς από τη Δικτατορία στη δημοκρατία, αλλά από ένα καθεστώς που δημιουργείται στον εμφύλιο, και το οποίο είχε θεμελιωθεί και αυτό σε αίμα-προς ένα καθεστώς που βάζει ως αρχή του την ελευθερία και τη συμφιλίωση.

Μα οι αμφισβητήσεις του Πολυτεχνείου;

Ναι για αυτές τις ισχυρές συνδηλώσεις του αμφισβητείται με τόση εμμονή και επιμονή το Πολυτεχνείο. Για χρόνια ακούγαμε ότι δεν υπάρχουν νεκροί στο Πολυτεχνείο, ότι δεν υπήρχαν νεκροί εντός του περιβόλου του Πολυτεχνείου, ότι το Πολυτεχνείο ήταν ανωφελές γιατί οι λαϊκοί αγώνες δεν έριξαν την δικτατορία. Ακούμε ακόμη ότι το Πολυτεχνείο ήταν και επιζήμιο γιατί προκάλεσε μια χειρότερη δικτατορία η οποία με τη σειρά της προκάλεσε το πραξικόπημα στην Κύπρο. Όλες αυτές οι αντιρρήσεις εκφράζουν το στοιχειωμένο της ιστορίας.

Οι αντιπαραθέσεις για το Πολυτεχνείο αφορούν την μεταπολιτευτική δημοκρατία, την έκταση και το βάθος της. Οι υποστηρικτές μιας αυταρχικής δημοκρατίας ή μιας δημοκρατίας αφυδατωμένης από το λαϊκό στοιχείο περιορίζουν την έκταση και τη σημασία του Πολυτεχνείου. Και βέβαια η άκρα Δεξιά δεν θέλει να ακούσει για Πολυτεχνείο.

Με δυο λόγια, η ιστορία του Πολυτεχνείου έχει στοιχειώσει και τους υποστηρικτές και τους αντιπάλους, γιατί είναι μια ιστορία που αφορά το παρόν, επικοινωνεί με ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού, αφορά θεμελιακά ζητήματα της πορείας της χώρας και όχι δευτερεύοντα ή επί μέρους ζητήματα. Μπαίνει, έχει μπει από καιρό στο επίκεντρο των πολέμων της μνήμης, και οι πόλεμοι της μνήμης αφορούν ταυτότητες.

Και κυρίως η ιστορία του Πολυτεχνείου απορροφά κάθε φορά καινούργια αιτήματα. Γι αυτό κουβεντιάζουμε για το «νόημα του Πολυτεχνείου». Γιατί το γεγονός αυτό βρίσκεται ανάμεσα στην ιστορικοποίηση και στην προσδοκία. Ανάμεσα στο δίλλημα αν εκπληρώθηκαν τα αιτήματα του Πολυτεχνείου ή αν έχουν μείνει ανεκπλήρωτα και δημιουργούν το χρέος νέων αγώνων.

Γιατί διαφέρουν οι εορτασμοί του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου και της Μεταπολίτευσης στις 24 Ιουλίου; Γιατί τόσο πάθος στην πρώτη και σχετική αδιαφορία στη δεύτερη;

Το Πολυτεχνείο και η Μεταπολίτευση ανήκουν σε έναν κοινό τόπο μνήμης. Ανήκουν σε έναν «χρονοτόπο», όπως λ.χ. ο Ρήγας Φεραίος συγκαταλέγεται στους ήρωες της Επανάστασης του 21, κι ας έδρασε πριν από 25 χρόνια. Ένας χρονοτόπος έχει χρονικές αναφορές οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους (π.χ. Νοέμβριος 1973- Ιούλιος 1974) με κοινές μνήμες (γι αυτό μιλάμε μεταφορικά και για «μνημονικό τόπο») αλλά και με ένα κοινό χρωματισμό της μνήμης, δηλαδή ένα λόγο που περιέχει ερμηνείες, καθορίζει συναισθηματικές στάσεις, αλλά από αυτά απορρέει και ένα «δια ταύτα.

Το μνημονικό γεγονός δεν είναι μια αλήθεια ορφανή από υποκείμενα. Είναι ένα γεγονός του οποίου η αλήθεια, εμφανής ή τεκμαιρόμενη, «υποχρεώνει». Ωστόσο, η επέτειος του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου, είναι μια επέτειος των «από κάτω» και η δεύτερη των «από πάνω». Η πρώτη γιορτάζεται στους δρόμους και κυριαρχεί το λαϊκό στοιχείο, η δεύτερη στο προεδρικό μέγαρο με θεσμικούς εκπροσώπους. Με διαφορετικούς ήχους, διαφορετικές εικόνες, και διαφορετικές συμπεριφορές εκφράζουν και οι δυο το διφυές της μετάβασης στη δημοκρατία, το διπλό χαρακτήρα της Μεταπολίτευσης.

Κοινός και διαφορετικός ταυτόχρονα. Επιμένω σε αυτές τις δυαδικότητες, γιατί τα γεγονότα, είτε τα ιστορικά είτε τα τωρινά δεν είναι συμπαγείς ουσίες. Είναι σχέσεις. Το τότε επηρεάζει το τώρα, το τώρα κρίνεται εν πολλοίς και με αναφορές στο τότε. Δεν συμβαίνει για όλα τα γεγονότα, συμβαίνει για τα κρίσιμα και καθοριστικά που έχουν δίλημματικό χαρακτήρα, και για αυτό στοιχειώνουν τη συλλογική μας ζωή, τη σκέψη και τις συμπεριφορές μας.

Αυτό που θα ρωτούσε ένας αναγνώστης αυτής της συνέντευξης είναι έπαιξε ή δεν έπαιξε το Πολυτεχνείο, ως αποκορύφωμα της πάλης των φοιτητών, τον πιο καταλυτικό ρόλο για την πτώση της δικτατορίας;

Η κατάληψη του Πολυτεχνείου ήταν αρχικά μια αντιστασιακή πράξη του φοιτητικού κινήματος, η οποία όμως ταχύτατα βγήκε έξω, διαχύθηκε συγκεντρώνοντας πλήθη και καταλύοντας την τάξη στο κέντρο της Αθήνας. Ήταν μια εξέγερση; Αρχόμενη εξέγερση ναι. Γι' αυτό και καταπνίγηκε γρήγορα, πριν πάρει μεγαλύτερη έκταση, και κατέβηκε ο στρατός και κηρύχτηκε η χώρα σε κατάσταση πολιορκίας. Το Πολυτεχνείο δεν ηττήθηκε, δεν έφυγαν μόνοι τους οι άνθρωποι από τον δημόσιο χώρο που είχαν καταλάβει βλέποντας ότι δεν μπορούν να κουνήσουν τη δικτατορία. Το Πολυτεχνείο ανακόπηκε.

Όχι μόνο αυτό, αλλά η καταστολή, το τανκ που ρίχνει την πύλη του Πολυτεχνείου με τη σημαία, η αγωνία του εκφωνητή του ραδιοσταθμού του Πολυτεχνείου που απαγγέλει τον εθνικό ύμνο, το πραξικόπημα του Ιωαννίδη, είναι τα ιδεώδη συστατικά ενός εθνικού-δημοκρατικού συμβόλου. Και αυτός ο συμβολισμός –με ότι έχει μέσα όπως ισχυρή συγκίνηση, αξίες και ιδέες- μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στην εξουσία και στο λαό, το κάνει χάος. Μιλώ για λαό γιατί συμβαίνει ακριβώς αυτό: πολίτες με διαφορετικό βαθμό ανοχής ή αντίθεσης στη δικτατορία ενοποιούνται εναντίον της.

Ο Παπαδόπουλος, εγκαινιάζοντας το πείραμα Μαρκεζίνη σκόπευε να δημιουργήσει βάσεις νομιμότητας του καθεστώτος και ταυτόχρονα να επιμερίσει την αντίθεση σε διαφορετικά κόμματα. Πολλοί πολιτικοί, περιλαμβανομένης και της Αριστεράς (π.χ. ο Λεωνίδας Κύρκος) προβληματίζονταν για αυτή την εξέλιξη και για το κόστος της αποχής από ενδεχόμενη πορεία μετεξέλιξη του καθεστώτος. Εξηγήσιμοι ενδοιασμοί των αριστερών ηγεσιών με βάση την ιστορική εμπειρία τους. Το Πολυτεχνείο, στο οποίο άλλωστε δεν μπήκαν όλες οι δυνάμεις της Αριστεράς με ενθουσιασμό, ανέτρεψε αυτή την πορεία δείχνοντας ότι ο βαθμός ριζοσπαστικοποίησης ήταν πολύ μεγαλύτερος. Επαλήθευσε και τους φόβους των πιο σκληρών του καθεστώτος περί «επιστροφής του πεζοδρομίου», εναντίον του οποίου άλλωστε είχε γίνει το πραξικόπημα.

Ως εδώ όμως δεν έχει πέσει η δικτατορία, εμφανίζεται όμως πράγματι μια σκληρότερη. Άρα μήπως το Πολυτεχνείο ήταν μια αποτυχία;

Από την ιστορία, την ευρύτερη ιστορία, ξέρουμε ότι στις περιπτώσεις εξεγέρσεων που έχουν διακοπεί πριν ολοκληρωθούν, συμβαίνουν δύο τινά. Υπάρχουν δηλαδή βασικά δυο ενδεχόμενα: Το πρώτο είναι να νικήσουν παρά την ήττα τους. Το πιο λαμπρό παράδειγμα είναι πώς ενώ οι Χαρτιστές και οι εξεγέρσεις τους στην Αγγλία του 19^ου αιώνα ηττήθηκαν, στη συνέχεια όμως τα αιτήματά τους υιοθετήθηκαν από την εξουσία και συνέβαλα στην φιλελεύθερη μετεξέλιξη της αγγλικής πολιτικής ζωής.

Η νίκη δηλαδή επί μιας εξέγερσης έχει κοντά ποδάρια, ο φόβος μιας επανάληψής της, λειτουργεί καταλυτικά προς την υιοθέτηση των αιτημάτων της σε ένα πλαίσιο όπου δεν γίνεται διακινδύνευση του καθεστώτος. Το δεύτερο ενδεχόμενο είναι η εξέγερση να έχει προκαλέσει τρόμο και αντισυσπείρωση στις ανώτερες τάξεις και η εξέλιξη να είναι η ενδυνάμωση αυταρχικών και φασιστικών τάσεων με λαϊκό έρεισμα. Και εδώ το πιο δυνατό παράδειγμα είναι η Γερμανία μετά τις εξεγέρσεις των εργατικών συμβουλίων και την κατάπνιξή τους το 1918-19. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στα Δεκεμβριανά το 1944 στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα την ταχύτατη διολίσθηση στον εμφύλιο.

Στην περίπτωση του Πολυτεχνείου πιο ενδεχόμενο υπερισχύει;

Ας αποκλείσουμε κατ’ αρχάς το δεύτερο. Και είναι σημαντικό να πούμε ότι αυτή η αρχόμενη εξέγερση που διακόπηκε, δεν δημιούργησε έναν γενικευμένο φόβο στις ανώτερες τάξεις και στα συντηρητικά στρώματα, ένα είδος αντι-αριστερού σύνδρομου, τον πανικό από το λαϊκό στοιχείο. Ισα-ίσα τα παιδιά του Κολλεγίου πύκνωναν τις γραμμές της Αντίστασης, τα παιδιά των συντηρητικών εξεγείρονταν εναντίον των γονέων τους. Χαρακτηριστικά, ο στρατηγός Σόλων Γκίκας έγραφε στον Καραμανλή λίγους μήνες μετά το Πολυτεχνείο:

«Ο αριστερισμός νομίζω ότι διογκούται ιδία μεταξύ των νέων. Το χειρότερον είναι ότι έχει δημιουργηθή πνεύμα ανοχής των αστών έναντι των κομμουνιστών και το πνεύμα αυτό είναι φυσικόν να σταθεροποιήται εφ’ όσον παρατείνεται η δικτατορία. [...]». Ας μην ξεχνούμε, και συχνά δεν αναφερόμαστε σ’ αυτό, ότι ζούσαμε στην εποχή της «αμφισβήτησης» στην αντιαυταρχική κουλτούρα των sixties, των χρόνων του εξήντα. Ήταν ένα παγκόσμιο πνεύμα αυτό, δημιούργησε μόδα, απέρρεε από τη μουσική, το σινεμά, τον τρόπο ζωής. Η αμφισβήτηση, η αντίσταση, άρεσε. Το πνεύμα της εποχής δεν ευνοούσε την άκρα δεξιά και την αναδίπλωση σε συντηρητικές αξίες όπως τώρα. Ο φόβος από μια επανάληψη του πεζοδρομίου, από μια εκτεταμένη λαϊκή εξέγερση ήταν παρών στους αρμούς της διδακτορικής εξουσίας αλλά και στους πολιτικούς που είχαν ανοιχτούς διαύλους με τους στρατιωτικούς και τους αμερικανούς .

Το στηρίζετε αυτό σε τεκμήρια;

Υπάρχουν πολλά τεκμήρια και έχουν δημοσιευτεί. Π.χ. ο Μακαρέζος, την άνοιξη του 1974, προειδοποιούσε τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο, ο οποίος συνομιλούσε με την αμερικανική ηγεσία ότι το ερχόμενο φθινόπωρο «δεν αποκλείεται επανάστασις, αυτή την φοράν προερχομένη εκ του λαού», θεωρώντας μάλιστα βέβαιο πως «εάν κληθούν ο στρατός και τα τανκς να την πατάξουν, θα ευρεθούν αυτήν την φοράν αλληλέγγυοι με τους επαναστάτας». Στο ίδιο μήκος ήταν και ο Αβέρωφ, σε ένα υπόμνημά του στους Αμερικανούς τον Ιανουάριο του 1974, δυο μήνες μετά το Πολυτεχνείο και επτά μήνες πριν από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, τους έλεγε:

«Αν σήμερα συμβή ένα επεισόδιον όπως εκείνο του Πολυτεχνείου, ή άλλο ανάλογον, δεν θα βοηθήσουν 15.000 άτομα αλλά 150.000 άτομα, και έπειτα από ολίγους μήνας 500.000 άτομα διαφόρων προελεύσεων και στάσεων». Ο φόβος μιας επανάληψης του Πολυτεχνείου, και μάλιστα μιας διευρυμένης επανάληψης της εξέγερσης δεν ήταν μόνο παρών, αλλά καταλυτικός στον τρόπο που οι στρατιωτικοί και οι πολιτικοί χειρίστηκαν την αποτυχία τους να εμποδίσουν την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και το ενδεχόμενο ενός πολέμου με την Τουρκία.

Μιλάμε για τις κρίσιμες μέρες του Ιουλίου 1974;

Ακριβώς. Ένας πόλεμος δεν αποδυναμώνει αναγκαστικά ένα δικτατορικό καθεστώς. Μπορεί και να το ενισχύσει. Όπως πέτυχε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940 να αναδείξει τον Μεταξά εθνικό ηγέτη. Βεβαίως ο Ιωαννίδης δεν είχε την προσωπικότητα του Μεταξά. Αλλά και το 1974 δεν θα μπορούσε κανείς εκ των προτέρων να αποκλείσει ενδεχόμενα, όπως α) η επιμονή των στρατιωτικών να χειριστούν οι ίδιοι την κρίση και να συσπειρώσουν κάτω από τη σημαία και με πατριωτικά συνθήματα, β) το μερικό άνοιγμα με τη στρατολόγηση πρόθυμων πολιτικών, γ) ένα καινούργιο πραξικόπημα με μια άλλη ομάδα αξιωματικών. Γιατί υποχώρησαν άτακτα, και μάλιστα αποδεχόμενοι τους όρους που τους έθεσαν οι πολιτικοί και ο Καραμανλής;

Ο ίδιος ο αρχηγός του στρατού ο Γρηγόριος Μπονάνος εξέφραζε ρητά τον φόβο «ότι η επιστράτευσις ενήργει καταλυτικώς επί της παντοδυναμίας [του Ιωαννίδη] και η ισχύς του εμειούτο ταχέως, καθώς οι επίστρατοι αξιωματικοί και οπλίται, εισερχόμενοι στας Ενόπλους Δυνάμεις, έφερνον μαζί των και ένα φιλελεύθερον πνεύμα, προσεγγίζον ενίοτε την απειθαρχίαν, αλλά πάντως υπονομεύον οπωσδήποτε την κυριαρχίαν των αφοσιωμένων εις αυτόν αξιωματικών». Η ηγεσία του στρατού, αλλά και οι παράγοντες με τους οποίους συνομιλούσαν εκείνες τις κρίσιμες ώρες φοβούνταν πως μια ακόμα επανάληψη στρατιωτικής κυβέρνησης θα προκαλούσε γενική κατακραυγή και θα πυροδοτούσε τη συνέχεια του Πολυτεχνείου. Σύμφωνα με τον Σπύρο Μαρκεζίνη, οι στρατιωτικοί, πανικόβλητοι, δεν άφηναν τους πολιτικούς να φύγουν πριν αναγγείλουν τον σχηματισμό πολιτικής κυβέρνησης.

«Είχον παραλύσει αισθανόμενοι δέος προ του συγκεντρωμένου πλήθους, του οποίου η ηρεμία –και εις αυτό ορθώς εξετίμησαν– υπήρχε κίνδυνος να μεταβληθή εις αγριότητα εάν αντί κυβερνήσεως τους εδίδετο η πληροφορία περί νέας αναβολής. Δηλαδή δεν υπήρχον περιθώρια και εμείναμεν εκεί καθηλωμένοι, έχω την γνώμην, οι περισσότεροι δυσφορούντες». Ο φόβος φυλάει τα έρημα, λέει μια παροιμία. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου είχε καταλυθεί, αλλά ο φόβος της τους είχε στοιχειώσει όλους.

Ναι αλλά ανταποκρίνονταν αυτοί οι φόβοι στην πραγματικότητα;

Στον πόλεμο του 40 πολλοί φυλακισμένοι και εξόριστοι αντίπαλοι του Μεταξά (από τον Κ. Τσάτσο ως τον Ν. Ζαχαριάδη), του έστειλαν επιστολές και του ζήτησαν να πολεμήσουν ή να χρησιμοποιηθούν υπό τις διαταγές του. Τίποτε, μα τίποτε παρόμοιο δεν συνέβη το 1974. Κανείς δεν προσφέρθηκε να τους βοηθήσει. Γιατί; Γιατί είχαν κάνει το πραξικόπημα στη Λευκωσία, αλλά κυρίως διότι το ρήγμα που άνοιξε η εξέγερση του Πολυτεχνείου, έχασκε με όλο το χαώδες βάθος του. Κανείς δεν τολμούσε να το υπερβεί. Όσοι, όπως κι εγώ ο ίδιος, είχαμε την εμπειρία της επιστράτευσης εκείνες τις μέρες δεν μεταφέρουν μόνο το χάος και το ανοργάνωτο του στρατού, αλλά κυρίως την απειθαρχία των επίστρατων, ή μάλλον το πώς η μαζική εισβολή των επίστρατων οι οποίοι εμπνέονταν από αισθήματα εχθρότητας και αμφισβήτησης του χουντικού καθεστώτος , κατέλυσε κάθε πειθαρχία.

Έχω γράψει γι αυτά σ’ ένα αυτοβιογραφικό κείμενο. Αλλά και ο αρχηγός του στρατού, ο Μπονάνος αυτά επεσήμαινε. Ο Σταύρος Ψυχάρης στο βιβλίο του «Τα παρασκήνια της Αλλαγής» έγραφε πως «λίγα 24ωρα μετά την τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει.Πρώτα-πρώτα δεκάδες χιλιάδες επιστρατευμένοι Έλληνες έχουν καταταχθεί στις ένοπλες δυνάμεις και είναι τουλάχιστον αμφίβολο αν θα υπακούσουν σε διαταγές των "ολίγων αφρόνων"». Και ακόμη « το απόγευμα της 23ης Ιουλίου. [...] Το ποτάμι είχε ξεκινήσει και θα έπνιγε όποιον τολμούσε να αντισταθεί στον ρου που ακολουθούσε. Γι' αυτό και δεν υπήρξε αντίδραση από εκείνους που κάθε άλλο παρά ήθελαν την αλλαγή ή από εκείνους που ήθελαν κάποια άλλη «προσχεδιασμένη» μεταβολή».

Πριν το κενό εξουσίας γίνει αισθητό σε όλη τη χώρα, είχε εμφανιστεί μέσα στο στράτευμα. Το πνεύμα της ανοιχτής αμφισβήτησης του καθεστώτος και το αίτημα να φύγει η χούντα έτρεχε και στις πλατείες στις οποίες από τις 23 Ιουλίου άρχισε να συγκεντρώνεται κόσμος. Γράφει ο Γεώργιος Ράλλης: «Περνώντας από την πλατεία Συντάγματος, είδα το πλήθος που ήταν μαζεμένο εκεί και σκέφτηκα πόσο εύκολο ήταν για τα πλήθη αυτά μ’ ένα απλό νεύμα να καταλάβουν τη Βουλή. Θα τελείωνε αμέσως η υπόθεση».

Επομένως τελικά τι λέτε για το περίφημο σύνθημα ότι η «Χούντα έπεσε το 73», δηλαδή από το Πολυτεχνείο; Είναι ακριβές;

Αν απαντήσουμε κυριολεκτικά θα πούμε όχι. Δεν είναι ακριβές γιατί η χούντα έπεσε το 1974, οκτώ μήνες αργότερα. Οι διαστάσεις όμως μιας εξέγερσης δεν είναι μόνο οι ορατές, δηλαδή ο κόσμος στους δρόμους και η κατάληψη κτηρίων. Είναι και ψυχολογικές και νοητικές ανατροπές που σε κάνουν να βλέπεις τον κόσμο και τα γεγονότα διαφορετικά. Το φοιτητικό κίνημα των τελευταίων δυο χρόνων της δικτατορίας βασίστηκε σε μια ευρύτερη αλλαγή στάσης απέναντι στο καθεστώς. Κολυμπούσε, τροφοδοτούνταν και τροφοδοτούσε αυτή την ευρύτερη αλλαγή στάσης απέναντι στη δικτατορία.

Η ίδια η κατάληψη του Πολυτεχνείου και η αιματηρή καταστολή της μεγάλωσε το ψυχολογικό χάσμα με τη δικτατορία. Από αυτή την άποψη το Πολυτεχνείο υπήρξε πράγματι η καταλυτική στιγμή της δικτατορίας. Το σύνθημα αυτό που τόσο κατηγορήθηκε εμπερικλείει μια αλήθεια που συνδέει την κατάλυση της δικτατορίας με τις λαϊκές κινητοποιήσεις.

Η Μεταπολίτευση δεν ήταν μια διευθέτηση ανάμεσα στις ελίτ που θα ‘θελαν να εξορίσουν το λαϊκό στοιχείο από την Ιστορία. Και ακόμη, η Μεταπολίτευση δεν ήταν στιγμιαία. Και δεν ήταν ενός ανδρός (του Καραμανλή) επίτευγμα. Χρειάστηκαν συνεχείς αγώνες εκδημοκρατισμού, και το Πολυτεχνείο εκπαίδευε και ενέπνεε για αυτούς τους αγώνες. Ακόμη και απονευρωμένο, όπως στις σχολικές γιορτές, ήταν ένα εκπαιδευτικό παράδειγμα δημοκρατίας και αυτοθυσίας.

Και η τωρινή επέτειος;

Όταν διατηρείς κλούβες και πάνοπλους αστυνομικούς μέσα στα Πανεπιστήμια, όταν το καθεστώς των υποκλοπών επαναλαμβάνει τη δικτατορία των παρακολουθήσεων και την εποχή των φακέλων φρονημάτων, όταν επανεμφανίστηκαν στρατόπεδα συγκέντρωσης στα νησιά (τώρα για τους μετανάστες), όταν κατηγορείσαι για παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και για απάνθρωπα pushbacks, όταν ελέγχεις ασφυκτικά την ενημέρωση, όταν γλιστράς σε ακροδεξιές αξίες, τότε πρέπει να αποσυνδέσεις τα θεμέλια του καθεστώτος και από τη Μεταπολίτευση και από το Πολυτεχνείο.

Από την άλλη, ο κίνδυνος για τη δημοκρατία που εκφράζουν όλα αυτά, οι πράξεις και οι παραλείψεις της κυβέρνησης, το ύφος και το ήθος της εξουσίας, ανακαλούν τα ιστορικά θεμέλια της τωρινής μας δημοκρατίας που είναι το Πολυτεχνείο και οι αγώνες για τη Δημοκρατία στη Μεταπολίτευση.

Σημείωση: Τα παραθέματα που χρησιμοποιήθηκαν τεκμηριώνονται στα εξής κείμενα: 

Τάσος Κωστόπουλος: Ένας μύθος μα ποιός μύθος; Πώς, τελικά το Πολυτεχνείο έριξε όντως την χούντα (ΕΦΣΥΝ).

και Γ. Τσιρίδης- Δ. Παπανικολόπουλος: Επιστράτευση 1974: ο καταλυτικός ρόλος των επίστρατων στην κατάρρευση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, 2014

Επίσης το αυτοβιογραφικό κείμενο: Αντώνης Λιάκος, Στρατιώτης τον καιρό του Πολυτεχνείου, Χρόνος (online περιοδικό), τχ 7, Νοέμβρης 2013. 

Πηγή  

Η Γεωπολιτική του σήμερα, 82 χρόνια μετά το Έπος των Ελλήνων του 1940 ( Εκπομπή "Αντιθέσεις" ΚρήτηTV - Γιώργος Σαχίνης)

 

 

 

 

 Video Εκπομπής 281022

 

Η εισβολή της φασιστικής Ιταλίας στον πλαίσιο του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και της γεωπολιτικής ανακατονομής ισχύος του τότε, με την παγκόσμια γεωπολιτική ρευστότητα και κρίση των μεγάλων παικτών ισχύος σήμερα, στην οπτική των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και της στρατηγικής επιλογής της Τουρκίας σε συγκρουσιακή τροχιά με τον Ελληνισμό.

Το θαύμα του ελληνικού λαού να αποτρέψει την Ιταλική εισβολή του 40 και να το μετατρέψει σε μια εντυπωσιακή αντεπίθεση, οι προσδοκίες και οι διαψεύσεις του τότε, ο ρόλος των πολιτικών και οικονομικών ελιτ του τότε, το συμπαγές εσωτερικό μέτωπο, η στάση των μεγάλων παικτών ισχύος και η αντιστοίχιση στις καταστάσεις του σήμερα.

Κι ακόμη:

Το φάσμα ενός Γ΄Παγκοσμίου πολέμου, του πυρηνικού ολέθρου και της ανακατανομής γεωπολιτικά σε έναν πολυπολικό κόσμο

Οι απειλές επίθεσης, οικονομικά, ενεργειακά, διπλωματικά και στρατιωτικά σήμερα της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου, ο ρόλος των μεγάλων παικτών στην περιοχή μας

Το ψυχολογικό αφήγημα του βαλλιστικού πλήγματος και η δυνατότητα βαλλιστικού πλέγματος στο Αιγαίο

Το εσωτερικό μέτωπο στην Ελλάδα σήμερα και η αναζήτηση στρατηγικής βάθους

Στο στούντιο των Αντιθέσεων

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας, Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών, διευθυντής του Τομέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στην εκπομπή παρεμβαίνουν οι:

Γιώργος Μαργαρίτης

Καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Α.Π.Θ.

Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος

Πρέσβης ε.τ.

Κωστής Μαμαλάκης

Ιστορικός - Ερευνητής

Το εξεγερσιακό φαινόμενο στη Μέση Ανατολή ( Βιβλιοπαρουσίαση) - Συζήτηση για την Μ.Ανατολή

 Του Ιχάμπ Σαμπάνα*

 Μελετώντας τη Μεγάλη Αραβική Εξέγερση ο Σωτήρης Ρούσσος μετατοπίζει το κέντρο βάρους από τους διεθνείς ανταγωνισμούς στα εξεγερσιακά ρεπερτόρια.

 

Το βιβλίο μάς δίνει δύο κεντρικούς άξονες, δύο συμβάντα, για να κατανοήσουμε την ιστορική συνείδηση στη Μέση Ανατολή κατά τον 20ό αιώνα: τη Μεγάλη Αραβική Εξέγερση του 1936-39 και την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν το 1978-79

Το 1911 οι Ιταλοί, στην προσπάθειά τους να διεκδικήσουν το μερίδιό τους στην υπό κατάρρευση Οθωμανική Αυτοκρατορία, εισβάλλουν στη Λιβύη. Τότε, ένας Σύρος σούφι, ο οποίος μαθήτευσε δίπλα στον μεγάλο εκσυγχρονιστή ουλεμά Μοχάμεντ Αμπντου στο Αλ Αζχαρ, αποφασίζει να συγκεντρώσει υλικούς και ανθρώπινους πόρους προκειμένου να πολεμήσει τους «άπιστους».

Αρκετά χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 1935, ο ίδιος άνθρωπος, ο Ιζ αλ Ντιν αλ Κασάμ, θα πέσει νεκρός από βρετανικά πυρά, ανάμεσα στους λόφους της Τζενίν και της Ναμπλούς, πολεμώντας τη Βρετανική Εντολή και το σιωνιστικό πρόγραμμα. Η μυθοποίησή του για τον παλαιστινιακό αγώνα είχε ξεκινήσει.

Δεκαετίες αργότερα, στα τέλη του 1970, ένας άλλος θάνατος θα ενεργοποιήσει τα εν αναμονή εξεγερσιακά αντανακλαστικά του ιρανικού λαού. Ο θάνατος του γιου τού «ιδιότυπα χαρισματικού» («Αντί», #119, 17/2/1979) θρησκευτικού ηγέτη αγιατολάχ Χομεϊνί το 1977, Μουστάφα, που αποδόθηκε στη SAVAK, θα σημάνει τη σταδιακή έκρηξη αντισαχικών διαδηλώσεων, με κεντρικό σύνθημα «Θάνατος στον σάχη». Παράλληλα, η μορφή του Χουσεΐν και ο μαρτυρικός του θάνατος θα παρακινήσουν πλήθος Ιρανών, ανδρών και γυναικών, να γίνουν μάρτυρες του Ισλάμ, όπως στην περίπτωση της πλατείας Τζαλέχ το 1978, στην προσπάθεια εκδίωξης του «υποταγμένου» στην ιμπεριαλιστική Δύση Ρέζα Σαχ.

Ποιο νήμα συνδέει όμως τα δύο αυτά γεγονότα, πώς επηρεάζουν την ιστορική εξέλιξη του ευρύτερου ισλαμικού κόσμου και πώς αντικατοπτρίζονται οι μεταβολές που επιφέρουν; Το βιβλίο «Επανάσταση και εξέγερση στη Μέση Ανατολή» (εκδ. Gutenberg) του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Σωτήρη Ρούσσου, έρχεται να αναδείξει τη συνθετότητα τέτοιων ερωτημάτων, αλλά και να προσφέρει μια νέα περιοδολόγηση στην ανάγνωση της μεσανατολικής ιστορίας. Αυτό, όπως μας γίνεται κατανοητό εξ αρχής, επιτυγχάνεται με διεπιστημονική προσέγγιση.

Η διαπλοκή θεωριών των επαναστάσεων, της θεωρίας των κοινωνικών κινημάτων, της μελέτης των διεθνών σχέσεων (Δ.Σ.) συνδυάζεται με την κοπιώδη έμφαση στις ιστορικές και κοινωνικές καταβολές των παραπάνω προσεγγίσεων και μας δίνει μια μοναδική εκδοχή της διεθνούς πολιτικής της Μέσης Ανατολής για την ελληνική βιβλιογραφία. Αυτό, ωστόσο, δεν γίνεται αναπαράγοντας τις προφανείς αιτιακές σχέσεις αλλά ανιχνεύοντας τις υπόρρητες.

Το βιβλίο, λοιπόν, του Ρούσσου μάς δίνει δύο κεντρικούς άξονες, δύο συμβάντα κατά τη θεώρηση του Αλέν Μπαντιού, για να κατανοήσουμε την ιστορική συνείδηση στη Μέση Ανατολή κατά τον 20ό αιώνα: τη Μεγάλη Αραβική Εξέγερση του 1936-39 και την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν το 1978-79.

Μελετώντας τη Μεγάλη Αραβική Εξέγερση ο Σωτήρης Ρούσσος μετατοπίζει το κέντρο βάρους από τους διεθνείς ανταγωνισμούς στα εξεγερσιακά ρεπερτόρια. Παράλληλα, ανιχνεύει τις κοινωνικές επιπτώσεις της ευρωπαϊκής και εβραϊκής διείσδυσης, πριν από τη Βρετανική Εντολή, η οποία προκαλεί κλυδωνισμούς και αποδιάρθρωση των παραδοσιακών μορφών κοινωνικής οργάνωσης.

Υπογραμμίζονται οι οργανωτικές δομές, τα νέα και προϋπάρχοντα ρεπερτόρια μικροκινητοποίησης, οι πόλοι ιδεολογικής συγκρότησης, η νέα νοηματοδότηση της σύνδεσης της γης με την ιδέα της εθνικής συνείδησης, η έλξη των ισλαμικών ιδεών σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον αλλά και η διεθνοποίηση του ζητήματος με τον καταλυτικό αντίκτυπο.

Βασικός άξονας, εν τούτοις, που διαπερνά την αφήγηση αυτή είναι το παράδειγμα που δίνει η σαγηνευτική προσωπικότητα του Ιζ αλ Ντιν αλ Κασάμ. Μέσα από τη δράση του εντοπίζεται η ταξική του εστίαση, καθώς αφιερώνεται στους ακτήμονες φελάχους-εργάτες ιδρύοντας το σωματείο Αράβων εργατών. Γι’ αυτό, όπως σωστά διαπιστώνεται στο βιβλίο, ο Αλ Κασάμ θα δώσει ιδιαίτερη σημασία στο τζιχάντ, όχι ως αγώνα εναντίον των kufar (άπιστοι) αλλά ως αγώνα ενάντια στην ηθική παρακμή της εργατικής τάξης. Ετσι, ήδη από την περίοδο του Μεσοπολέμου το παράδειγμα του Αλ Κασάμ μετασχηματίζει το Ισλάμ από ελιτίστικη πνευματικότητα σε εργαλείο λαϊκής κινητοποίησης, επηρεάζοντας αφ’ ενός τη συγκρότηση των Αδελφών Μουσουλμάνων του Αλ Μπάνα το 1928 στην Αίγυπτο και τη μετατροπή, αφ’ ετέρου, του παλαιστινιακού ζητήματος ως πυλώνα του ισλαμιστικού raison d’être αλλά και ως μεταβλητής νομιμοποίησης των αραβικών καθεστώτων εσωτερικά και σε διεθνές επίπεδο.

Ο Σωτήρης Ρούσσος, παράλληλα, αναγνωρίζει την Ισλαμική Επανάσταση ως σημαίνον συμβάν και αλλαγή παραδείγματος στη Μέση Ανατολή. Τοποθετεί το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία και πολιτική, στέκεται στις ιστορικές καταβολές της Ισλαμικής Επανάστασης επιστρέφοντας στη Συνταγματική Επανάσταση του 1905-11, ενώ επαναξιολογεί τους πολλαπλούς και επιδραστικούς ρόλους του σιιτικού ιερατείου. Η παραγωγική αυτή επανεξέταση θα φωτίσει την παράδοση της ριζοσπαστικής σκέψης στο σιιτικό Ισλάμ, τη σχετική ανεξαρτησία του από το Παλάτι και τη σύναψη καίριων πραγματιστικών συμμαχιών, όπως με τους εμπόρους του παζαριού.

Χωρίς να αγνοεί τη θρησκευτική και εθνοτική ποικιλομορφία, το βιβλίο αναδεικνύει το Ιράν όχι μόνο ως ένα πεδίο γεωπολιτικών ανταγωνισμών αλλά και ως ένα χωνευτήρι νεωτερικών ιδεολογικών ζυμώσεων. Για τον Ρούσσο, η αδιάλειπτη πολιτικοποίηση του σιιτικού κλήρου παίρνει κυρίως δύο μορφές: αυτή του σιιτικού ισλαμισμού και εκείνη της ισλαμικής θεολογίας της απελευθέρωσης, ιδιαίτερα μετά τις μαζικές κινητοποιήσεις του 1963. Ταυτόχρονα, αναπτύσσει εύστοχα την επίδραση των μαρξιστικών και ισλαμοαριστερών οργανώσεων με την ένοπλη αμφισβήτηση του σάχη σε ένα περιβάλλον καταστολής, επανιδιοποίησης του θρησκευτικού αισθήματος και απόρριψης του υλισμού.

Αναδεικνύει, έτσι, το πνεύμα της επανάστασης και το νέο παράδειγμα που δανείζει σε υπερεθνικό επίπεδο, πέρα από αυτό του διπολισμού, όπως άλλωστε το σύνθημα «ούτε Δύση ούτε Ανατολή» φανερώνει. Παρότι το Ιράν δεν εστίασε στο επιθετικό μοντέλο εξαγωγής της επανάστασης –αντιθέτως δέχθηκε την ιρακινή εισβολή το 1980– συγκρότησε, ωστόσο, ιδεολογικούς και επιχειρησιακούς μηχανισμούς εξαγωγής της επανάστασης σε χώρες με σιιτικό πληθυσμό, όπως το Ιράκ και ο Λίβανος. Επιπλέον, η πολλαπλή εστίαση εξυπηρετεί με επιτυχία έναν τριπλό στόχο: α) την αποτύπωση των εσωτερικών διεργασιών, β) τη σκιαγράφηση των περιφερειακών και διεθνικών δικτύων και γ) τη διεθνή διάσταση των εξελίξεων.

Το βιβλίο του Σωτήρη Ρούσσου, ωστόσο, κατορθώνει να ανασυνθέσει με δεξιοτεχνία το μωσαϊκό μιας πολυεπίπεδης αφηγηματικής εξιστόρησης της οποίας η νοηματική αλληλουχία και οι αιτιακές σχέσεις καθιστούν το βιβλίο προσιτό και ιδιαίτερα ελκυστικό στους αναγνώστες ανεξαρτήτως της σχέσης τους με την ιστορία και την πολιτική της περιοχής.

*Ιστορικός, διδάσκων στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο

Πηγή 

- Συζήτηση για την Μ.Ανατολή 231022 Ρούσσος - Βαμβακάς

Από το 1992 στο 2022… μια Γερμανία δρόμος !

 Του Τάσου Παππά 

Στις 28 Ιουλίου του 1992 έγινε στην ελληνική Βουλή συζήτηση σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών για τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Το ΠΑΣΟΚ ήταν αξιωματική αντιπολίτευση. Ψήφισε υπέρ της συνθήκης με το εξής σκεπτικό: «Το ΠΑΣΟΚ δεν πρόκειται να πει στον λαό μόνο τα αναμενόμενα οφέλη, ούτε να ωραιοποιήσει την εικόνα. Αντίθετα, πρέπει να τονίσει με ειλικρίνεια το κόστος αυτής της προσαρμογής». Ο Ανδρέας Παπανδρέου στην ομιλία του επισήμανε τα εξής:

■ «Παραμένει πάντα το ερώτημα αν πορευόμαστε προς μια “ευρωπαϊκή Γερμανία” ή προς μία “γερμανική Ευρώπη”. Ας δώσουμε ένα παράδειγμα. Πρόσφατα η Γερμανία αύξησε το επιτόκιο, την ώρα που όλοι στην Ευρώπη και στην Αμερική ζητούσαν να μην το κάνουν, διότι η πορεία προς την ύφεση είναι σαφής. Εύλογα διερωτάται κανείς σε ποιο μέτρο μπορεί να στηρίζεται η Ευρώπη στη γερμανική αλληλεγγύη».

■ «Στο πλαίσιο της ΕΟΚ σοβεί πάντα η σύγκρουση Βορρά και Νότου. Και αυτό γιατί η ενιαία αγορά, όταν απουσιάζει κάθε άλλη ουσιαστική πολιτική σύγκλισης και συνοχής πολύ υψηλότερου επιπέδου, οξύνει τις αντιθέσεις. Εάν δεν υπάρξουν κάποια ουσιαστικά μέτρα, κάποιες αποτελεσματικές παρεμβάσεις, θα μεγαλώσουν οι αποστάσεις και οι αποκλίσεις ανάπτυξης ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές περιφέρειες».

■ «Για μένα είναι σαφέστατο. Σημαίνουν ότι ήδη προβλέπονται, έστω και αν δεν ομολογούνται, δύο ταχύτητες στην Ενωμένη Ευρώπη. Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη μας το τεράστιο κοινωνικό κόστος και τις εκρηκτικές κοινωνικές καταστάσεις τις οποίες θα αντιμετωπίζουμε σε αυτή την πορεία τουλάχιστον για τις χώρες του Νότου».

■ «Οταν υπάρχει ενοποίηση του νομίσματος σε πέρα από μία χώρα, σε δύο, σε τρεις, σε πέντε χώρες, αυτό λειτουργεί κατά τρόπο αρνητικό για όλες τις καθυστερήσεις ή ασθενέστερες χώρες ή περιοχές… Είναι απαραίτητο και κλειδί να ολοκληρωθεί ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας της Ευρώπης, έτσι ώστε η ευθύνη να είναι εκεί όπου υπάρχουν τα μέσα. Τα μέσα θα τα έχουν οι Βρυξέλλες μετά την Ενωση. Δεν θα τα έχουν τα κράτη-μέλη… Μόνο με μια πολιτική ένωση θα αναληφθούν αυτές οι ευθύνες… Δεν αρκεί η ενιαία αγορά και το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα για να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις προκλήσεις του μέλλοντος. Απαιτείται η διαμόρφωση μιας αναπτυξιακής ευρωπαϊκής πολιτικής».

Δικαιώθηκε; Αν παρατηρήσει κανείς τις επιλογές των γερμανικών κυβερνήσεων, θα διαπιστώσει ότι ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ έπεσε διάνα σε όλες τις προβλέψεις του. Η ναυαρχίδα της Ευρώπης φρόντιζε συστηματικά να προστατεύει τα συμφέροντά της αδιαφορώντας για τις συνέπειες που θα είχαν οι πολιτικές της στην Ε.Ε. Απαιτούσε την τιμωρία των χωρών που παραβίαζαν τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, αν και η ίδια παραβίαζε τους όρους της (εμπορικά πλεονάσματα). Απέρριπτε όλες τις προτάσεις που είχαν στόχο να περιορίσουν την απόσταση ανάμεσα στις ισχυρές και στις αδύναμες χώρες-μέλη της Ε.Ε. και της ευρωζώνης. Αντιστάθηκε σθεναρά στις πολιτικές άλλων χωρών (π.χ. της Γαλλίας) που προέκριναν την εμβάθυνση έναντι της διεύρυνσης.

Πίεζε φορτικά και πέτυχε να μην προωθηθούν μέτρα σε περιόδους κρίσης, όπως ο κοινός δανεισμός, οι κρατικές ενισχύσεις, η μεταφορά πόρων, επικαλούμενη υποκριτικά τις ιδρυτικές συμφωνίες, ενώ αυτό που την ενδιέφερε ήταν η ενίσχυση της θέσης της έναντι των ανταγωνιστών της στο οικονομικό επίπεδο. Μετέφερε με τη συνδρομή των πρόθυμων συμμάχων της το κέντρο βάρους για τη λήψη των αποφάσεων στην ευρωζώνη στο Eurogroup, δηλαδή σ’ ένα όργανο που δεν προβλέπεται σε καμία συνθήκη. Εκβίασε με την απειλή της εξόδου από το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ενωση τις χώρες που είχαν μεγάλο χρέος αν δεν ακολουθούσαν με θρησκευτική ευλάβεια τη γραμμή της.

Η Ελλάδα ήταν η πιο χαρακτηριστική περίπτωση. Ο Σόιμπλε πρότεινε την προσωρινή απομάκρυνσή της από τη ζώνη του ευρώ και όταν η τότε ελληνική κυβέρνηση (Σαμαράς - Βενιζέλος) αρνήθηκε, ξεδίπλωσε μια στρατηγική αφόρητων πιέσεων ώστε να μην παρεκκλίνουν οι κυβερνήσεις της από τους σιδερένιους κανόνες που είχαν γερμανική σφραγίδα. Ο επικεφαλής του Eurogroup, Ντάισελμπλουμ (υπηρέτης του Σόιμπλε), ομολόγησε, αφού είχε αποχωρήσει από τη θέση του και είχε βρει δουλειά στον ιδιωτικό τομέα (το καθεστώς της περιστρεφόμενης πόρτας), ότι το πρώτο μέλημα των Ευρωπαίων την εποχή της ελληνικής κρίσης δεν ήταν η σωτηρία της Ελλάδας, αλλά η σωτηρία των γερμανικών και γαλλικών τραπεζών που ήταν φορτωμένες με ελληνικά ομόλογα-σκουπίδια.

Επέβαλε το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (λιτότητα με μια λέξη), δέχτηκε με μισή καρδιά την αναστολή του λόγω της πανδημίας και μόλις ο μεγάλος κίνδυνος υποχώρησε άρχισε να πιέζει για την πλήρη εφαρμογή του. Στις παρούσες συνθήκες, που η Γερμανία δεν μπορεί να έχει πια φτηνό ρωσικό αέριο για να στηρίξει τη βιομηχανία της και υποχρεώνεται να ξοδέψει 100 δισ. ευρώ για αμυντικές δαπάνες, το ερώτημα που είχε θέσει ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1992 πρέπει να διατυπωθεί λίγο διαφορετικά: «Η Γερμανία υπεράνω όλων ή η Γερμανία έναντι όλων;» (Γιώργος Καπόπουλος, «Η Εφημερίδα των Συντακτών», 6-10-2022).

Ανάγωγα

Κούβα 1962, Ουκρανία 2022. Απειλή πυρηνικού πολέμου τότε, απειλή πυρηνικού πολέμου σήμερα. Τη συσχέτιση έκανε ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάιντεν. Τότε υποχώρησαν και η Σοβιετική Ενωση και οι ΗΠΑ. Τώρα;

 Πηγή

 

 

 

 

 

Ο υπόλοιπος κόσμος δεν εμπιστεύεται τη Δύση, Emmanuel Todd

 (Μετάφραση: Διονύσιος Καλιντέρης)

 

 (Σημείωμα που δημοσίευσε στο γαλλικό περιοδικό Marianne o γνωστός Γάλλος δημογράφος, ιστορικός και ανθρωπολόγος Emmanuel Todd )

    Αν με ρωτούσαν ποια έννοια χαρακτηρίζει καλύτερα τη σημερινή Δύση θα απαντούσα χωρίς δισταγμό: η «ψευδής συνείδηση». Δεν ξέρουμε πλέον τι είμαστε, τι είναι οι άλλοι και τι σκέπτονται για εμάς. Αφήσαμε να καταστραφούν οι βιομηχανίες μας και οι εργατικές μας τάξεις. Οι ανισότητες εκτοξεύονται και το επίπεδο διαβίωσής μας πέφτει. Στις ΗΠΑ, το προσδόκιμο επιβίωσης των φτωχών μειώνεται. Η ισχύς του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου έχει μεταμορφώσει το πολιτικό σύστημα σε άθυρμα των πλουσίων. Παντού στη Δύση, η νέα εκπαιδευτική διαστρωμάτωση έχει δημιουργήσει ξεχωριστούς κόσμους για όσους έχουν ανώτερη εκπαίδευση και για τους ημι-πολίτες με δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εάν οι οικονομικοί και πολιτισμικοί μετασχηματισμοί επέτρεψαν να επιβιώσουν οι θεσμοί της δημοκρατίας, έχουν πάντως καταστρέψει τα ήθη της.

    Οι δυτικές δημοκρατίες έχουν μεταλλαχθεί, έχουν γίνει, χωρίς κανείς να το αντιληφθεί, «κάτι άλλο». Ένα δυτικό έθνος δίχως «ψευδή συνείδηση» θα αναγνώριζε τον εαυτό του ως φιλελεύθερη ολιγαρχία, παρά ως δημοκρατία. Όμως πιστεύουμε πάντα ότι είμαστε φιλελεύθεροι και δημοκρατικοί και συνεχίζουμε να διακηρύσσουμε την ανωτερότητά μας και την οικουμενικότητα των αξιών μας. Και στο όνομα αυτών των αξιών αντιμαχόμαστε στην Ρωσία, για να βοηθήσουμε την Ουκρανία να διατηρήσει την ανεξαρτησία και την εδαφική της ακεραιότητα. Προσθέτοντας την αμνησία στην «ψευδή συνείδηση», προτιμήσαμε τις οικονομικές κυρώσεις από την αποστολή στρατευμάτων, χωρίς κανείς να μας θυμίσει ότι αυτό το πολεμικό εργαλείο δεν είναι διόλου χαμηλής έντασης. Οι κυρώσεις αποτελούν κλασικό συστατικό του ολοκληρωτικού πολέμου. Ο Nicholas Mulder, λαμπρός Ολλανδός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Cornell των ΗΠΑ, μας θυμίζει, στο βιβλίο του The Economic Weapon (Yale, 2022), ότι οι κυρώσεις της Κοινωνίας των Εθνών άντλησαν έμπνευση από τον συμμαχικό αποκλεισμό του 1914-1918, που ευθύνεται για 300.000 θανάτους στις Κεντρικές Αυτοκρατορίες και για 500.000 θανάτους στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι οικονομικές κυρώσεις κατά του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεϊν sanctions, με τη σειρά τους, άφησαν πίσω τους 300.000 νεκρούς.

    Οι κυρώσεις έχουν ως στόχο την κοινωνική αποσταθεροποίηση των αντιπάλων και την καταστροφή του καθεστώτος τους – ξεκινώντας με τον θάνατο των ηλικιωμένων και των παιδιών τους. Θελήσαμε να καταστρέψουμε την ρωσική οικονομία και να προκαλέσουμε την πτώση του Πούτιν. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, δεν σήμαινε αυτό ότι θα εξαναγκασθούν οι Ρώσοι να απαντήσουν με οικονομική κλιμάκωση και να μας στερήσουν το φυσικό αέριο, ώστε να αποσταθεροποιήσουν τις κοινωνίες και τα καθεστώτα μας; «Ψευδής συνείδηση», πάλι και πάντα. Και αυτό δεν είναι όλο. Με τις κυρώσεις καταστήσαμε αναγκαίο έναν πλανητικό πόλεμο. Όπως παρατηρεί ο Mulder, οι κυρώσεις, για να προκαλέσουν ασφυξία στον αντίπαλο, πρέπει να εξαφανίσουν τους «ουδέτερους». Αυτή είναι η λογική που οδήγησε τη Δύση να απαιτήσει από όλους τους λαούς να συμμετάσχουν στις κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας.

    Λειτουργώντας ασυνείδητα ως εργαλείο αυτής της λογικής, ο Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε από τους ουδέτερους, μιλώντας στα Ηνωμένα Έθνη, να λάβουν μέρος στις κυρώσεις. Η διογκωμένη εικόνα του εαυτού μας υποτίθεται ότι νομιμοποιεί αυτό το τελεσίγραφο.

    Αλλά ας αποδεχθούμε για μια στιγμή, ως νοητικό πείραμα, την ύπαρξη του άλλου. Πώς μας βλέπει ο «υπόλοιπος κόσμος»; Σε ποσοστό 75% αποτελεί, σύμφωνα με όσα μας λέει η ανθρωπολογία, φορέα πατρογραμμικών οικογενειακών αξιών και όχι ατομικιστικών, αξιών ελάχιστα φεμινιστικών και το συνηθέστερο ομοφοβικών. Οι δικές μας υπέρμετρα ατομικιστικές, φεμινιστικές και LGBT αξίες δεν του αρέσουν. Σε αυτό το ανθρωπολογικό πεδίο. Η Ρωσία είναι κατά τα λοιπά μια παραδοξότητα, πατρογραμμική και όχι ατομικιστική, ομοφοβική, αλλά με ενισχυμένη τη θέση των γυναικών.

    Ας μιλήσουμε λιγότερο τεχνικά και περισσότερο ιστορικά: Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Γερμανία και η Ιαπωνία υπήρξαν οι πιο άγριες αποικιακές δυνάμεις απέναντι σε αυτές τις ουδέτερες χώρες, των οποίων απαιτούμε την συμμόρφωση. Οι ΗΠΑ, επί μακρόν «χωροφύλακας» της Λατινικής Αμερικής, μετουσίωσαν σταδιακά από την πλευρά τους το σύνολο των αποικιακών εξουσιών σε μία δεσποτική παγκοσμιοποίηση, όπου υπαγορεύουν κανόνες και ποινές, προσπαθώντας να κρατήσουν στα χέρια τους τον πλανήτη με τα χρηματοπιστωτικά τους εργαλεία και με το Διαδίκτυο – για να μην ξεχνάμε και τον στρατό τους.

    Αλλά επιθυμεί η Ινδία να υποκλιθεί εκ νέου στον βασιλιά της Αγγλίας; Επιθυμεί η Δυτική Αφρική να υπακούει στον Γάλλο πρόεδρο, η Ινδονησία στην Ολλανδία, η Λατινική Αμερική και οι Άραβες στις ΗΠΑ, η Κίνα στους Ευρωπαίους και στους Ιάπωνες; Ο υπόλοιπος κόσμος δεν μας εμπιστεύεται. Δεν προσχωρεί στις πολιτικές και ανθρωπολογικές μας αξίες. Δεν μας βλέπει ως φιλελεύθερες δημοκρατίες, αλλά ως ολιγαρχίες που περιφρονούν τους φτωχούς τους. Αισθάνεται κυρίως ένα αναδυόμενο αποικιακό ταμπεραμέντο. Αν κληθεί να επιλέξει ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία, ο υπόλοιπος κόσμος κινδυνεύει να διαλέξει τους Ρώσους.

    Ο Εμμανουέλ Τοντ έχει γεννηθεί το 1951. Είναι ιστορικός και ανθρωπολόγος, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Δημογραφικών Σπουδών της Γαλλίας (INED) και έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη μελέτη της επίδρασης των οικογενειακών δομών στην εξέλιξη των σύγχρονων κοινωνιών. Όλα σχεδόν τα βιβλία που έχει γράψει συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον της κριτικής και προκάλεσαν ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Ενδεικτικά είναι τα "La chute finale" ("Η τελική πτώση"), το οποίο ήδη από το 1976 ανήγγειλε ''την αποσύνθεση της σοβιετικής σφαίρας'', "Le destin des immigres" (1994), "L' illusion economique" (1999), Μετά την Αυτοκρατορία (2001), Qui est Charlie? Sociologie d’une crise religieuse (2015).

Πηγή 

Νέα Τουρκολιβυκή συμφωνία. Συνεντεύξεις του Δημήτρη Σταθακόπουλου.

 

 

"Οποιαδήποτε καθυστέρηση στην άμεση άσκηση δικαιωμάτων ( έστω και εάν γίνεται δήλωση: " με την επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος ") , μπορεί να θεωρηθεί παράλειψη επιμέλειας ( ενδιαφέροντος) και τελικά υπο συνθήκες προθεσμιών και αξιολόγησης, να απολεσθούν / παραγραφούν τα δικαιώματα." Συνέντευξη στον Νίκο Μπογιόπουλο

 "Η προσέγγιση είναι αμιγώς Νομική και κοινωνιολογική, με αναφορές σε θέματα ψυχολογίας της άλλης πλευράς. Να μην αναλύουμε την Τουρκία με την φέρουσα αντίληψη της Δύσης.¨" Συνέντευξη στον Γιώργο Σαχίνη 

 Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι Δρας Παντείου Πανεπιστημίου ( Οθωμανική Κοινωνία –ιστορία και πολιτισμός ) Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών ( ΕΤΕΜ ) του Παν.Πειραιά (ΠΑ.ΠΕΙ) Δικηγόρος παρ’Αρείω Πάγω. Διπλωματούχος Βυζαντινής Μουσικής

Πόλεμος και κοινωνικός μετασχηματισμός

 Του Θέμη Τζήμα

 

 

 

 Η αντεπίθεση του ΝΑΤΟ δια των Ουκρανών εναντίον της Ρωσίας συνεχίζεται. Οι τίτλοι είναι πηχυαίοι και περιγράφουν έναν περίπου θριαμβεύοντα ουκρανικό στρατό. Το CNN μας δίνει βεβαίως (ακόμα και αυτό) μια καλύτερη εικόνα ως προς το τι συμβαίνει. Σύμφωνα με τη ναυαρχίδα της προπαγάνδας των ΗΠΑ, το μέγιστο ανάπτυγμα των ρωσικών δυνάμεων στα ουκρανικά εδάφη, από τις 23 Φεβρουαρίου είχε αποφέρει έλεγχο 119.000 τ.χ. ή περίπου του 20% της προγενέστερης επικράτειας της Ουκρανίας. Μετά την έναρξη της ΝΑΤΟ- ουκρανικής αντεπίθεσης, η Ρωσία έχει απωλέσει περίπου 3.000 τ.χ., εκ των 119.000 τ.χ.

Με άλλα λόγια, η Ρωσία μετρά απώλειες περίπου της τάξης του 2,52% των εδαφών που ήλεγξε από την έναρξη των επιχειρήσεων. Παρά τους μιντιακούς τίτλους, οι επιτυχίες της αντεπίθεσης μέχρι σήμερα, δεν μπορούν να θεωρηθούν εντυπωσιακές. Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κερδών προέκυψε χωρίς να δοθούν μάχες από ρωσικής πλευράς, στην περιοχή του Χαρκόβου. Ωστόσο και πάλι, δεν αποκτούμε την πλήρη εικόνα παραθέτοντας μόνο τα εδαφικά μεγέθη. Άλλωστε αν διαθέτεις τις αναγκαίες και κατάλληλες εφεδρείες, όπως και οπλισμό, μπορείς να κατοχυρώσεις τα εδαφικά σου κέρδη και να προωθηθείς περαιτέρω. Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν, είναι το κόστος των στρατιωτικών επιχειρήσεων από πλευράς ανθρωπίνου δυναμικού και υλικών.

Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τις απώλειες. Γνωρίζουμε όμως ότι η μεν Ρωσία υπέφερε συγκριτικά λίγες απώλειες λόγω της συντεταγμένης υποχώρησης των δυνάμεών της από τα διαφορετικά σημεία των πλέον προωθημένων γραμμών της, ενώ ιδίως τις τελευταίες μέρες, η ουκρανική πλευρά μετρά μεγάλο αριθμό θυμάτων, τα οποία μετρούνται σίγουρα σε εκατοντάδες και ενδεχομένως σε χιλιάδες. Η ρωσική πλευρά προτάσσει μια άμυνα βάθους, με εντατική χρήση πυροβολικού, προκειμένου να επιβραδύνει και σταδιακώς να ανακόψει την ουκρανική αντεπίθεση σε όλα τα μέτωπα, έως ότου οι εφεδρείες της εκπαιδευτούν επαρκώς και ενδεχομένως εξαπολύσουν αντεπίθεση.

Τα παραπάνω δεν αναιρούν τις χτυπητές ανεπάρκειες των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων σε αρκετούς τομείς, ούτε το γεγονός ότι η κατάληψη και ο έλεγχος της Ουκρανίας, ο οποίος καθίσταται αναγκαίος, θα απαιτήσουν πολλαπλά κύματα επιστράτευσης.

Αυτό είναι και το κατεξοχήν ζήτημα, το οποίο είναι αυτονόητα, βαθιά κοινωνικό και πολιτικό, όχι τεχνικό: εδώ και δεκαετίες δεν έχει διεξαχθεί σχεδόν κανένας ολοκληρωτικός, ως προς τα μέσα του, πόλεμος. Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα εμπειρίας και ικανότητας των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών σε κάθε σχεδόν χώρα και σίγουρα στις μείζονες δυνάμεις – παρότι και αυτή είναι μια κρισιμότατη παράμετρος. Παράμετρος, παρεμπιπτόντως, η οποία κοστίζει και θα κοστίζει χιλιάδες νεκρούς, όχι μόνο κατά τη διάρκεια των πολέμων, αλλά και ως προς την ευκολία με την οποία κηρύσσονται πόλεμοι, που κατόπιν καθίστανται ανεξέλεγκτοι ως προς την καταστρεπτικότητά τους.

Επιπλέον, η εμπιστοσύνη στις ελίτ μονάδες, στα θαυματουργά όπλα και πλέον στους υπεργολάβους του πολέμου, πήγε χέρι-χέρι με την μετάπτωση των κοινωνιών από συλλογικότητες (με τις προφανείς εσωτερικές τους αντιθέσεις και αντιφάσεις) σε αθροίσματα καταναλωτών, προϊόντος μάλιστα του χρόνου, αντικοινωνικών και ανιστορικών. Το ατελείωτο παρόν, των ακατάληπτων, συγκινησιακών γεγονότων, δεν επιτρέπει οποιαδήποτε σκέψη περί στράτευσης, η οποία αποτελεί την πεμπτουσία του πολίτη (όπως και της κοινωνικής τάξης δι’ εαυτήν), αφού κάθε αναλυτική δυνατότητα επί του γενικού καταλύεται. Ο καταναλωτής ζει μόνο στο παρόν, μόνο στο επιμέρους και μόνο στο ατομικό και τις άμεσες προεκτάσεις του. Αυτές οι κοινωνίες δεν μπορούν να πολεμήσουν.

Η πραγματικότητα αυτή είναι παραπάνω από προφανής στην ίδια την Ουκρανία, η οποία εξακολουθεί να κινητοποιεί πολύ λιγότερο κόσμο από εκείνον τον οποίο θα έπρεπε να μπορεί να επιστρατεύσει, δεδομένου του υπαρξιακού κινδύνου, τον οποίο διακηρύσσει ότι αντιμετωπίζει. Το αυτό ισχύει και για τη Ρωσία, με την κρίσιμη διαφορά ότι η Ρωσία πρέπει να βασιστεί στις δικές της δυνάμεις και επομένως μπορεί να ελπίζει σε μια επανεφεύρεση του «πολιτικού σώματος», ενώ η Ουκρανία έχει προτεκτορατοποιηθεί και επομένως κινδυνεύει με πλήρη αφανισμό εκ των έσω.

Ο εν εξελίξει παγκόσμιος πόλεμος καθίσταται ήδη η μήτρα ενός μεγάλου κοινωνικού μετασχηματισμού, ο οποίος είναι μοιραίο να απλωθεί σχεδόν όπου θα φτάσει ο πόλεμος. Αλλού πιο άμεσες και αλλού πιο έμμεσες, οι επιπτώσεις του πολέμου αποδεικνύουν το πόσο ξεπερασμένη και ανεπαρκής είναι η νεοφιλελεύθερη οικονομία και κοινωνία, μετά τη διαρκή οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2007- 2008, τη διαχείριση της πανδημίας και τη διάρρηξη των εφοδιαστικών αλυσίδων. Οι κοινωνίες, οι οποίες απαιτούν στράτευση, προκειμένου να είναι βιώσιμες, πρέπει να είναι συνεκτικές και επομένως να μην είναι ακραία ανισότιμες και απο-ιδεολογικοποιημένες. Πρέπει να διασφαλίζουν ουσιαστικά πολιτικά δικαιώματα, αλλιώς καταρρέουν υπό το βάρος των αντιφάσεών τους.

Η Ρωσία θα γνωρίσει μια σειρά αλλαγών στο πλαίσιο του πολέμου της με το ΝΑΤΟ, είτε με τρόπο άνωθεν οργανωμένο (μέχρι ενός σημείου τουλάχιστον), είτε με τρόπο επαναστατικό, μπροστά στον κίνδυνο κατάρρευσης της ίδιας. Όχι λόγω της όποιας αντεπίθεσης, αλλά επειδή ο πόλεμος με το ΝΑΤΟ είναι ολοκληρωτικός και δεν μπορεί να διεξαχθεί σε νεοφιλελεύθερο πλαίσιο.

Παρομοίως και οι διεθνείς σχέσεις στο εσωτερικό του όποιου μπλοκ δυνάμεων θέλει να κερδίσει θα πρέπει να μετασχηματιστούν από το ληστρικό, νεοφιλελεύθερο πλαίσιο, σε ένα πιο κανοναρχημένο – συνθήκη την οποία αντιστρατεύεται ο ίδιος ο καπιταλισμός. Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και οι όποιοι σύμμαχοί τους δεν μπορούν να κυριαρχήσουν με νεοφιλελεύθερες, εσωτερικώς ανταγωνιστικές συγκροτήσεις. Οφείλουν να βρουν άλλο δρόμο. Αυτή η επιλογή τελικά θα αναβαθμίσει την αντιπαράθεση από ανταγωνισμό εντός του ίδιου μοντέλου σε ανταγωνισμό μοντέλων. Και τότε θα δούμε μια πραγματικά ολοκληρωτική σύγκρουση.

Πηγή 

Η δραματική ιστορία του ήρωα των Ιμίων Π. Βλαχάκου, με αφορμή την ύψωση σημαίας στην τορπιλάκατο πού πήρε το όνομά του.

 Γράφει ο Θύμιος Πέτρου στην εφημερίδα ΕΣΤΙΑ

 

 

 

Ο υποπλοίαρχος Βλαχάκος είναι και πάλι από χθες φρουρός των ελληνικών θαλασσών. Η σημαία υψώθηκε στο καράβι που φέρει το όνομά του. Και τα καράβια, όπως οι ναυτικοί καλά γνωρίζουν έχουν ψυχή. Την ψυχή των ναυμάχων.

Από τα αρχαία χρόνια, από τον Θεμιστοκλή (όνομα που δεν έλειψε ποτέ από το ονοματολόγιο του Στόλου) μέχρι τον Βλαχάκο και τους συμπολεμιστές που έπεσαν μαζί του, τον Χριστόοδουλο Καραθανάση και τον Έκτορα Γιαλοψό.

Για κάποιο λόγο στο συλλογικό ασυνείδητο το όνομα του Βλαχάκου αναδεικνύεται πρώτο, όταν η σκέψις στρέφεται στα Ίμια και στην τελευταία πτήση του ελικοπτέρου με τον διακριτικό αριθμό «ΠΝ 21». Λόγος υπάρχει και θα τον αποκαλύψουμε σήμερα.

Πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήσαν χθες στην τελετή υψώσεως της ελληνικής σημαίας στο πλοίο, το ταχύ περιπολικό κατευθυνομένων βλημάτων «Υποπλοίαρχος Βλαχάκος». Ήταν μια στιγμή ιδιαίτερη για το Πολεμικό Ναυτικό, καθώς το καινούργιο πλοίο παίρνει την θέση του στην Διοίκηση.

Τα πλοία της Διοίκησηςμ της οποίας φέρουν ονόματα αξιωματικών τίμησαν την στολή και τον όρκο τους, καθώς οι περισσότεροι έπεσαν υπέρ πατρίδος κατά τους πολέμου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. «Καραθανάσης», «Βότσης», «Πεζόπουλος», «Ρίτσος», «Κρυσταλλίδης» είναι κάποια από αυτά τα ονόματα, σύγχρονα «ξύλινα τείχη» του Αιγαίου. Τώρα και «Βλαχάκος».

Την νύχτα εκείνη της 31ης Ιανουαρίου 1996, η φρεγάτα «Ναβαρίνον» ήταν το πλοίο διοικήσεως στην περιοχή των Ιμίων. Το σήμα του αρχηγού του ΓΕΝ αντιναυάρχου Ιωάννη Στάγκα ΠΝ είχε φθάσει στις 2.04: «Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι αν χρειαστεί όλοι σας θα φανείτε αντάξιοι της ενδόξου ιστορίας του ΠΝ. Καλή τύχη και ο Θεός Μαζί σας».

Στις θέσεις μάχης όλοι πλέον προσηλωμένοι στο καθήκον. Έτοιμοι. Στο καρρέ αξιωματικών οι ιπτάμενοι σε ετοιμότητα. Κάποιοι με γαλήνια στωικότητα. Και ο Βλαχάκος με αποφασιστικότητα την οποία θα έδειχνε λίγα λεπτά αργότερα.

Δεν ήταν το όνομά του στο «βαρδιόχαρτο» όπου γράφονταν οι υπηρεσίες της νύχτας. Μα ούτε και ο Καραθανάσης ήταν προγραμματισμένο να πετάξει. Νωρίτερα είχε κληθεί να καλύψει κενό που δημιουργήθηκε εξ αιτίας της μεγάλης κινητοποιήσεως. Και ως άνθρωπος του καθήκοντος έσπευσε.

Προβληματιζόταν τώρα για τον ποιον θα ήθελε για συγκυβερνήτη του. Δεν αμφέβαλε για το φρόνημα κανενός. Σε λεπτομέρειες εστιαζόταν η σκέψις του. Ο Βλαχάκος το κατάλαβε. Και βγήκε μπροστά. «Θα έρθω εγώ».

Με το χέρι του διέγραψε από το «βαρδιόχρτο» το όνομα συναδέλφου του και έβαλε το δικό του για την θέση του συγκυβερνήτου. Έτσι ξεκίνησε η πτήση προς το πεπρωμένο. Η αποστολή αναγνωρίσεως που είχε ανατεθεί στο πλήρωμα του «ΠΝ 21» ολοκληρώθηκε πριν χαθεί η επαφή με το ελικόπτερο.

Στο καράβι, όπως και στα έγκατα του στρατηγείου επιχειρήσεων του Πολεμικού Ναυτικού στην Αγία Παρασκευή η αντίδραση ήταν μία. Κάποιοι έκαναν το σταυρό τους. Κάποιος είπε ξερά: «Οι πρώτοι».

Ανδριάντας του Π.Βλαχάκου στον Πειραιά

Όλοι ήσαν έτοιμοι να είναι οι επόμενοι. Οι κατευθυντήρες των πυροβόλων ήδη εγκλώβιζαν τα τουρκικά πλοία. Η συνέχεια που θα μπορούσε να είχε γραφτεί θα μας απήλλασσε από την προκλητικότητα των Τούρκων για τις δεκαετίες που θα έρχονταν.

Αλλά κάποιοι θέλησαν άλλη εξέλιξη. Κάποιοι μακρυά από το πεδίο, μακρυά από
τα ακριτικά νησιά, μακρυά από τον σφυγμό της Ελλάδος που φυλάττει Θερμοπύλες.

Οι λεπτομέρειες του πώς έπεσε το ελικόπτερο εκείνη την νύκτα δεν είναι της παρούσης. Αυτό που πρέπει να κρατήσουμε είναι ότι τρεις αξιωματικοί έπεσαν τότε «τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι».

Ανάμεσά τους ο Παναγιώτης Βλαχάκος που έγραψε την μοίρα με το χέρι του. Θα μπορούσε σήμερα να είναι ναύαρχος (συμμαθητής του ο Αρχηγός του Στόλου). Η μοίρα όμως του επεφύλασσε μεγαλύτερη τιμή. Να αναδειχθεί σε ήρωα του ελληνισμού.

Το καράβι με το όνομά του θα θυμίζει την θυσία του και η ανάμνησίς του θα είναι παράδειγμα και πηγή εμπνεύσεως για τους σημερινούς αξιωματικούς και οπλίτες.
Καλοτάξιδο να είναι το καράβι.

Πηγή 

 

 

Επιτελικό Κράτος και Κράτος Δικαίου: Η περίπτωση των τηλεφωνικών υποκλοπών

 Του Χρύσανθου Τάσση *

Τα πρόσφατα γεγονότα γύρω από τις παρακολουθήσεις των τηλεφωνικών υποκλοπών έφεραν στην επιφάνεια της δημόσιας συζήτησης το θέμα της συσχέτισης του Επιτελικού Κράτους με το Κράτος Δικαίου και τελικά με την ίδια τη Δημοκρατία.

Σε θεωρητικό επίπεδο, η συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων στο πρωθυπουργικό γραφείο προέρχεται από τη θεωρία του Επιτελικού Κράτους η οποία πηγάζει από τη θεωρία του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ και την επιρροή του Νέο-Φιλελευθερισμού. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, ο νέο-φιλελευθερισμός ασκεί μια συνολική αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής μεταπολεμικής συναίνεσης: στο κεϋνσιανό μοντέλο στην οικονομία, στο κοινωνικό κράτος αλλά και στη λειτουργία του Κράτους.

Σχετικά με τη λειτουργία του Κράτους προωθείται η μετατροπή της σχέσης του πολίτη που απολαμβάνει τις υπηρεσίες του κοινωνικού κράτους σε πελάτη/καταναλωτή υπηρεσιών. Η λειτουργία της νέας δημοσίας διοίκησης επηρεάζεται από τις βασικές αρχές των ιδιωτικών επιχειρήσεων, είτε μέσω της απευθείας ιδιωτικοποίησης είτε μέσω της εισαγωγής κανόνων του ιδιωτικού management. Εισάγονται μετρήσιμοι δείκτες και η εξατομικευμένη αντίληψη της δημόσιας διοίκησης με βάση τις θεωρίες του Ανθρώπινου Δυναμικού που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα.  Εισάγεται η αρχή της οικονομικότητας με την εκτίμηση κόστους/οφέλους σχετικά με τη σύνταξη των δημόσιων προϋπολογισμών.

Το Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ είναι η κυρίαρχη προσέγγιση που οδηγεί στην ανα-οριοθέτηση των σχέσεων του κράτους τόσο με την οικονομία όσο και με την κοινωνία πολιτών». Πρωτοπόροι είναι η M. Thatcher στο Ην. Βασίλειο η οποία τη δεκαετία του 1980 διαφοροποίησε τον παραδοσιακό ρόλο της δημόσιας διοίκησης ως «policy entrepreneur» αλλά και ο B. Clinton τη δεκαετία του 1990 με την πολιτική «National Performance Review».[1]

Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται η μετάβαση από το κοινωνικό στο ρυθμιστικό κράτος. Στόχος πλέον του κράτους δεν είναι η παρέμβαση σε αγαθά και υπηρεσίες για δωρεάν και καθολικό χαρακτήρα, αλλά η διαμόρφωση των όρων για τη διείσδυση και κερδοφορία του (διεθνούς) ιδιωτικού κεφαλαίου. Στο πλαίσιο αυτό, στην εποχή της χωρίς έλεγχο και περιορισμούς διεθνούς κινητικότητας του κεφαλαίου (τάση για παγκοσμιοποίηση) οι δημόσιες πολιτικές έχουν ένα σύνθετο περιεχόμενο με αποτέλεσμα την «αδυναμία» των παραδοσιακών πολιτικών κομμάτων να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα.

Μια πολιτική αντίληψη που απορρέει από τη δυσκολία των οικονομικών και πολιτικών ελίτ να αποδεχθούν ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να μετέχουν ενεργά στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Έτσι, όλες οι κρατικές αποφάσεις νομιμοποιούνται με τεχνοκρατικού τύπου επιχειρήματα μια πρακτική η οποία ενώ παρουσιάζεται ότι διευρύνει τη διαδικασία λήψης των αποφάσεων (κίνηση από την κυβέρνηση στη διακυβέρνηση), τελικά προωθεί την ανάπτυξη μιας τεχνοκρατικής ελίτ που αντικαθιστά την κοινωνία στο σχεδιασμό και την υλοποίηση της πολιτικής.[2]

Η υπόθεση των υποκλοπών κατέδειξε τα όρια και τις αντιφάσεις του Επιτελικού Κράτους και του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ. Η δημιουργία ενός πρωθυπουργικού γραφείου με διευρυμένες αρμοδιότητες που ουσιαστικά περιορίζει τις αρμοδιότητες των υπουργών μπορεί να λειτουργεί σε χώρες με ουσιαστική ανεξαρτησία των οργάνων του κράτους (Εκτελεστική, Κοινοβουλευτική και Δικαστική Εξουσία) όπως στις ΗΠΑ για παράδειγμα.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, ωστόσο, που έχει διαμορφωθεί ένα «πρωθυπουργικοκεντρικό μοντέλο» με την ουσιαστική υποβάθμιση του κοινοβουλίου, η συγκεκριμένη περίπτωση ουσιαστικά μετατρέπεται από κυβερνητική κρίση σε κρίση της Δημοκρατίας. Και αυτό γιατί η παρακολούθηση πολιτικών και πολιτικών κομμάτων ήταν μια πρακτική της «καχεκτικής δημοκρατίας» (1950-1967) και της Δικτατορίας. Στο πλαίσιο της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας είναι ανεπίτρεπτο με βάση το δημοκρατικό και φιλελεύθερο κεκτημένο και ουσιαστικά αποτελεί δημοκρατική εκτροπή.

Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να ξεκινήσει άμεσα μια συζήτηση μεταξύ των πολιτικών κομμάτων για το ρόλο της ΕΥΠ και για τον έλεγχό της από το κοινοβούλιο. Αλλά η οποιαδήποτε συζήτηση θα πρέπει να έχει ένα προαπαιτούμενο: Την παραίτηση του πρωθυπουργού και την αντικατάστασή του από άλλο στέλεχος της ΝΔ η οποία έχει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, καθώς είναι η πρώτη φορά που πρωθυπουργός έχει την ευθύνη της ΕΥΠ και παρακολουθούνται πολιτικοί και πολιτικά κόμματα.  Και για εκείνους που υποστηρίζουν ότι για την κοινωνία δεν είναι πρωτεύον ζήτημα καθώς η καθημερινότητα είναι πιο σημαντική, θα πρέπει να τονίσουμε πως το πιο σημαντικό καθήκον μιας δημοκρατικά οργανωμένης πολιτείας είναι η προαγωγή του φιλελεύθερου και δημοκρατικού κεκτημένου, η οικοδόμηση μιας δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας.

Η τάση στην οικονομική κρίση να αναπτύσσονται αυταρχικές λογικές στο όνομα μιας δήθεν αποτελεσματικότητας έχει αποτέλεσμα το βάθεμα της κρίσης και ακόμα πιο αυταρχικές διευθετήσεις όπως μας έχει δείξει η ιστορία και η πολιτική.

Η μετατροπή του πολίτη σε «πελάτη» και η τεχνοκρατικοποίηση της πολιτικής και της δημόσιας διοίκησης τελικά υπονομεύει την πολιτική και τη δημοκρατία, και οδηγεί στη μετατροπή του πολίτη σε υπήκοο ο οποίος είναι πλέον «ελεύθερος να υπακούει» όπως εύστοχα αναλύει ο Johann Chapoutot. [3]

*Ο Χρύσανθος Δ. Τάσσης είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και visiting professor στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Shippensburg University στην Pennsylvania των ΗΠΑ. Βιβλία του :

- Η Ευρώπη στο μεταίχμιο (Συλλογικό), Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, 2019,Αθήνα - ΠΑΣΟΚ 1974 - 2018: Πολιτική οργάνωση, ιδεολογικές μετατοπίσεις,
κυβερνητικές πολιτικές, Αθήνα, Gutenberg, 2018 (επιμέλεια με Βασίλη
Ασημακόπουλο).
- Regional and Sectoral Efficiency of the Greek Economy: Measurements
and Determinants, Athens, Centre for Planning and Economic Research
(KEPE), 2017 (με Sotiris Papaioannou - coordinator και Theodore
Tsekeris).
 - ΠΑΣΟΚ: Η άνοδος και η πτώση (;) ενός ηγεμονικού κόμματος, Αθήνα,
Σαββάλας, 2013 (με Κώστα Ελευθερίου).
- Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα: Προκλήσεις και Προοπτικές, Αθήνα,
ΙΣΤΑΜΕ, 2001 (με Μιχάλη Σπουρδαλάκη, (επιμέλεια), Κώστα
Μποτόπουλο, και Θανάση Ξηρό)

---

[1] Καρκατσούλης, Π., (2004),Το Κράτος σε Μετάβαση: Από τη «διοικητική μεταρρύθμιση» και το «νέο δημόσιο μάνατζμεντ» στη «διακυβέρνηση», Αθήνα, Ι. Σιδέρης, σ.40-47.

[2] Αρανίτου, Β., Παπαβλασόπουλος, Ε., Σπουρδαλάκης, Μ., (2011), «Από την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση στο… Μνημόνιο: Το «χρονικό» μια προαναγγελθείσης κρίσης», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 134, σ.37-50.

[3] Chapoutot J., (2021), Ελεύθερος να υπακούς: Το μάνατζμεντ από τον Ναζισμό μέχρι σήμερα, Αθήνα, Άγρα.

 

Πηγή