Απαγορεύσεις Κομμάτων: Το συνταγματικό πρόβλημα των εκλογών

 Του Σωτήρη Ρίζου , Πρώην Προέδρου του ΣτΕ

 

 

I. Υπάρχουν δύο κατηγορίες εννόμων τάξεων, δύο στάσεις έναντι του ζητήματος απαγορεύσεως ή διαλύσεως πολιτικών κομμάτων. Η μία, γνωστή στους πολιτικούς και στους νομικούς, η γερμανική. Ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου με αρμοδιότητα διαλύσεως. Λύση σχετιζόμενη αμέσως με το Γ’ Reich και υιοθετηθείσα εξ αρχής με το Σύνταγμα του 1949 (άρθρο 21). Το Δικαστήριο αποφασίζει τη διάλυση, εφόσον διαπιστώσει, με την τήρηση σχολαστικών δικονομικών εγγυήσεων και μετά μακρές αποδείξεις, ότι το κόμμα επιδιώκει με τους σκοπούς του ή με τις δράσεις των μελών του να καταλύσει τη φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη και επιπλέον έχει το βάρος να επιτύχει δυνάμει τους σκοπούς αυτούς. Την αρμοδιότητά του αυτή άσκησε το Δικαστήριο με μεγάλη φειδώ: Μια φορά το 1952 (διάλυση του «Σοσιαλιστικού Κόμματος του Reich») και μία δεύτερη το 1956 (διάλυση του «Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας»). Προσφάτως, απέρριψε ένδικο μέσο της  δεύτερης Ομοσπονδιακής Βουλής για τη διάλυση του «Εθνικο-Δημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας» με την αιτιολογία ότι, ναι μεν αποδεικνυόταν ότι αποσκοπούσε στην ανατροπή του πολιτεύματος, αλλά δεν υπήρχαν συγκεκριμένες ενδείξεις με το απαιτούμενο βάρος ότι θα μπορούσε να επιτύχει τους εχθρικούς προς το Σύνταγμα σκοπούς του. Η απόφαση, εκτεινόμενη σε 263 σελίδες, εκδόθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2017.

Η επιδίωξη διαλύσεως του κόμματος άρχισε με μία πρώτη δίκη στο Συνταγματικό Δικαστήριο με χωριστές  προσφυγές (έτος 2001) τριών κρατικών αρχών: της Ομοσπονδιακής Κυβερνήσεως και των δύο Βουλών (Bundestag – Bundesrat). Η δίκη αυτή τερματίσθηκε άδοξα και απρόβλεπτα με απόφαση της 18.3.2003 (BVerfGE 107, 339). Το Δικαστήριο, κατά τη διεξαγωγή των αποδείξεων, διαπίστωσε ότι στους ηγετικούς κύκλους του «κατηγορούμενου» κόμματος είχαν εισχωρήσει πράκτορες της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας για την «Προστασία του Συντάγματος» (Verfassungsschutz), γεγονός το οποίο οδήγησε τρεις δικαστές από τους επτά στην άποψη ότι, ενδεχομένως, κάποιες από τις επίμεμπτες πράξεις που αποδίδονταν στο κόμμα είχαν διαπραχθεί από τα πρόσωπα αυτά (V-Männer). Κατά την κρίση της μειοψηφίας, η πλημμέλεια αυτή προσέβαλε την αρχή της δίκαιης δίκης όπως και την αρχή της ανεξαρτησίας των κομμάτων έναντι του Κράτους (Staatsfreiheit, άρθρ. 21 του Συντάγματος), οδήγησε δε στον τερματισμό της δίκης, ενόψει διατάξεως του οργανικού νόμου του Δικαστηρίου (BVerfGG άρθρ.15 παρ.4), σύμφωνα με την οποία, απόφαση δυσμενής για το ελεγχόμενο κόμμα πρέπει να συγκεντρώνει πλειοψηφία των 2/3 των μελών του αρμοδίου Τμήματος^[1].

Η δεύτερη δίκη διαλύσεως προκλήθηκε με προσφυγή (από 1.12.2013) της δεύτερης Βουλής(Bundesrat). Στο πλαίσιο μακράς διαδικασίας, το Δικαστήριο εξέδωσε προδικαστική απόφαση (την 19.3.2015), με την οποία διέταξε την κρατική αρχή να προσκομίσει αποδείξεις για το βάσιμο του αιτήματος. Εν τέλει, την 17.1.2017, εκδόθηκε η οριστική απόφαση, απορριπτική του περί διαλύσεως αιτήματος, με την ως άνω αιτιολογία (BVerfGE 144, 20 – 367).

II. Λύση δεύτερη, η ελληνική: Άρνηση δημιουργίας Συνταγματικού Δικαστηρίου, καμία οργάνωση απαγορεύσεως ή διαλύσεως σε επίπεδο Συντάγματος. Το Σύνταγμα του 1975 δεν αδιαφορεί, λαμβάνει θέση, δεν καταλείπει τίποτα στον κοινό νομοθέτη, πέραν των περιορισμών που το ίδιο θέτει. Εξαίρεση γίνεται ως προς τον καθορισμό των εγκλημάτων που οδηγούν στην απώλεια του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι (παρ. 3 άρθρ. 51 και άρθρ. 55). Λέγει το άρθρ. 51 παρ.3 εδ.2 : «Ο νόμος δεν δύναται να περιορίση το δικαίωμα του εκλέγειν, ει μη μόνον λόγω μη συμπληρώσεωςκατωτάτου ορίου ηλικίας ή λόγω ανικανότητος προς δικαιοπραξίαν ή συνεπεία αμετακλήτου ποινικής καταδίκης δι’ ωρισμένα εγκλήματα». Σε αυτά παραπέμπει το άρθρ. 55 παρ.1 λέγοντας ότι: «1. Όπως εκλεγή τις βουλευτής απαιτείται να είναι Έλλην πολίτης, να έχη την νόμιμον ικανότητα του εκλέγειν και συμπεπληρωμένον το εικοστόν πέμπτον έτος της ηλικίας του κατά την ημέραν της εκλογής». Το δικαίωμα του εκλέγειν και το δικαίωμα του εκλέγεσθαι συναρτώνται στενά, σύμφωνα με την εξαρχής εκφρασθείσα βούληση των δημιουργών του Συντάγματος^[2]. Οι προϋποθέσεις του εκλέγεσθαι ταυτίζονται προς αυτές του εκλέγειν, με διαφοροποίηση μόνο της ηλικίας. Στέρηση του δικαιώματος του εκλέγειν-επομένως και του εκλέγεσθαι- επάγεται μόνο η αμετάκλητη καταδίκη γιά ορισμένα αδικήματα, τα οποία προσδιορίζει ο νομοθέτης, με φειδώ. 

Στενώς, επίσης, συναρτάται με τα δικαιώματα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι το δικαίωμα των Ελλήνων πολιτών να ιδρύουν και να συμμετέχουν σε πολιτικά κόμματα. Το άρθρ.29 ορίζει: «Έλληνες πολίται, έχοντες το δικαίωμα του εκλέγειν, δύνανται να ιδρύουν ελευθέρως και να μετέχουν εις πολιτικά κόμματα, η οργάνωσις και η δράσις των οποίων οφείλει να υπηρετή την ελευθέραν λειτουργίαν του δημοκρατικού πολιτεύματος». Η διάταξη αυτή επισημοποιεί πολιτικό δικαίωμα μεγάλης σημασίας, το οποίο συνδέει με κατευθυντήρια διάταξη-σύσταση για το σεβασμό προς τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος^[3]. Η διάταξη αυτή ήταν μέρος του άρθρου 12 του «κυβερνητικού σχεδίου» συντάγματος, το οποίο υπέβαλε στην Αναθεωρητική Βουλή η Κυβέρνηση Κων. Καραμανλή. Το άρθρο αυτό, όμως, περιείχε δύο επιπλέον παραγράφους, οι οποίες τελικώς απαλείφθηκαν: «2. Νόμος ορίζει τα της οργανώσεως και λειτουργίας των κομμάτων εντός δημοκρατικών πλαισίων. 3. Κόμματα, των οποίων η δράσις τείνει εις ανατροπήν του ελευθέρου δημοκρατικού πολιτεύματος ή εκθέτει εις κίνδυνον την εδαφικήν ακεραιότητα της Χώρας, τίθενται εκτός νόμου δι’ αποφάσεως του κατά το άρθρον 100 του παρόντος Συντάγματος Δικαστηρίου»^[4]. Έτσι εμποδίσθηκε η δημιουργία δικαστικού θεσμού («Συνταγματικού Δικαστηρίου»), ο οποίος θα ανελάμβανε το δυσχερές και επικίνδυνο έργο της «θέσεως εκτός νόμου» πολιτικών κομμάτων. Οι αποφάσεις της Αναθεωρητικής Βουλής υπήρξαν αποτέλεσμα συναινέσεως, αποδοχής από την κυβέρνηση της Ν.Δ. των αντιθέτων απόψεων των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως, ιδίως δε της Αριστεράς – φοβουμένων καταχρηστική άσκηση των κυρώσεων. Χαρακτηριστική η αγόρευση Η. Ηλιού: «Είναι το τρομερόν άρθρον 12 με συμπλήρωσιν το άρθρον 100 περί Συνταγματικού Δικαστηρίου διά την διάλυσιν των Κομμάτων. Νομίζω ότι αρχή της Δημοκρατίας είναι ότι δεν υπάρχει εις τον κόσμον αυθεντία, δεν υπάρχει ορθοδοξία, η οποία να ισχύη διά πάντα, η οποία να υποχρεώνη όλους τους πολίτας, να έχουν τας αυτάς αντιλήψεις και τα αυτά φρονήματα… Εάν λοιπόν μία αντίθεσις, βασική έστω, ριζοσπαστική έστω, εναντίον μιάς δεδομένης καταστάσεως, με την μαρτυρίαν και επί τη βάσει φακέλων που έχει καταρτίσει η Αστυνομική Αρχή, διότι άλλο τι δεν είναι δυνατόν να προκύψη, τεθή εκτός νόμου, πάλι καταλύεται το Δημοκρατικό Πολίτευμα. Και μην ξεχνάτε…ότι όταν κάποια απαγορευτική διάταξις ανελευθέρα, ετέθη εις βάρος του Κομμουνισμού, δεν άργησε πολύ διά να επεκταθή και εφαρμοσθή και εις βάρος των Αριστερών, αλλά μακράν του Κομμουνισμού ευρισκομένων και εις βάρος του Κέντρου και εις βάρος  της Δεξιάς…» (Πρακτικά Ολομελείας της Βουλής 1975, Συν.ΙΓ’ σ.14)^[5].

ΙΙΙ. Εν σχέσει με την ίδια διάταξη το Α1 Τμήμα του Α.Π. είχε δεχθεί με απόφασή του (590/2009) τα εξής: «από τη διάταξη (του άρθρ.29 παρ.1 του Συντ.), στην οποία τελικά δεν περιελήφθηκε η υπάρχουσα στο αρχικό σχέδιο του Συντάγματος πρόβλεψη για την έκδοση νόμου ως προς την οργάνωση και λειτουργία των κομμάτων, διαφαίνεται η πρόθεση του Συνταγματικού Νομοθέτη να αποφευχθεί κάθε επέμβαση νομοθετική ή δικαστική στη λειτουργία τους. Αυτό που θέλει να διασφαλίσει το Σύνταγμα στο άρθρο 29 παρ. 1, είναι ότι η οργάνωση και η δράση των κομμάτων θα εξυπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, όχι υπό το πλέγμα περιοριστικών διατάξεων, που θα ορίσει ο κοινός νομοθέτης (επί παραδείγματι, όταν αφορά την ανάδειξη της ηγεσίας τους και εν γένει τη λήψη των αποφάσεων των οργάνων τους και την εσωτερική λειτουργία τους), αλλά με τη συγκεκριμένη συμμετοχή των κομμάτων στη λειτουργία του πολιτεύματος. Για το λόγο δε αυτό, περιεχόμενο νόμου σχετικού με την οργάνωση και δράση των κομμάτων δεν μπορεί να αποτελέσει κάτι περισσότερο από την επιβολή στα κόμματα της υποχρέωσης να διαθέτουν και δημοσιεύουν καταστατικό, ώστε, ως θεσμοί που οφείλουν να λειτουργούν υπό καθεστώς διαφάνειας των οργανωτικών δομών και στόχων τους, να προσφέρονται σε πολιτική αξιολόγησή τους από μέρους των πολιτών όχι μόνο από το πρόγραμμά τους, αλλά και με την εικόνα που εμφανίζουν προς τα έξω σε σχέση με την οργάνωση, διοίκηση και λειτουργία τους». Επακολούθησε η 65/2014 απόφαση του ίδιου Τμήματος, όπου αναφέρεται: «Ο συνταγματικός νομοθέτης, ο οποίος με το άρθρο 29 παρ. 1 εδ. α’ Σ., ανήγαγε σε συνταγματικό θεσμό τα πολιτικά κόμματα και κατοχύρωσε το δικαίωμα των Ελλήνων πολιτών για ίδρυση και συμμετοχή σ’ αυτά, απέφυγε σε όλα τα στάδια θέσπισης και τροποποίησης των αντιστοίχων διατάξεων (νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, συζητήσεις στο Κοινοβούλιο) να διαλάβει επιφύλαξη νόμου και οποιονδήποτε ιδεολογικό ή άλλον περιορισμό, πέραν της θεσπιζόμενης υποχρέωσης η οργάνωση και η δράση τους να υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, ώστε να αποτραπεί κάθε επέμβαση στην ελεύθερη λειτουργία τους με νόμο ή με δικαστική απόφαση…..». Περαιτέρω δε, δέχεται ότι «μόνη η άσκηση ποινικών διώξεων για εγκληματικές πράξεις, χωρίς αμετάκλητη ποινική καταδίκη και συνακόλουθη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων, δεν συνεπάγεται άρση της εκλογιμότητας του εμπλεκομένου προσώπου και δεν θίγει τη νομική θέση και τη θεσμική δράση του πολιτικού κόμματος, ως θεσμού, στο συνταγματικό κανονιστικό πλαίσιο, κατά τις διατάξεις των άρθρων 29 παρ. 1 του Συντάγματος και 29 παρ. 1, 2, 4 και 6 του ν. 3023/2002…». Συμπερασματικά δε, απέρριψε ένσταση άλλου κόμματος κατά της ανακηρύξεως του κόμματος «ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ» στις Ευρωεκλογές της 25.5.2014. Σημειωθήτω, ότι η ορθότητα της αποφάσεως αυτής πιστοποιήθηκε με την 6/2015 απόφαση του ΑΕΔ, εκδοθείσα επί ενστάσεως των ίδιων διαδίκων. Οι κρίσεις των αποφάσεων αυτών ήταν κοινός τόπος και στη θεωρία^[6].

IV. Από το 1975 μέχρι σήμερα μεσολάβησαν 4 αναθεωρήσεις του Συντάγματος με πρωτοβουλίες εκάστοτε κάποιου από τα τρία εν ενεργεία κόμματα εξουσίας (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ)^[7]. Η τελευταία, του 2019. Καμία δεν άγγιξε το σύστημα των άρθρων 29 παρ.1, 51 και 55 του Συντάγματος, τα οποία συνθέτουν τη στερεά βάση της δημοκρατικής αρχής του πολιτεύματός μας^[8]. Με πιστή αποτύπωσή τους διαμορφώθηκε και ο εκλογικός νόμος και έτσι λειτούργησε το πολίτευμα επί μισό περίπου αιώνα…

V. Η παρούσα κρίση αρχίζει το 2021, με μία πρώτη κυβερνητική νομοθετική πρωτοβουλία, η οποία συνεχίζεται σε δεύτερο στάδιο τον Φεβρουάριο 2023 και ολοκληρώνεται σε τρίτο στάδιο τον Απρίλιο του 2023, λίγες μέρες προ των εκλογών. Η πρώτη (ν.4804/2021), ενώ εξακολουθεί να αξιώνει αμετάκλητη καταδίκη για τη στέρηση του δικαιώματος του εκλέγειν (άρθρ.92), καθιερώνει απαγόρευση συμμετοχής στις εκλογές κόμματος, του οποίου ορισμένα ηγετικά πρόσωπα έχουν καταδικασθεί, έστω πρωτοδίκως, σε ποινή καθείρξεως για ορισμένα αδικήματα ή σε ποινή ισόβιας καθείρξεως για οιοδήποτε αδίκημα (άρθρ.93). Με τη δεύτερη ενέργεια (άρθρ. 102 ν.5019/2023) α)επιχειρείται να θεμελιωθεί η απαγόρευση και όταν «ανακαλύπτεται» ότι το κόμμα δεν κυβερνάται πράγματι  από την φαινόμενη, την «αθώα» ηγεσία αλλά από την εγκληματική «πραγματική» ηγεσία β)καθιερώνεται και δεύτερος λόγος απαγορεύσεως κομμάτων: όταν δεν «υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος». Λόγος που εξετάζεται μόνο, όταν κάποιος υποψήφιος βουλευτής ή «ιδρυτικά μέλη» ή «διατελέσαντες πρόεδροι» έχουν καταδικασθεί, έστω πρωτοδίκως, για εσχάτη προδοσία ή για τρομοκρατικές πράξεις ή για το αδίκημα της εγκληματικής οργανώσεως (άρθρ.134, 187, 187^Α Π.Κ.).  Με την τρίτη ενέργεια (άρθρ. 35 ν. 5043/2023) α)επιβάλλεται η αλλαγή της συνθέσεως του δικαστικού οργάνου, που είναι αρμόδιο για την ανακήρυξη των συνδυασμών, δηλ. του Α1 Τμήματος του Αρείου Πάγου, ούτως ώστε, αντί της πάγιας 5μελούς συνθέσεως, να συνεδριάζει με το σύνολο των μελών του και β) υποδεικνύεται στο Τμήμα από που θα αντλήσει τα αποδεικτικά μέσα («…από τις κατά περίπτωση αρμόδιες δικαστικές ή άλλες αρχές»).

VI. Είναι πρόδηλο ότι το «σύστημα», που κατεβλήθη προσπάθεια να δομηθεί εντός του εκλογικού νόμου, είναι αντίθετο προς τη συνταγματική τάξη, όπως σκιαγραφήθηκε προηγουμένως. Προσπαθεί να προσδώσει στην απλώς κατευθυντήρια διάταξη άρθρ. 29 παρ.1 του Συντάγματος την κύρωση της απαγορεύσεως κομμάτων, αποκρουσθείσα από τη Βουλή που κατασκεύασε το ισχύον Σύνταγμα.  Ως γνωστόν, τα πολιτικά κόμματα συμβάλλουν στη διαμόρφωση της βουλήσεως του λαού και εν συνεχεία κυριαρχούν στη διαμόρφωση της κρατικής βουλήσεως (ανάδειξη νομοθετικού σώματος – κυβερνήσεως). Η λειτουργία αυτή κορυφώνεται στις εκλογές, χωρίς βέβαια να τερματίζεται εκεί. Η συμμετοχή στις εκλογές αποτελεί τον πυρήνα της έννοιας του πολιτικού κόμματος κατά το Σύνταγμα και αυτή τα διακρίνει από τις διάφορες ενώσεις, σωματεία κλπ. ^[9]. Συνεπώς, οι διατάξεις αυτές πλήττουν το ελεγχόμενο κόμμα στην κύρια λειτουργία του και ισοδυναμούν με απαγόρευσή του, αναγκαστικώς δε αναιρούν το πολιτικό δικαίωμα (ιδρύσεως και συμμετοχής), που περιέχεται στην κρίσιμη παράγραφο 1^[10]. Στο ίδιο πλαίσιο, διαρρηγνύει τον σύνδεσμο του δικαιώματος του εκλέγεσθαι με το δικαίωμα του εκλέγειν, ανατρέποντας το αμετάκλητο της καταδίκης, που στοιχεί προς το τεκμήριο αθωότητος του οιουδήποτε κατηγορουμένου, το οποίο επίσης ισχύει μέχρι την αμετάκλητη καταδίκη του (βλ. ΕΔΔΑ, υπόθεση «Κώνστας κατά Ελλάδος», 24.5.2011, παρ. 36). Εισάγει συνταγματική διαφορά σε Τμήμα του ΑΠ, με ειδική σύνθεση, το οποίο υποχρεώνει πλέον να εξετάζει ουσιαστικά στοιχεία μεγάλης αοριστίας («πραγματική ηγεσία», «εξυπηρέτηση της ελεύθερης λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος»), με συνοπτική διαδικασία (όχι δίκη!) και παραπομπή για τις δυσχερείς αποδείξεις στη σκοτεινή έννοια «δικαστικές ή άλλες αρχές»^[11]. Δηλ. με αρμοδιότητα πολύ μεγαλύτερου βάθους και ισχύος από εκείνη που ανήκει στο ΑΕΔ, κατά το Σύνταγμα, στο πλαίσιο κανονικής δίκης και μετεκλογικά. Το ότι πρόκειται για διοικητική διαδικασία, ανατεθειμένη απλώς με νόμο σε ορισμένους δικαστές, εδικαιολογείτο, μέχρι τώρα, από το γεγονός ότι στη φάση της ανακηρύξεως το Τμήμα εξέταζε – εντός ελάχιστου χρόνου – απλά, τυπικά στοιχεία, κατά τη σύμφωνη με το Σύνταγμα διαμόρφωση του εκλογικού νόμου^[12].

VII. Συμπερασματικά, το σύνολο των νομοθετικών νεωτερισμών ενεργεί διαλυτικά για το σύστημα «δικαίωμα εκλέγειν – δικαίωμα εκλέγεσθαι –  δικαίωμα ιδρύσεως και συμμετοχής σε πολιτικό κόμμα» και προϋποθέτει εξουσία αναθεωρητική. Εξού και η τυχόν δικαστική τους νομιμοποίηση θα δημιουργήσει μία διαρκή ρευστότητα στη λειτουργία της δημοκρατικής αρχής και δη στη σπουδαιότερη πρακτική της εκδήλωση: στο δικαίωμα των πολιτών να προσδιορίζουν κατά το δοκούν τη σύνθεση της Βουλής.

Σωτήρης Ρίζος
Πρώην Πρόεδρος ΣτΕ

---

Υποσημειώσεις:

[1] Για την απόφαση αυτή, αντί άλλων, βλ. Bumke/ Voßkuhle, Casebook Verfassungsrecht σ.394 επ., Jörn Ipsen, Staatsrecht, 25^η εκδ., σ.58 επ

[2] Βλ. π.χ. την εισήγηση Κων. Παπαρρηγόπουλου: «νομίζω, ότι πρέπει να εναρμονίσωμε την διάταξιν του άρθρου 55 με την διάταξιν του άρθρου 51. Τρία είναι τα στοιχεία του εκλογίμου. Πρώτον, Έλλην πολίτης(ιθαγένεια). Δεύτερον, ηλικία και τρίτον, καθ’ ημάς, η νόμιμος ικανότης του εκλέγειν κλπ»(Πρακτικά Ολομελείας Επιτροπής Συντάγματος 1975, Συν.9^η,26.2.1975, σ.136).

[3] Βλ. Β. Κοντογιαννόπουλο, Πρακτικά ανωτ., Συν. ΠΔ’ 13.5.1975  σ.790, Αθ. Ράϊκου, Συνταγματικό Δίκαιο Ι , 5^η εκδ. (2017) σ.510, 512 επ., Κ. Χρυσόγονου, Συνταγματικό Δίκαιο, 3^η εκδ. (2022) σ.326. Παρόμοια lex imperfecta είναι και η απαγόρευση καταχρήσεως συνταγματικού δικαιώματος(άρθρ. 25 παρ.3) βλ. Φίλιππου Σπυρόπουλου, Η ερμηνεία του Συντάγματος(1999) σ. 59.

[4] Στο τέλος του άρθρου αυτού μνημονευόταν ως πρότυπο το άρθρο 21 του Γερμανικού Συντάγματος.

[5]Την ίδια στάση τήρησαν και τα άλλα κόμματα της αντιπολιτεύσεως. Βλ. Γ. Μαύρο, Πρακτικά, ανωτ. σ.12 και Α. Παπανδρέου σ.13, 734. Πολιτικά μεστή η θέση του Χ. Πρωτόπαπα (σ. 793): «Ποία είναι η πραγματικότης της Δημοκρατίας; Η πραγματικότης της Δημοκρατίας όπως την έχομε ζήσει είναι να μπορής να αντέχης την ύπαρξη και κομμάτων μη δημοκρατικών…. (οι Δημοκρατίες) πρέπει να τους επιτρέπουν την ύπαρξίν των διότι έστω και αν δεν την επιτρέπουν αυτά θα υπάρχουν». Η στάση της αντιπολιτεύσεως ενισχύθηκε και από βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας βλ. λ.χ. αγόρευση Β.Κοντογιαννόπουλου (σ.791): «…πολύ σωστά απηλείφθη η διάταξη αυτή διότι…θα εγίνετο πρόξενος πολλών κινδύνων. Και τούτο, διότι είναι προτιμότερον να έχουμε μπροστά μας ένα μηχανισμόν που επιβουλεύεται το δημοκρατικόν πολίτευμα παρά να τον έχουμε κρυμμένον κάτω από μία μάσκα που θα έχη την δυνατότητα να λάβη»

[6] Ευ. Βενιζέλος, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου(2021) σ.408 επ., 422 επ., Αθ. Ράϊκος, Συνταγματικό Δίκαιο Ι, 5^η εκδ.(2017) σ.520 επ., Φίλιππος Σπυρόπουλος, Συνταγματικό Δίκαιο, Β΄εκδ. (2020) σ.60 επ., Κώστας Χρυσόγονος, Συνταγματικό Δίκαιο, 3^η εκδ.(2022), σ.325 επ.

[7] Στην Αναθεωρητική Βουλή του 2001 η πρόταση του Εισηγητού (Ευ. Βενιζέλου) είχε περιλάβει τα άρθρα 29 και 51 όχι όμως τις κρίσιμες διατάξεις 29 παρ. 1 και 51 παρ.3. Βλ. Πρακτικά Ζ’ Αναθ. Βουλής, Συν. ΡΚΑ σ. 5187 επ. Βλ. επίσης του ίδιου, Το αναθεωρητικό κεκτημένο(2002), σ.274: «Αντικείμενο της αναθεώρησης ήταν οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 29, ενώ η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας να περιληφθεί στον κατάλογο των υπό αναθεώρηση διατάξεων και η παράγραφος 1 δεν έγινε δεκτή από τη Βουλή του 1996, με την αιτιολογία πως οι ρυθμίσεις της είναι επαρκείς, τα σχετικά ζητήματα είχαν συζητηθεί εκτενώς στην Ε’ Αναθεωρητική Βουλή μετά την εμπειρία της δικτατορίας και της πολυετούς παραμονής εκτός νόμου του Κομμουνιστικού κόμματος και δεν χρειαζόταν να επανατεθούν ζητήματα τόσο στενά συνδεδεμένα όχι μόνο – ή όχι κυρίως – με την οργανωτική αλλά και με την πολιτική και ιδεολογική φυσιογνωμία των κομμάτων….τυχόν παράνομες συμπεριφορές και μάλιστα συλλογικές, οι οποίες συνιστούν και έγκλημα κατά τον κοινό ποινικό νόμο, μπορούν να περιγραφούν και να «συλληφθούν» στο επίπεδο ακριβώς του ποινικού νόμου χωρίς να απαιτείται ειδική συνταγματική διάταξη…»

[8] Οι αναθεωρήσεις επενέβησαν στις επόμενες παραγράφους του άρθρου 29 και περιορίσθηκαν στη δημοκρατική οργάνωση των κομμάτων και στην οικονομική τους   καθαρότητα. Εκεί (παρ. 2), αφέθηκε έδαφος για επιπλέον ρυθμίσεις στον κοινό νομοθέτη (….όπως νόμος ορίζει).

[9] Βλ. Dieter Grimm, Politische Parteien στο συλλογικό έργο Benda/Maihofer/ H.J.Vogel, Handbuch des Verfassungsrechts(I), 2^η εκδ.(1995) σ. 618 επ., Jörn Ipsen, Staatsrecht, 25^η εκδ.(2013) σ.46 επ., Bumke/ Voßkuhle, Casebook Verfassungsrecht(2013) σ.392 επ. Βλ. επίσης, Βενιζέλο, ανωτ.(σημ.6), σ.423, Ράϊκο, σ. 511, Σπυρόπουλο, σ. 62, Χρυσόγονο, σ. 325/326.

Από τη νομολογία βλ. χαρακτηριστικά BVerfGE 91, 262, 266 και ΣτΕ 4037/1979 Ολ. : «… εκ των παρατεθεισών διατάξεων του Συντάγματος, ιδία του άρθρου 29 παρ. 1, προκύπτει ότι σκοπός των κομμάτων, εις την λειτουργίαν του δημοκρατικού πολιτεύματος, είναι η διάδοσις των πολιτικών των ιδεών και του πολιτικού των προγράμματος και η εν τη Βουλή και τη Κυβερνήσει, δι’ ασκήσεως κυβερνητικού έργου ή δι’ ελέγχου της Κυβερνήσεως, κατά περίπτωσιν, επίδρασις επί την διαμόρφωσιν της κρατικής δραστηριότητος συμφώνως προς τας πολιτικάς των ιδέας και το πολιτικόν των πρόγραμμα».

[10] Καταπλήσσουν, εν προκειμένω, δύο αποσπάσματα αγορεύσεων στη Βουλή του αρμόδιου Υπουργού Εσωτερικών (Μ. Βορίδη), που χαρακτηρίζει την προτεινόμενη απαγόρευση ανακηρύξεως κόμματος ως ένα «διοικητικό περιορισμό, ούτε καν του προσώπου αλλά των κομμάτων…»(Πρακτικά Βουλής, Συν. ΡΛΕ’/2.6.2021, σ. 13325). Και περαιτέρω, θεωρεί ως αποσυνδεδεμένες οντότητες τα πρόσωπα των πολιτών από τα κόμματα λέγοντας:  «Δεν επιβάλλω έναν περιορισμό στο πρόσωπο. Δεν του αποστερώ πολιτικό δικαίωμα. Του αποστερώ το δικαίωμα της ηγεσίας και ούτε καν του ιδίου, αλλά του φορέα… Λέω απλώς ότι αν ένα κόμμα επιλέξει να τον έχει Αρχηγό, τότε σε αυτό το κόμμα επιβάλλεται ο περιορισμός, όχι όμως στο πρόσωπο, αλλά στο κόμμα για τη συγκεκριμένη επιλογή που έχει κάνει να τον έχει Αρχηγό. Άρα, συνταγματικά η διάταξη δεν πάσχει γι’ αυτόν τον λόγο» ( Πρακτικά Βουλής, ΙΗ Περ., Συν. ΞΘ’/8.2.2023). Προφανώς από τον κοινοβουλευτικό ορίζοντα έχει εξαφανισθεί η νομική πραγματικότητα ότι τα στελέχη και τα μέλη ενός κόμματος είναι οι πολίτες και προεχόντως αυτών είναι το δικαίωμα να λειτουργεί πράγματι το κόμμα και να συμμετέχει στις εκλογές.

[11] Η αγορητής του ΚΚΕ Μαρία Κομνηνάκα υποθέτει «…με τη συνδρομή, μάλιστα, δικαστικών και άλλων αρχών, της Ασφάλειας, της ΕΥΠ, της Αντιτρομοκρατικής και ποιός ξέρει πόσων άλλων μηχανισμών» Πρακτικά Βουλής, ΙΗ Περ., Συν. ΡΔ’/11.4.2023.

[12] Αποφάσεις ΑΕΔ 6/2015, 3/2005 και 23/1993. Βλ. και την αγόρευση Βορίδη (Πρακτικά, ανωτ.): «από το 1975 μέχρι σήμερα, η κρίση των δικαστικών σχηματισμών ήταν όλως τυπική, να διακριβώσουν την ύπαρξη τυπικών προϋποθέσεων. Είναι κάποιος είκοσι πέντε χρονών; Είναι. Έχει καταθέσει το παράβολο; Το έχει καταθέσει. Έχει κωλύματα; Δεν έχει. Άρα, είναι υποψήφιος, συμμετέχει. Τώρα, πράγματι με μεγάλη προσοχή… η δικαστική εξουσία αποκτά μία ουσιαστική κρίση. Τι θα κρίνει; Δύο πράγματα, ενδεχομένως. Το εάν η εμφανιζόμενη και φερόμενη ηγεσία ενός τέτοιου συνδυασμού, είναι όντως η ηγεσία ή είναι εικονική -ουσιαστική κρίση εδώ- και ένα δεύτερο, εάν όντως ένας συνδυασμός που έχει μέσα στις τάξεις του τέτοιους καταδίκους, τέτοιους εγκληματίες, εάν αυτός εξυπηρετεί την εύρυθμη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος». Προς την ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι Ανδρέας Λοβέρδος και Θεόδωρος Ρουσόπουλος.

Πηγή 

Περί των ορίων της αριστεράς και των εκλογών

Θέμης Τζήμας

 

    Για τις επερχόμενες εκλογές είναι καλό να μιλούμε εγκαίρως, αναλαμβάνοντας το σχετικό κόστος για την όποια λανθασμένη εκτίμηση κάνουμε. Οι εκλογές που έρχονται θα είναι πιθανότατα και αυτές, εκλογές ήττας για ό,τι μπορούμε σχηματικώς και εν μέρει υπεραπλουστετικώς να αποκαλέσουμε λαϊκά συμφέροντα.

    Η επίδραση των διαδοχικών ηττών άλλου επιπέδου και άλλης σημασίας (‘90-‘91, ’96, 2009, 2015) είναι ακόμα έντονη και λειτουργεί διαλυτικώς σε κάθε προσπάθεια ανασυγκρότησης με βάθος. Επιπλέον είναι τόσο τραγική η κατάσταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ αλλά και τόσο ανεπαρκή τα μικρότερα αριστερά κόμματα, ώστε πιθανότατα η ΝΔ θα μείνει πρώτη (τουλάχιστον αν δε δούμε δραματικά γεγονότα στον δρόμο προς τις κάλπες). 

    Την ίδια στιγμή, οι εκλογές αυτές λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα περιβάλλον ραγδαίων και εντυπωσιακών αλλαγών. Η Δύση χάνει με αιματηρό τρόπο (τον μόνο εφικτό δυστυχώς) τα παγκόσμια πρωτεία. Ένας άνεμος ελευθερίας φυσά στην Ασία και στην Αφρική, όχι με την έννοια της φιλελευθεροποίησης των πολιτικών συστημάτων αλλά της διαμόρφωσης ενός πλαισίου νέου δυνατοτήτων για τους (νέο-) αποικιοκρατούμενους λαούς. Παραλλήλως, δίπλα στους κινδύνους από τη χρήση πυρηνικών όπλων και την κλιματική αλλαγή, η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνει νέες ιστορικές δυνατότητες και απειλές. Και τέλος, μια νέα φάση όξυνσης της οικονομικής κρίσης έχει ξεκινήσει.

    Ένα από όλα αυτά θα αρκούσε για να μιλούμε για μια από τις πλέον κρίσιμες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών (μετά μάλιστα από 15 χρόνια κρίσης). Όλα μαζί φτιάχνουν επιτέλους ενδιαφέροντας καιρούς.

    Δυστυχώς, τα κόμματα τα οποία θα συμμετέχουν στην επόμενη Βουλή δεν έχουν προετοιμαστεί παρά σε ελάχιστο βαθμό στην καλύτερη περίπτωση, για όλα αυτά. Αν μάλιστα για τη δεξιά και τους «σώγαμπρους» του συστήματος εξουσίας κάτι τέτοιο είναι λογικό και αναμενόμενο, για την αριστερά διαφόρων εκδοχών είναι αρκετά καταθλιπτικό.

    Μηδενός κόμματος της όποιας εκδοχής αριστεράς εξαιρουμένου, παραμένουν πρώτα κόμματα της Δύσης και έπειτα σοσιαλιστικά, κομμουνιστικά ή οτιδήποτε άλλο. Κάποια έχουν κάνει βήματα ριζοσπαστικοποίησης πλην όμως ανεπαρκή και επιφανειακά και κάποια άλλα έχουν υιοθετήσει αντιδραστικές και αντικειμενικά φιλό-ιμπεριαλιστικές αναλύσεις με άφθονη πλην όμως ανέξοδη επαναστατική ρητορική και εθιμοτυπία. Σε κάθε περίπτωση είτε αδυνατεί, είτε δε θέλει η ελληνική αριστερά να αντιληφθεί τόσο ότι αλλάζει ο κόσμος όσο και γιατί είναι καλό το γεγονός ότι αλλάζει. Ως εκ τούτου και ασχέτως προθέσεων προδίδει τον απελευθερωτικό της ρόλο.

    Επιπλέον, δεν αγγίζει παρά ελάχιστα έως καθόλου, με οργανωμένο και συλλογικό τρόπο τα σύγχρονα θέματα. Πρόγραμμα δεν είναι οι ιδέες του επικεφαλής ή μιας ηγετικής ομάδας, μεταφερμένες στα κομματικά κείμενα. Αυτό είναι παιχνίδι ακαδημαϊκής επιρροής. Πρόγραμμα είναι η κινητοποίηση οργανωμένων χώρων και προσώπων προς τη βαθιά επεξεργασία των ζητημάτων που αφορούν τον κοινωνικό σχηματισμό. Εξ ου και βλέπει κανείς να υπάρχει πλήρης απουσία σοβαρών επεξεργασιών ως προς τα μέσα παραγωγής (κατοχή και κινητοποίησή τους  σήμερα και υπό τις παρούσες συνθήκες) ως προς το ρόλο των νέων τεχνολογιών, ως προς συνέπειες της μακρόχρονης κρίσης (πχ. Δημογραφικές μεταβολές) ως προς τη συνολική και όχι μόνο επιμέρους, προετοιμασία για τη νέα φάση της κρίσης. Δεν αρκεί να μιλούμε για το ιδιωτικό ή δημόσιο χρέος επειδή αυτό αφορά συγκεκριμένα πρόσωπα σε συγκεκριμένα κόμματα. Πού είναι για παράδειγμα, η συζήτηση για τις χιλιάδες αποφοίτων λυκείων και πανεπιστημίων, με μηδενικές προοπτικές δουλειάς συναφούς με τα όποια προσόντα τους; Πού είναι η συζήτηση για το ρόλο της τεχνικής παιδείας και τα εργατικά δικαιώματα; Είτε παραπέμπονται στο σοσιαλισμό, είτε χωράνε σε μια- δυο γραμμές διακηρυκτικού χαρακτήρα, όταν δεν απουσιάζουν εντελώς γιατί δε συμφώνησαν οι διαβόητες τάσεις και συνιστώσες που μας τυραννούν δεκαετίες.

    Η ανεπάρκεια αυτή (ή η συνειδητή άρνηση) αποτελεί το πιο καθαρό αποτέλεσμα της ήττας ή και των ηττών. Η απομάκρυνση του κοινωνικού από το πολιτικό έχει εσωτερικευθεί από την αριστερά εξ ου και η τελευταία είναι τόσο αδύναμη. Έχουμε μια αριστερά που ηγεμονεύεται ιδεολογικώς από τον πυρήνα των δεξιών ιδεών και δη τη σημαντικότερη: την αντίληψη της πολιτικής ως «βασιλείου των ειδικών». Παρεμπιπτόντως και συνήθως, αυτοί οι «ειδικοί» δεν είναι παρά μετριότητες για να μην πούμε εντελώς αδαείς.

    Δεν πρόκειται για ζήτημα έξυπνων ιδεών και καταστατικών προβλέψεων αλλά για την κυρίαρχη παρουσία της λογικής της κάστας και της εξουσιαστικής της νοοτροπίας. Οι αντιλήψεις και της αριστεράς έχουν ως όριο τη Βουλή και την εκπροσώπηση. Τα στελέχη είναι κυριολεκτικώς μια επαγγελματική ομάδα δια του κόμματος, τα οποία εν τέλει εξαντλούν τον ορίζοντά τους στο πώς θα διασφαλίσουν τη δική τους παρουσία στη Βουλή.

    Ο μηχανισμός (πάντα αναγκαίος μέσα στα κόμματα) παρασιτεί εις βάρος του κοινωνικού στοιχείου, το διώχνει από την πολιτική διαδικασία, θεωρώντας ότι μπορεί να το επιστρατεύει μόνο ως άλλοθι και άθροισμα κλακαδόρων. Κούνια που τους κούναγε… Το ενδιαφέρον για τις ανάγκες του λαού φτάνει μέχρι του σημείου που δεν θα ταραχτεί η κυνική ανάγκη του μηχανισμού για αναπαραγωγή του. Όσο πιο μικρός ο μηχανισμός, τόσο πιο κυνικός. Τα όρια της σημερινής αριστεράς και επομένως και αυτών των εκλογών είναι απελπιστικά μικρά.

    Ωστόσο, έστω κι έτσι είναι υπαρκτή η δυνατότητα προώθησης ορισμένων αλλαγών. Ποια είναι η σημαντικότερη; Η αποσταθεροποίηση κατά ένα μέρος του συστήματος εξουσίας. Χάρη στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ έχουμε υποστεί 8 χρόνια απόλυτης σταθερότητας του συστήματος εξουσίας. Αυτή η σταθερότητα γίνεται επισφαλής για λόγους εξωγενείς και ενδογενείς. Έχει νόημα λοιπόν η ψήφος αποσταθεροποίησης του συστήματος εξουσίας. Πρόκειται για ρόλο τον οποίο παρεμπιπτόντως τα ναζιστικά κατακάθια δεν μπορούν και δε θέλουν να παίξουν. Τον ρόλο του μαστιγίου του συστήματος εξουσίας θα διαδραματίσουν και πάλι.

    Επομένως, με όλες τις προαναφερθείσες ανεπάρκειες και αδυναμίες εκδοχών της αριστεράς, γνωρίζοντας τα όρια τόσο αυτών των σχηματισμών, όσο και του ίδιου του κοινοβουλευτικού παιχνιδιού (τα οποία θα γίνονται ολοένα στενότερα), λαμβάνοντας υπόψιν ότι η διέξοδος θα ανοίξει από το οργανωμένο κοινωνικό στοιχείο και όχι από την κάστα των κοινοβουλευτικών, η ψήφος αποσταθεροποίησης έχει νόημα. Η συγκυβέρνηση του ευρωατλαντισμού και του νεοφιλελευθερισμού πρέπει αριθμητικώς να γίνει δυσκολότερη και κατά το δυνατό να βρεθούν στη Βουλή πρόσωπα με βάθος. Πράγμα σπάνιο αλλά όχι ανύπαρκτο ακόμα και στα σημερινά ψηφοδέλτια.

 Πηγή

 

 

"Το Τέλος της Μεγάλης Παρέκκλισης" και η Συμφωνία Ιράν-Σαουδικής Αραβίας

 Του Δημήτρη Τσιρίμπα

    Πριν μερικές μέρες, στις 10 Μαρτίου, έλαβε χώρα η ιστορική συμφωνία Ιράν-Σαουδικής Αραβίας για την αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων, υπό τη διαμεσολάβηση του προέδρου της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ. Αφήνοντας στην άκρη την πρωτοφανή ιδεολογική σημασιολογία της συμφωνίας, διαπιστώνουμε πρώτον ότι, από πλευράς Ριάντ, η εξομάλυνση των σχέσεων με την Τεχεράνη αποτελεί την τελική σφραγίδα στην επιδείνωση των ήδη τεταμένων σχέσεων με την Ουάσινγκτον: η Σαουδική Αραβία απομακρύνεται ριζικά από την αμερικανική γραμμή συμφερόντων, τη στιγμή που έχει βελτιώσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία, με ενδεικτική την ουδέτερη στάση της σχετικά με την εισβολή στην Ουκρανία.

    Ωστόσο, το σημαντικότερο δεδομένο που απορρέει από την εν λόγω συμφωνία είναι η de facto εγκαθίδρυση της Κίνας ως μείζονος στρατηγικού παράγοντα στην περιοχή του Κόλπου και η ανάλογη αποκαθήλωση της εθνικής, εμπορικής και ενεργειακής ασφάλειας των ΗΠΑ, μόλις μια μέρα μετά από τη δήλωση του νέου υπουργού Εξωτερικών, Τσιν Γκανγκ, ότι τα δύο κράτη οδεύουν σε "αναπόφευκτη σύγκρουση και αναμέτρηση", αν η Ουάσινγκτον δεν "φρενάρει", υιοθετώντας προσέγγιση δίκαιου, βασισμένου σε κανόνες ανταγωνισμού. Προς επίρρωσιν των κινεζικών προθέσεων, στις 14 Μαρτίου ο Σι θα βεβαιώσει πως πρόκειται να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της χώρας του μέσω της μετατροπής των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων σε ένα "μεγάλο Σινικό Τείχος από ατσάλι". Ταυτόχρονα, αναφορικά με το ουκρανικό μέτωπο, το Πεκίνο επιδιώκει να καταστεί ειρηνευτική δύναμη για/μετά το τέλος του πολέμου, με τον Σι να πραγματοποιεί συνάντηση στη Μόσχα με τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, με προγραμματισμένη για τη συνέχεια διαδικτυακή συνάντηση με τον Ουκρανό πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

    Από πλευράς ΗΠΑ, η απομάκρυνση από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή και η συμφωνία Ριάντ-Τεχεράνης, σε συνδυασμό, μεταξύ πολλών άλλων, με την αδυναμία αποτροπής και διαχείρισης του πολέμου στην Ουκρανία και τον προσεταιρισμό Μόσχας-Πεκίνου, εντείνουν ακόμα περισσότερο την θεώρηση ότι η μονοπωλιακή ισχύς τους έχει προ πολλού υπονομευτεί. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι ο κόσμος δεν γίνεται αντιληπτός ως καθορισμένος από την στρατηγική και (λόγω αυτού) κανονιστική ηγεμονία των ΗΠΑ, αλλά ως ένα πλαίσιο με πολλαπλές εσωτερικές, αντικρουόμενες δυνάμεις. Οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν τη μετάβαση σε μια νέα εποχή πολυδιάσπασης της "Δύσης", όπου οι ΗΠΑ δεν κατέχουν το ρόλο της μίας και μοναδικής πλανητικής δύναμης – σε ένα πολυπολικό εκκρεμές με διαφορετικά, ασύμμετρα μεταξύ τους κέντρα εξουσίας: πρωτίστως την Κίνα και τους εταίρους της, η οποία φαίνεται έτοιμη να παρουσιαστεί αναμφισβήτητα ως η μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη.

Με οδηγό μια πρόσφατη έκδοση

    Τα παραπάνω γεγονότα αποτελούν λογικές συνέπειες της δομικής κρίσης στο μεταψυχροπολεμικό, δυτικοκεντρικό φάσμα κυριαρχίας, την οποία σκιαγραφεί με άρτιο τρόπο ο Δημήτρης Β. Πεπόνης στο βιβλίο του Το Τέλος της Μεγάλης Παρέκκλισης (Επιμ. Σ. Μητραλέξης & Στ. Ρέππας, εκδ. Τόπος/mέta 2023). Πυρήνας του επιχειρήματος του Πεπόνη είναι ότι όσα εκτυλίσσονται μπροστά μας δεν αποτελούν εκφάνσεις κάποιας αόριστης αποπαγκοσμιοποίησης, αλλά, ακριβέστερα, της αναίρεσης του ευρωαμερικανοκινούμενου δυτικοκεντρισμού της παγκοσμιοποίησης, και επιστροφής σε μια φυσική (υπό την έννοια της μακράς διάρκειας) οικονομική τάξη με κέντρο βάρους την Ασία. Η "Μεγάλη Παρέκκλιση", υπό αυτό το πρίσμα, συνίσταται στον ιστορικό κύκλο δύο αιώνων κατά τον οποίο η διατλαντική "Δύση" αξίωσε κυριαρχία στο πεδίο των πλανητικών οικονομικών και κανονιστικών ρυθμίσεων, ανακόπτοντας μια περίοδο 18 αιώνων (1ος-19ος), όπου οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου βρίσκονταν στην Ασία, και η οποία επιστρέφει.

    Η "αποδυτικοποίηση της Δύσης" και η επακόλουθη πολυδιάσπασή της οφείλεται, για τον Πεπόνη, εν πολλοίς στην απόπειρα του διατλαντικού συστήματος να ενσωματώσει, και να καταστήσει "δυτικές", χώρες της Ανατολικής Ασίας, όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία. Αυτό δε φαίνεται να αλλάζει στο εγγύς μέλλον, καθώς (για να επιστρέψουμε στον οικονομικό γίγαντα του καιρού μας) η Κίνα τη δεκαετία του 2030 αναμένεται να καταστεί η μεγαλύτερη οικονομία στον πλανήτη και με ονομαστικούς όρους (έχοντας γίνει ήδη το μεγαλύτερο εμπορικό έθνος το 2013). Από αμερικανική σκοπιά, αυτή η οικονομική εξέλιξη και τα ιδεολογικά της σημαίνοντα μπορούν να αποτραπούν μονάχα μέσω της εγκόλπωσης και δυτικοποίησης της Ινδίας (η οποία αναμένεται επίσης μέχρι τα μέσα του 21ου αιώνα να έχει ανάλογη οικονομική άνοδο), κάτι που θα συνεπάγεται, εντούτοις, την περαιτέρω διεύρυνση της έννοιας "φιλελεύθερη δημοκρατία" και την οριστική μετατόπιση του συστημικού επικέντρου από τον Ατλαντικό Βορρά στην Ασία και τον Νότο.

    Η ευρωκεντρική αποκλειστικότητα της οικουμενικότητας επί του άξονα Δύσης-Ανατολής έχει, ως εκ τούτου, φτάσει στο λογικό της τέλος, και θα παραχωρήσει τη θέση της σε ένα πολυδιασπασμένο, πολυπολικό περιβάλλον επί του άξονα Βορρά-Νότου. Καίρια, συνεπώς, είναι η ανάγκη διεύρυνσης του πεδίου ανάλυσης και υιοθέτησης νέων, μη δυτικογενών εννοιολογικών οχημάτων, τα οποία δεν θα καθοδηγούνται, όπως σχολιάζει ο Πεπόνης, από την "εκκοσμικευμένη φαντασίωση ενός μονοπολικού μεσσιανισμού". Η παραδοχή του "τέλους ενός κόσμου" είναι απαραίτητο να συνοδευτεί από την κατασκευή διαφορετικών τρόπων αντίληψης των οικονομικών-πολιτικών-ιδεολογικών διαστάσεων, αποστασιοποιημένων από όσους κάνουν λόγο για μονοδιάστατες αναζωπυρώσεις των ψυχροπολεμικών διαμαχών και πλανητικές κυριαρχίες.

    Η de facto επιστροφή στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων και των πολεμικών συγκρούσεων έγινε ορατή και από την εισβολή στην Ουκρανία, η οποία πρέπει να γίνει κατανοητή ακριβώς ως η στρατιωτική, εδαφική έκφανση της μετάβασης από τη μεταπολεμική τάξη της αμερικανικής ηγεμονίας προς μια νέα πλανητική τάξη πολυπολικότητας (όπως απέδειξε και η ανικανότητα των ΗΠΑ να αποτρέψουν το ρωσικό τετελεσμένο γεγονός). Σε αυτό το πλαίσιο, Κίνα και Ινδία θα αναλάβουν ρόλο διασώστη για την κατάρρευση του δυτικοκεντρικού πλανητικού συστήματος, σε συνεργασία με τη Ρωσία ως υπερασπιστή των συμφερόντων του πλανητικού Νότου. Οι ΗΠΑ, επομένως, πρέπει να επιλέξουν είτε να επιμείνουν στις προνομιακές τους γραμμές και να αποδεχτούν μια περιφερειακή θέση στα παγκόσμια πράγματα, είτε να μετασχηματιστούν ριζικά, απεκδυόμενες τις προνομιακές τους γραμμές, ώστε να διατηρήσουν κάποια μορφή κεντρικότητας.

    Το σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη έχει ήδη απωλέσει το διεθνές της εκτόπισμα, αλλά και μετατρέπεται σταδιακά από ενεργό υποκείμενο σε παθητικό αντικείμενο των διεθνών υποθέσεων. Η απόπειρά της να επιβάλλει, πέραν οικονομικών κυρώσεων, το κανονιστικό βάρος της διχοτομίας "δημοκρατίες/αυταρχίες" στο πλανητικό σύνολο ωχριά έναντι του βεληνεκούς των οικονομιών της Αφροευρασίας. Το θέμα, όμως, δεν είναι απλά το πώς της αποδοχής αυτής της κολοσσιαίων διαστάσεων συστημικής αλλαγής, αλλά πρώτιστα το εάν. Η Ε.Ε. μοιάζει να μην αναζητεί καν τον όποιο νέο ρόλο της, φορώντας ακόμα τα ιδεολογικά ματογυάλια της φαντασίωσης του διατλαντικού μονοπολισμού. Η απομυθοποίηση της Δύσης έχει ήδη τελεστεί. Μένει μόνο να δούμε αν ο νέος κόσμος που αναδύεται θα είναι εξίσου μυθοποιημένος.

*Ο Δημήτρης Τσιρίμπας είναι κάτοχος διπλώματος μεταπτυχιακών σπουδών στην Πολιτική Θεωρία από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο "Το τέλος της Μεγάλης Παρέκκλισης: Από την Ουκρανία και την Πανδημία στη Νέα Πλανητική Τάξη" παρουσιάσθηκε την Τρίτη 25 Απριλίου (ώρα 7 μ.μ._ στο καφέ του κήπου του Αρχαιολογικού Μουσείου (οδός Πατησίων) με ομιλητές τους Κώστα Ήσυχο (τ. αν. υπουργό Άμυνας), Βιβή Κεφαλά (καθ. Πανεπιστημίου Πελοποννήσου), Κώστα Κουτσουρέλη (συγγραφέα), Νίκο Ξυδάκη (τ. αν. υπουργό Εξωτερικών) και Σωτήρη Ρούσσο (καθ. Πανεπιστημίου Πελοποννήσου). Συντονίζει ο δημοσιογράφος Κώστας Ράπτης.

ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 

Πηγή 

Εκλογές και «Πρέσπες του Αιγαίου»

Του Ρούντι Ρινάλντι

 

 

 

 Δεν είναι διόλου τυχαίο που τα συστημικά κόμματα (αλλά και τα υπόλοιπα…) σιωπούν γύρω από το κρίσιμο θέμα του γεωπολιτικού αναδασμού στην Ανατολική Μεσόγειο και τις επιδιώξεις του τουρκικού επεκτατισμού, που στρέφονται ευθέως ενάντια στην εδαφική ακεραιότητα και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας. Φαίνεται παράδοξο αλλά, ενώ κορυφώνονται οι μεθοδεύσεις για λύσεις «πακέτο» μετά τις εκλογές και στις δύο χώρες, το ζήτημα έχει τεθεί εκτός προεκλογικής ατζέντας. Είναι βολικότερες οι αναφορές σε θέματα τύπου Καϊλή ή Γεωργούλη, και ένας διαξιφισμός ανάμεσα στα κόμματα για το ποιος είναι ο καλύτερος διαχειριστής της «πολυκατοικίας». Μόνο που το «οίκημα» αυτό, τόσο σε ό,τι αφορά τίτλους ιδιοκτησίας (και κυριαρχίας) όσο και σε ό,τι αφορά όρους διαχείρισης, βρίσκεται υπό διεθνή εποπτεία, όπως καθόρισαν οι μνημονιακές συμβάσεις – κι ας ομνύουν η Ν.Δ., ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ ότι έχουμε περάσει σε άλλη εποχή, κι ότι όλα είναι ανθηρά, φτάνει να ξαναπάρουν εντολή διαχείρισης και διεκπεραίωσης. Φυσικά εντός των πλαισίων που ορίζει το νέο καθεστώς ημιαποικίας…

Προχώρημα των διευθετήσεων

Όλοι γνωρίζουν καλά ότι ο αμερικανικός παράγοντας έχει καταστήσει σαφές –και η επίσκεψη Μπλίνκεν το διαμήνυσε εμφατικά– πως η «διευθέτηση» των ελληνοτουρκικών σχέσεων περνά μέσα από:

α) την κατοχύρωση όλων των ντε φάκτο βημάτων που έχει ήδη πραγματοποιήσει η Τουρκία (από τα κατεχόμενα στην Κύπρο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το casus belli για τα 12 μίλια, μέχρι την κατοχύρωση στην Ε.Ε. του «εμπορικού» σήματος «Turkaegean»), και

β) την προώθηση νέων διεκδικήσεων που αφορούν την κυριαρχία σε ελληνικά νησιά, το μοίρασμα του Αιγαίου στη μέση, την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, τη «συνεκμετάλλευση» των ενεργειακών πόρων, την αναγνώριση τουρκικής μειονότητας σε Δωδεκάνησα, τη δημιουργία ειδικού καθεστώτος στην Θράκη κ.ο.κ.

Τα ρεπορτάζ των ΜΜΕ κάνουν λόγο για «έρωτα» και περίοδο «μέλιτος» ανάμεσα στις δύο χώρες, για μορατόριουμ τουλάχιστον μέχρι το Σεπτέμβριο, ενώ οι αρμόδιοι με λιτές δηλώσεις αναφέρονται αραιά και πού στο ζήτημα με αρκετή ασάφεια (ή μάλλον με καθαρότητα όσον αφορά τις προσθέσεις και την ουσιαστική αποδοχή ότι πάμε για πιο συνολικές διευθετήσεις). Αν συνυπολογίσει κανείς και τα ταξίδια του ΥΠΕΞ και την ένταση των επαφών και συνομιλιών, όλα δείχνουν ότι το σκηνικό στήνεται πυρετωδώς.

Βέβαια η Τουρκία δεν έχει υποχωρήσει ούτε ίντσα από τις επεκτατικές της βλέψεις για ηγεμονικό ρόλο στην Αν. Μεσόγειο, και νοιώθει τα χαϊδέματα των Ευρωπαίων (κυρίως Γερμανών και Άγγλων, που ακολουθούν προκλητική φιλοτουρκική πολιτική) και των ΗΠΑ, που κάνουν τα πάντα ώστε η Τουρκία να κρατηθεί στο ΝΑΤΟϊκό μαντρί και να μην εξοκείλει προς το Ευρασιατικό μπλοκ. Οι ΗΠΑ επείγονται να κυριαρχήσουν στον ενεργειακό τομέα στην περιοχή, εντείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και προωθούν σχεδιασμούς που κατοχυρώνουν τις στρατηγικές τους επιδιώξεις. Ευρωπαίοι και Αμερικανοί παράγοντες θεωρούν την Ελλάδα και το πολιτικό της σύστημα του χεριού τους, οπότε ρίχνουν το βάρος τους στον εξευμενισμό της άλλης πλευράς. Τώρα είναι η ώρα του φλερτ, του έρωτα, της καλής γειτονίας, της «συνεκμετάλλευσης», του διαλόγου, των συμφωνιών, των λύσεων-πακέτο…

Αφωνία των κομμάτων

Τα βασικά κόμματα στην Ελλάδα είναι ήδη ενημερωμένα για τις διεργασίες, και γι’ αυτό διάφορες δηλώσεις γίνονται ώστε να λειανθεί το έδαφος για αποδοχή σημαντικών ελληνικών παραχωρήσεων στη νέα μοιρασιά που προωθείται στην περιοχή. Η αφωνία αφορά τη συνεννόηση ανάμεσα στα κόμματα για να μην θιγεί το ζήτημα κατά την προεκλογική αντιπαράθεση, καθώς όλοι γνωρίζουν πως μετά τις εκλογές θα δρομολογηθούν εξελίξεις που θα αφορούν τη «συνεκμετάλλευση» και ευρύτερες συμφωνίες παραχωρήσεων υπέρ της Τουρκίας. Αυτές θα παρουσιαστούν ως μεγάλη επιτυχία, ως πρότυπο καλής γειτονίας και εγγύηση ηρεμίας για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ θα ζητηθεί, όπως υπονοείται, η διαμεσολάβηση και η εγγύηση «τρίτων μερών». Επίσης πρέπει να τονιστεί ότι η πλήρης ευθυγράμμιση με τις απαιτήσεις ΗΠΑ-ΝΑΤΟ μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, μια ευθυγράμμιση άνευ όρων και ορίων, οδήγησε στο να χαθούν κι άλλο βαθμοί αυτονομίας, ή και πρωτοβουλίες που μπορούσε και έπρεπε να αναλάβει και να προωθήσει η ελληνική εξωτερική πολιτική – αν βέβαια είχε σαν γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα και την υπόσταση της χώρας… Όμως ακόμα και γύρω από αυτό το ζήτημα προεκλογικά υπάρχει σιωπή.

Κάτι ακόμη: όπως αναφέρει άρθρο της Καθημερινής («Μορατόριουμ επισκέψεων και δηλώσεων μέχρι τις κάλπες», 19/4/2023), για πρώτη φορά έπειτα από αρκετά χρόνια, την περίοδο του Πάσχα δεν έγιναν επισκέψεις πολιτικών στελεχών σε ακριτικά νησιά με σκοπό τη συνάντηση και φωτογράφιση με αξιωματικούς και στρατιώτες. Το ίδιο άρθρο σημειώνει πως τον Μάρτιο και τον Απρίλιο ακυρώθηκαν δύο ασκήσεις του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, ενώ και οι Τούρκοι προχώρησαν στη ματαίωση ναυτικών γυμνασίων. Εξάλλου η Αθήνα ανέστειλε για τη θερινή περίοδο (μέχρι, δηλαδή, τα μέσα Σεπτεμβρίου) τη χρήση των τριών νόμιμων πεδίων βολής που διαθέτει στο Αιγαίο. Επιπλέον, αποφάσισε να κλείσει το στρατόπεδο πολιτικών προσφύγων στο Λαύριο, ενδίδοντας στο σχετικό πάγιο αίτημα της Άγκυρας, που θεωρεί ότι εκεί εκπαιδεύονται «Κούρδοι τρομοκράτες». Έρωτας είναι αυτός, όχι αστεία…

«Πρέσπες του Αιγαίου» και Χάγη

Ας δούμε ορισμένες πρόσφατες δηλώσεις που προαναγγέλλουν το πλαίσιο που ήδη έχουν αποδεχθεί η ελληνική κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα:

• Ο Κ. Μητσοτάκης στις 13/4 δήλωσε στα Παραπολιτικά: «Στο Δικαστήριο της Χάγης με την Τουρκία θα πάμε μόνο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο». Δηλαδή ανέτρεψε την πάγια ελληνική θέση ότι η μόνη διαφορά μας με την Τουρκία αφορά τον καθορισμό της νησιωτικής υφαλοκρηπίδας, και τίποτε άλλο.

• Ο κ. Δένδιας διαβεβαίωσε ότι «αμέσως μετά τις εκλογές και στις δύο χώρες, θα μας δώσει ο Θεός την ευκαιρία να μπορέσουμε από την αρχή να δούμε ό,τι μας χωρίζει και να αναδείξουμε αυτό που είναι πολύ πιο σημαντικό, αυτό που μπορεί να μας ενώσει», για να καταλήξει με το εκπληκτικό «είναι κρίμα να μην επιτρέψουμε στις κυβερνήσεις που θα προέλθουν από τις εκλογές να ξεκινήσουν από το εξαιρετικό σημείο που βρισκόμαστε τώρα»!

• Ο Νίκος Αλιβιζάτος, σε άρθρο του στην Καθημερινή («Τι κυβέρνηση προσδοκούμε;», 2/4/2023) το πήγε ακόμη πιο μακριά: «Το μεσοδιάστημα που θα μεσολαβήσει έως την πιθανή επάνοδο στην πεπατημένη των μονοκομματικών κυβερνήσεων, μήπως προσφέρεται για να ληφθούν από την κυβέρνηση συνασπισμού που θα σχηματιστεί μετά τις 2 Ιουλίου κάποιες αποφάσεις που κανένα από τα δύο μεγάλα κόμματα δεν μπορεί, υπό τις σημερινές τουλάχιστον συνθήκες, να πάρει από μόνο του; […] Μήπως είναι ιδανική περίοδος για έναν φιλόδοξο επανακαθορισμό των ελληνοτουρκικών σχέσεων, για μια “Συμφωνία του Αιγαίου” στον δρόμο που χάραξαν Ελευθέριος Βενιζέλος και Κεμάλ Ατατούρκ το 1930;»! Ο ίδιος μάλιστα εύχεται «η νέα κυβέρνηση να μην είναι απλώς συμμαχική, αλλά όσο το δυνατόν “οικουμενικότερη”», και καταλήγει με το ερώτημα: «Θα τολμήσουν άραγε τα τρία τουλάχιστον μεγάλα κόμματα να κάνουν το αποφασιστικό βήμα;»…

• Πρόσφατες δηλώσεις του Ν. Φίλη (υποτίθεται υπερασπιστή της αριστερής φυσιογνωμίας του ΣΥΡΙΖΑ) για το θέμα: «Ακούω, διαβάζω για τον κ. Δένδια, πως δημιουργείται μια δυνατότητα απομάκρυνσης από την ένταση με τους Τούρκους, και αυτό είναι θετικό στοιχείο. […] Πιστεύω πως πρέπει να χαραχτεί μια καινούρια πολιτική, που την έχει προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ, στο πρότυπο της Συμφωνίας των Πρεσπών, πολιτική αλληλεγγύης, συνεννόησης ανάμεσα στις χώρες της περιοχής, με τις ιδιομορφίες που έχει η Τουρκία. Μια συνεννόηση που θα καταλήξει στο Δικαστήριο της Χάγης». Τα σχόλια περιττεύουν.

• Η Ντόρα Μπακογιάννη, που έχει διατελέσει υπουργός Εξωτερικών και γνωρίζει όλους τους σχεδιασμούς, δηλώνει ότι πρέπει να υπάρξει διάλογος με την Τουρκία στη βάση του διεθνούς δικαίου, αλλά προσθέτει: «Πρέπει να παρουσιάσουμε όμως στον κόσμο όλη την εικόνα. Να ξέρει ότι η Τουρκία έχει ακρογιαλιές πολλών χιλιομέτρων, και έχει και δικαίωμα στο Αιγαίο»…

Το «μασάζ» καλά κρατεί, παρόλο που βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο. Η Πόπη Τσαπανίδου, εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ, στα τέλη Ιανουαρίου είχε δηλώσει: «Εδώ δεν μιλάμε να συγκρίνουμε δύο κόμματα, γιατί δεν έχουμε καμία διαφορά μεταξύ μας, κυρίως σε τέτοια σοβαρά ζητήματα, όπως τα θέματα δημοκρατίας». Για να συμπληρώσει η Ντόρα Μπακογιάννη: «Και εδώ πρέπει να πω ότι μπορεί να λένε ό,τι λένε στον ΣΥΡΙΖΑ(…), επί της ουσίας όμως, όταν κάνεις κουβέντα μαζί τους, επί των στρατηγικών επιλογών της χώρας δεν υπάρχουν διαφορές». Ο δε Ευάγγελος Αποστολάκης, πρώην υπουργός Άμυνας, όταν ρωτήθηκε αν βλέπει κυβέρνηση συνεργασίας Ν.Δ.-ΣΥΡΙΖΑ, απάντησε: «Αν το καλό του τόπου λέει ότι αυτό πρέπει να γίνει, και οι πολιτικοί αρχηγοί το αποφασίσουν και το συμφωνήσουν, γιατί να μην γίνει; Δεν υπάρχει τίποτα που δεν γίνεται. Θεωρώ ότι τα πάντα είναι πιθανά». Τέλος, πρόσφατα ο κ. Αντώναρος, υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και πρώην κυβερνητικός εκπρόσωπος επί Ν.Δ., δηλώνει ότι το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει πολύ με το πρόγραμμα που είχε ο Καραμανλής όταν κυβερνούσε, κι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει πάψει να είναι αριστερό κόμμα, είναι κάτι άλλο.

Θα μοιραστούν την ευθύνη της μειοδοσίας

Με άλλα λόγια, τα τρία συστημικά κόμματα μοιάζουν «σαν έτοιμα από καιρό», σαν καλά ενημερωμένα για το τι ζητιέται, και δείχνουν μέγιστη προθυμία να ανταποκριθούν. Οι Πρέσπες του Αιγαίου και η προσφυγή στη Χάγη, με δυσμενέστατους όρους για τη χώρα μας, είναι στην ημερήσια διάταξη *. Με οποιοδήποτε σχήμα κυβέρνησης προκύψει από τις εκλογές (σε έναν ή δύο γύρους), ακόμα και αν προκύψει μια κυβέρνηση «ειδικού σκοπού» έστω βραχύβιας διάρκειας, θα «μοιραστούν» την ευθύνη της μειοδοσίας.

Ας μην έχουμε την παραμικρή αμφιβολία: με τις «Πρέσπες του Αιγαίου» κι ό,τι αυτές σηματοδοτούν, ανοίγεται μια νέα περίοδος ανάλογη με την περιπέτεια του Κυπριακού εδώ και 63 χρόνια (από τη στιγμή της ανακήρυξης της ανεξαρτησίας, έστω κολοβής, το 1963 μέχρι τις μέρες μας). Πολλαπλά επεισόδια, σχέδια διαμελισμού και διχοτόμησης, ΝΑΤΟποίησης του νησιού, κατοχή του βόρειου τμήματος από την Τουρκία, σχέδια Ανάν και παραλλαγές τους, και τόσα άλλες ανοικτές πληγές. Κάτι ανάλογο θα ανοίξει στην ευρύτερη περιοχή με τον γεωπολιτικό αναδασμό που είναι σε εξέλιξη και την επιχείρηση «Πρέσπες του Αιγαίου». Ο τουρκικός επεκτατισμός και οι Μεγάλες Δυνάμεις μαγειρεύουν «λύσεις» και συμφωνίες οι οποίες έρχονται σε ευθεία αντίθεση με κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, και ίσως οδηγήσουν σε μεγάλες περιπέτειες για την ίδια της την υπόσταση.

Γιατί λοιπόν η εκκωφαντική σιωπή για το ζήτημα αυτό κατά την προεκλογική περίοδο; Δεν είναι ένα σημάδι συνενοχής και αποδοχής των μεθοδεύσεων, της ευθυγράμμισης για την επίτευξη ενός «αξιοπρεπούς συμβιβασμού» υποτέλειας και παραχωρήσεων; Και ενώ βοά η μεθόδευση και ο χρόνος προώθησης τέτοιων συμφωνιών, γιατί το ζήτημα απουσιάζει από τις προτεραιότητες όλων των κομμάτων; Προσοχή: όχι μόνο των συστημικών, αλλά και όσων συναπαρτίζουν το υπάρχον πολιτικό σύστημα και έχουν μια κοινοβουλευτική παρουσία…

Οι θέσεις ΣΥΡΙΖΑ, ΜέΡΑ25 και ΚΚΕ

• Το βασικό σύνθημα του ΣΥΡΙΖΑ «Μητσοτάκης ή Αλλαγή» δεν φωτίζει διόλου επί του συγκεκριμένου ζητήματος. Η «αλλαγή» (αν προκύψει), δηλαδή ένα κυβερνητικό σχήμα ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ συν την ανοχή ή στήριξη του ΜέΡΑ25, τι θα κάνει στο ζήτημα αυτό; Πόσο διαφορετική στάση θα τηρήσει; Ακόμα και το σχήμα «Πρέσπες του Αιγαίου» φέρει το στίγμα της ανεπίτρεπτης συμφωνίας που ψήφισε ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος πανηγυρίζει ακόμα για την αναγνώριση «μακεδονικής» εθνότητας και γλώσσας! Ακόμα χειρότερα: σήμερα κι αυτή η απαράδεκτη συμφωνία παραβιάζεται κατάφωρα, αλλά κανείς δεν λέει κουβέντα. Πόσο μάλλον ο ΣΥΡΙΖΑ, που έβαλε τις βάσεις για την επέκταση των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην Αλεξανδρούπολη, στη Σούδα και την Λάρισα, απέλασε Ρώσους διπλωμάτες, και στηρίζει όλη την ευρωατλαντική αντιρωσική πολιτική…

• Το ΜέΡΑ25, ενώ αρέσκεται να ονοματίζει τους εγχώριους ολιγάρχες, δεν λέει κουβέντα για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών (λες και δεν είναι αξίωση της Τουρκίας και όρος του ΝΑΤΟ). Μιλά γενικόλογα για μια διεθνή διάσκεψη των χωρών της Μεσογείου και προβάλλει έναν κούφιο διεθνισμό με το τρίπτυχο «όχι εξορύξεις, όχι εξοπλισμοί, όχι θητεία – επαγγελματικός στρατός».

• Ούτε το ΚΚΕ ανεβάζει το θέμα, που λείπει εντυπωσιακά από όλο το προεκλογικό υλικό του. Προτιμά να εκτιμά πως βασικό ρόλο έχει ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις δύο άρχουσες τάξεις, Ελλάδας και Τουρκίας, υπό τον μανδύα του ΝΑΤΟ. Στην προκήρυξη με τίτλο «Δυνατό ΚΚΕ, για να είναι δυνατός ο λαός» κατηγορεί τα τρία συστημικά κόμματα ότι είναι δεσμευμένα σε 7 άξονες:

1. Στα συμφέροντα των funds και των τραπεζών.
2. Στα πολεμικά ιμπεριαλιστικά σχέδια της Ε.Ε., του ΝΑΤΟ, των ΗΠΑ στον ανταγωνισμό τους με τη Ρωσία.
3. Στους στόχους των επιχειρηματικών ομίλων για νέα και μεγάλα κέρδη σε βάρος των εργαζομένων.
4.Στους αντιασφαλιστικούς νόμους που έχουν ψηφίσει.
5. Στην πολιτική της Ε.Ε. για «απελευθέρωση» της ενέργειας και τη δήθεν «πράσινη» ανάπτυξη.
6. Στους στόχους του Ταμείου Ανάκαμψης της Ε.Ε.
7. Στον στόχο του κεφαλαίου, που είναι να πληρώσει πάλι ο λαός τα σπασμένα.

Αναφέραμε αναλυτικά τα σημεία για να δείξουμε πόσο λείπει η όποια αναφορά σε ένα κεντρικό ζήτημα για το οποίο μεριμνούν τόσο πολύ οι ιμπεριαλιστές και η επεκτατική Τουρκία, τώρα, εδώ, και με έμφαση. Απλή παράλειψη σε μια κεντρική προκήρυξη, ή συγκεκριμένη πολιτική άλλων προτεραιοτήτων και συστηματικής υποβάθμισης του θέματος;**

*** 

Η σημασία και η έμφαση σε αυτό το ζήτημα δεν είναι «εθνικισμός». Αποτελεί πατριωτικό (και αντιιμπεριαλιστικό) καθήκον, εντάσσεται σε μια στρατηγική διεξόδου της χώρας, απόκτησης βαθμών κυριαρχίας, άρνησης της αποικιοποίησής της, του διαμελισμού και της συρρίκνωσής της, άρνησης της μετατροπής της σε ένα «κόμβο», σε έναν «χώρο», σε ένα «πεδίο βολής», σε ένα ορμητήριο. Αποτελεί έναν όρο για να σταθεί και η κοινωνία όρθια.

Η παρασιώπηση αυτού του κομβικού και πολύ σοβαρού ζητήματος (που είναι κεντρική επιδίωξη και πολιτική των ελίτ και των πατρώνων τους) είναι λόγος για να σκεφθεί κανείς σοβαρά αν πρέπει να ενισχύσει κόμματα και ψηφοδέλτια που το παραβλέπουν κραυγαλέα, που δεν λένε κουβέντα, που το χαρίζουν σε άλλες δυνάμεις – ενώ μιλάνε πολύ για «αλλαγή», «ρήξη», «ανυπακοή», «μόνοι τους κι όλοι μας», «μόνο ο λαός σώζει τον λαό», «ύστερα θα λογαριαστούμε»… χωρίς να αντιλαμβάνονται πόσο είναι αναγκαίο ένα κίνημα που να συνδέει τα εθνικά με τα κοινωνικά ζητήματα, ένα πολιτικό κίνημα διεξόδου και υπόστασης της χώρας μας, η οποία οδηγείται για άλεσμα σε μυλόπετρες διεθνών γεωπολιτικών και επεκτατικών βλέψεων. Δεν πρόκειται για ένα «λαθάκι». Αφορά τη συνολική υπόσταση της χώρας και της κοινωνίας!

* Για το θέμα των «Πρεσπών του Αιγαίου», βλ. στο You Tube τη διαφωτιστική συνομιλία του Ρούντι Ρινάλντι με τον δημοσιογράφο Άρη Λαμπρόπουλο με θέμα «Ιφιγένεια το Αιγαίο;» στα πλαίσια της εκπομπής «Στην αιχμή του δόρατος»

** Για μια πιο λεπτομερειακή κριτική στις θέσεις της αριστεράς για τον τουρκικό επεκτατισμό, βλ. το άρθρο «Ο τουρκικός επεκτατισμός και η ελληνική ποικίλη αριστερά» (σε δύο συνέχειες: φύλλα 597 και 598).

Πηγή 

Τα Εθνικά Θέματα και η Κρισιμότητα τους με προβολή στις Εκλογές της 21ης Μαίου ( Εκπομπή Αντιθέσεις του Γιώργου Σαχίνη)

 - Τι δεν μας λέει το Πολιτικό Σύστημα για τα μετεκλογικά του σχέδια στην Εξωτερική Πολιτική και τις σχέσεις με την Τουρκία. Στις "Αντιθέσεις" , το προεκλογικό κλίμα , που στη συντριπτική του πλειοψηφία οδηγεί στις κάλπες της 21ης Μαίου χωρίς καμία συζήτηση για τα μεγάλα εθνικά θέματα και τις τεκτονικές γεωπολιτικές αλλαγές και την θέση της Ελλάδας στρατηγικά, σε αυτές τις ανακατατάξεις . 

 

 

 

- Τι συμβαίνει σε όλο το πλέγμα των Ελληνοτουρκικών σχέσεων, το Κυπριακό, την Ανατολική Μεσόγειο , η στάση της Τουρκίας και οι ενδείξεις και οι απτές συμπεριφορές του ελληνικού πολιτικού συστήματος, ο ρόλος των μεγάλων παικτών ισχύος και το πώς οι ΗΠΑ ερμηνεύουν την κατάσταση στην περιοχή και τι επιδιώκουν; 

 - " Πακέτο" ή "βήμα- βήμα" στα Ελληνoτουρκικά ; 

 - Οι εκλογές της 14ης Μαίου στη Τουρκία, οι προβλέψεις και τι σηματοδοτούν οι εξελίξεις κατόπιν για την Ελλάδα , την Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή και τις διεθνείς τοποθετήσεις συμμαχιών 

 - Οι εξελίξεις στο Σουδάν, οι εμπλεκόμενοι και η ελληνική διπλωματική και όχι μόνο παρουσία για τους εγκλωβισμένους έλληνες ομογενείς , η υπόθεση εξαγωγής του predator από την Ελλάδα και οι άγνωστες τυχόν παρενέργειες της υπόθεσης 

 - Υπάρχει μορατόριουμ "παρουσίας" για τα νησιά μας, τις πτήσεις και τις ασκήσεις , σε ποια βάση και με ποιους όρους ; 

- Η Χάγη και τι κρύβετε πίσω από την φράση "οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο"; 

- O ΙΜΟ και οι άγνωστες προεκτάσεις του "TurkAegean" 

- Τι σηματοδοτεί η αντιπαράθεση Δύσης - με Κίνα , Ρωσία , Ιράν, οι δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η επαναπροσέγγιση των Αραβικών κρατών, η ακήρυχτη σύγκρουση στην Αφρικανική Ήπειρο , οι εξελίξεις στη Σινική Θάλασσα και ο ρόλος των BRICS στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι 

- Στο στούντιο των "Αντιθέσεων" ο Πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής Στην εκπομπή καταθέτουν με παρεμβάσεις την οπτική τους οι : 

- Μαίρη Μπόση Καθηγήτρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Ειδικεύεται σε θέματα διεθνούς πολιτικής βίας και διεθνούς ασφάλειας. 

 -Παναγιώτης Παύλος Ερευνητής -Επιστημονικός Συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και Αρθρογράφος/ Αναλυτής των Ελληνοτουρκικών θεμάτων 

- Θέμης Τζήμας Νομικός , διδάκτορας δημοσίου δικαίου και πολιτικής επιστήμης του ΑΠΘ και μεταδιδακτορικός ερευνητής 

 - και ο Δημήτρης Σταθακόπουλος Νομικός - Δρας Παντείου Πανεπιστημίου ( Οθωμανική Κοινωνία –ιστορία και πολιτισμός ) Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών ( ΕΤΕΜ ) του Παν.Πειραιά (ΠΑ.ΠΕΙ)

ΕΔΩ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΚΠΟΜΠΗ 

Φάκελος Εθνικές Εκλογές 21ης Μαίου 2023 ( Ανανεώνεται)

 

 Εκλογές 2023: Εκλογικές συνεργασίες (?) και πολιτική καρτελοποίηση 

Έρευνα του Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή “Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων: Ιδεολογίες, Αξίες, Τοποθετήσεις”. 

Ινστιτούτο Πουλαντζάς Εκλογικές Τάσεις #13 - Απρίλιος 2023 

Τα Εθνικά Θέματα και η Κρισιμότητα τους με προβολή στις Εκλογές της 21ης Μαίου ( Εκπομπή Αντιθέσεις του Γιώργου Σαχίνη)  

Εκλογές και «Πρέσπες του Αιγαίου» ,Ρούντι Ρινάλντι 

Απαγορεύσεις κομμάτων : Το συνταγματικό πρόβλημα των εκλογών  

Περί των ορίων της αριστεράς και των εκλογών , Θέμης Τζήμας 

Συνέντευξη Ξενοφώντα Κοντιάδη: «Κίνδυνος στο μέλλον να αποκλείονται κόμματα με γνώμονα την ιδεολογία τους» 

Εκλογές 2023: Το «ναρκοπέδιο» των 9 μονοεδρικών περιφερειών για ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ  

Γιάννης Μαυρής, Ποιος φοβάται την «αντισυστημική» ψήφο; 

Διονύσης Τσιριγώτης, Οι εκλογές ως παράθυρο ευκαιρίας για την ανασύνταξη του ελληνικού κράτους 

--------------------ΜΕΤΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ --------------------------------------------------- 

Αποτελέσματα Εθνικών Εκλογών 21/5/23

Παναγιώτης Σωτήρης, Εκλογές 2023: Τα όρια της δυσαρέσκειας, η συντηρητική στροφή και η απουσία εναλλακτικής 

 Χρύσανθος Τάσσης, Αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος

Βασίλης Ασημακόπουλος, 15 αρχικά σημεία και μια ραδιοφωνική συνέντευξη 

Γιώργος Σαχίνης,24/5/23 "Αντιθέσεις" Με Αρη Ραβανό και Μανώλη Κοττάκη 

Εφ.Συν., Πώς ψήφισαν οι λαϊκές γειτονιές της Αττικής 

Θέμης Τζήμας, Η περίπτωση του ΚΙΝΑΛ 

Νέο τοπίο, δυσκολότερες συνθήκες, βαθύτερες ανάγκες.Editorial ΔτΑ 

 

------------------ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 23---------------------------------------------------

«Δεν ξέρεις πόσο το χάρηκα που πάτωσε ο Τσίπρας!» του Δ.Κωνσταντακόπουλου 

 

Έρευνα | Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων: Ιδεολογίες, Αξίες, Τοποθετήσεις

 Έρευνα του Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή “Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων: Ιδεολογίες, Αξίες, Τοποθετήσεις”. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την aboutpeople με διαδικτυακές και τηλεφωνικές συνεντεύξεις σε πανελλαδικό δείγμα 4.182 ατόμων άνω των 17 ετών, το διάστημα από τις 17 έως τις 27 Μαρτίου 2023.

 

 

Βασικά Συμπεράσματα Έρευνας: Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων, των Π.Ιωαννίδη - Γ.Μοσχονά 

Ανάλυση Έρευνας: Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων, των Π.Ιωαννίδη - Γ.Μοσχονά 

Η έρευνα “Η Ακτινογραφία των Ψηφοφόρων: Ιδεολογίες, Αξίες, Τοποθετήσεις” ΕΔΩ σε pdf. 

Εκλογές 2023: Εκλογικές συνεργασίες (?) και πολιτική καρτελοποίηση

 Του Χρύσανθου Τάσση *

 

( Πλ. Αριστοτέλους Θεσσαλονίκης, 2 Απρ 23, "Υπερασπίσου το Νερό" -Συναυλία)

    Η ανακοίνωση του πρωθυπουργού ότι προσδιορίζει τις εκλογές στις 21 Μαΐου έδωσε τέλος σε μια διαδικασία εκλογολογίας η οποία ωστόσο είχε ξεκινήσει τον τελευταίο χρόνο με διαρροές από την ίδια την κυβερνητική πλειοψηφία. Η αντίληψη της άμεσης συσχέτισης των εκλογών με τις δημοσκοπήσεις αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης τάσης των (κυβερνητικών) κομμάτων τα οποία διαμορφώνουν την εκλογική και πολιτική τους στρατηγική με βάση τα βραχυπρόθεσμα ευρήματα των δημοσκοπήσεων και όχι μεσομακροπρόθεσμα κοινωνικά αιτήματα σε συνεργασία με συγκεκριμένες κοινωνικές δυνάμεις. 

    Οι συγκεκριμένες επιλογές ωστόσο, είναι ευάλωτες σε μια διαδικασία ενός «τυχαίου» γεγονότος. Έτσι, παρά το γεγονός ότι η κυβερνητική ευφορία για την πολιτική και εκλογική κυριαρχία της ΝΔ προωθούσε το σενάριο ότι ο πρωθυπουργός περιμένει ένα πολύ καλό νέο το οποίο θα επισφράγιζε μια πετυχημένη κυβερνητική θητεία και θα εγγυόταν την εκλογική δυναμική και την κυβερνητική αυτοδύναμη συνέχεια, το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη φαίνεται να αλλάζει τα δεδομένα.  Και αυτό γιατί σε συνδυασμό με το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής φαίνεται πως οδηγεί σε μια κρίση νομιμοποίησης του πολιτικού συστήματος που εκφράζεται με τα χαμηλά (δημοσκοπικά) ποσοστά τόσο για τη ΝΔ (26.2%) όσο και για τον ΣΥΡΙΖΑ (21,5) με βάση την τελευταία δημοσκόπηση της Metron Analysis.[2] Αυτές οι προβλέψεις φαίνεται να επιβεβαιώνουν εκείνες τις προσεγγίσεις που βλέπουν κριτικά την κυρίαρχη ανάλυση για το ελληνικό κομματικό σύστημα με την οικοδόμηση ενός νέου δικομματισμού μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος θα αντικαταστήσει τον παλαιό δικομματισμό μεταξύ ΝΔ και ΠΑΣΟΚ.  Αντίθετα, είναι προτιμότερο να μιλάμε για έναν «εύθραυστο» ή «προσωρινό» δικομματισμό, καθώς δεν υπάρχουν οι παλαιές κομματικές ταυτίσεις των πολιτών με τα πολιτικά κόμματα. Τα πολιτικά κόμματα έχουν απομακρυνθεί από την οργανωτική δομή των μαζικών κομμάτων με αποτέλεσμα να μειώνουν τις κοινωνικές τους αναφορές ενώ η υποβάθμιση της εσωκομματικής ζωής και οργάνωσης στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση της πολιτικής, στην παραγωγή του πολιτικού προσωπικού και στην πολιτική κινητοποίηση, μειώνουν τις πιθανότητες που «εγγυώνται» την πολιτική και εκλογική συνέχεια.[3]

    Η συγκεκριμένη εξέλιξη ωστόσο, δεν αποτελεί μια συγκυριακή τάση, αλλά είναι το αποτέλεσμα της πολιτικής καρτελοποίησης / κρατικοποίησης των κομμάτων, μια διαδικασία που εμφανίστηκε στο ελληνικό πολιτικό σύστημα τη δεκαετία του 1990 με βασικά χαρακτηριστικά

• την απομάκρυνση των πολιτικών κομμάτων από την κοινωνία μέσω της υποβάθμισης των μαζικών οργανώσεων σε τοπικό και συνδικαλιστικό επίπεδο
• τη σύγκλιση των βασικών κυβερνητικών κομμάτων στη νεοφιλελεύθερη ατζέντα με αποτέλεσμα ο εκλογικός ανταγωνισμός να μην είναι το αποτέλεσμα ευρύτερων ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, αλλά ουσιαστικά απλή διαχείριση της εξουσίας
• την υιοθέτηση τεχνοκρατικού τύπου επιχειρημάτων και τεχνοκρατικού πολιτικού προσωπικού
• την έμφαση στα ιδιωτικά ΜΜΕ τα οποία αντικαθιστούν τον παράγοντα πολιτικό κόμμα στη διαμόρφωση της πολιτικής ατζέντας και την παραγωγή του πολιτικού προσωπικού
• την έμφαση των πολιτικών κομμάτων στην πολιτική επικοινωνία, στην πολιτική διαφήμιση και στις δημοσκοπήσεις.

    Η συγκεκριμένη τάση, η οποία ακολουθεί την κυρίαρχη τάση στα κομματικά συστήματα της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης από τη δεκαετία του 1980 παγιώνεται και εκδηλώνεται με βασικά χαρακτηριστικά τη μείωση του αριθμού των οργανωμένων μελών στα κόμματα, τη μείωση της συνδικαλιστικής πυκνότητας στα εργατικά συνδικάτα και την αύξηση της αποχής στις εκλογές.[4]

    Στην Ελληνική περίπτωση η πολιτική καρτελοποίηση έφτασε στα όριά της με την οικονομική κρίση το 2010 και εκφράστηκε στον «εκλογικό σεισμό» στις διπλές εκλογές του 2012[5] με την εκλογική κατάρρευση του κυρίαρχου κόμματος της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας του ΠΑΣΟΚ,[6] και την ανάδυση του ΣΥΡΙΖΑ ως ένα κόμμα δημοκρατικής εναλλακτικής στην κρίση που διεκδίκησε και κατάφερε να εκφράσει τα κοινωνικά στρώματα που εγκατέλειψαν το ΠΑΣΟΚ μια διαδικασία «πασοκοποίησης» όπως έχει αναλυθεί στη διεθνή βιβλιογραφία.[7]

    Από το 2011, η πολιτική και οικονομική κρίση εγκαινίασε μια περίοδο κυβερνητικών συνεργασιών (ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ, ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ και ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ) καθώς θεωρήθηκε ότι οι μονοκομματικές κυβερνήσεις ήταν υπεύθυνες για την κρίση και δεν μπορούσαν να αντέξουν το βάρος των περιοριστικών πολιτικών, μέχρι το 2019 που η ΝΔ κατάφερε να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, με μεγάλη στήριξη από ένα κομμάτι του (εκσυγχρονιστικού) ΠΑΣΟΚ και να εκφράσει πολιτικά τα κοινωνικά στρώματα τα οποία είχαν εκφραστεί υπέρ του ΝΑΙ στο Δημοψήφισμα στα δραματικά γεγονότα το 2015. 

    Το κομματικό σύστημα της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας χαρακτηρίστηκε από την κυριαρχία της λογικής των μονοκομματικών κυβερνήσεων και τα εκλογικά συστήματα εξυπηρετούσαν την πλειοψηφική λογική. Εξαίρεση αποτελούν οι περίοδοι 1989-1990 και 2011-2019 ως αποτέλεσμα της κρίσης νομιμοποίησης ή και κρίσης εκπροσώπησης, όπου το κομματικό σύστημα στράφηκε στην απλή αναλογική ή και στις κυβερνήσεις συνεργασίας.

    Η συγκυρία των εκλογών του 2023 φαίνεται πως συμπίπτει με μια νέα τάση αμφισβήτησης / μειωμένης νομιμοποίησης στο ελληνικό κομματικό σύστημα. Και αυτό γιατί η ΝΔ φαίνεται να υπολείπεται των προσδοκιών της κοινωνίας σε βασικές πτυχές της πολιτικής της όπως για παράδειγμα σε θέματα ακρίβειας, ενεργειακής πολιτικής, υποχώρησης του κράτους δικαίου με αφορμή τις παρακολουθήσεις και την διολίσθηση του κόμματος στην ακροδεξιά ατζέντα του «νόμου και τάξης». Το αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο, δεν φαίνεται να μπορεί να δώσει εκλογική δυναμική όπως το 2019, σε συνδυασμό με τις ανεπάρκειες του «επιτελικού κράτους», τις διαχειριστικές αστοχίες αλλά και την απομάκρυνση της ΝΔ από την κοινωνική της βάση ως αποτέλεσμα της συγκεντρωτικής πολιτικής γύρω από τον Κ. Μητσοτάκη.[8] Από την άλλη, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν φαίνεται να αναπτύσσει εκλογική δυναμική και να αποτελεί ουσιαστική κυβερνητική εναλλακτική, καθώς από το καλοκαίρι του 2015 έχει υιοθετήσει την πολιτική των μνημονίων, με αποτέλεσμα στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 ενώ κέρδισε εκλογικά ηττήθηκε πολιτικά.[9]  Από την κυβερνητική τετραετία έχει εσωτερικεύσει τις βασικές νεοφιλελεύθερες πολιτικές (ΣΔΙΤ, ιδιωτικοποιήσεις, περιοριστική οικονομική πολιτική) και σε συνδυασμό με τις διαχειριστικές ανεπάρκειες (λάθος στρατηγική για τα ΜΜΕ, Συμφωνία των Πρεσπών με παράλληλη απαγόρευση διαδηλώσεων) και η υιοθέτηση στην οργανωτική του δομή εκείνων των οργανωτικών χαρακτηριστικών του ΠΑΣΟΚ του Γ. Παπανδρέου με την άμεση εκλογή του Α. Τσίπρα αλλά και της ΚΕ και με τον περιορισμό του κόμματος, έχουν ως συνέπεια τη μειωμένη πολιτική και εκλογική του δυναμική. Ωστόσο, δεν είναι σίγουρο ότι η αναμφισβήτητη κρίση νομιμοποίησης θα εκφραστεί και σε κρίση εκπροσώπησης, καθώς δεν φαίνεται ότι θα υπάρξει άμεση αναδιάταξη των πολιτικών δυνάμεων. Έτσι, το βασικό επίδικο των εκλογών είναι οι στρατηγικές των κομμάτων για τις κυβερνήσεις συνεργασίας. 

    Στο πλαίσιο αυτό, η ΝΔ απορρίπτει την κυβερνητική συνεργασία, καθώς θεωρεί πως μόνο μια αυτοδύναμη κυβέρνηση μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της χώρας. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο Κ. Μητσοτάκης «…στη χώρα μας οι σταθερές κυβερνήσεις που απολαμβάνουν κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας αποτελούμενες από ένα κόμμα αλλά όχι μόνο από ένα χρώμα, το τονίζω αυτό, είναι οι πιο κατάλληλες οι πιο δοκιμασμένες και αυτές που μπορούν τελικά να εξασφαλίσουν ότι η χώρα θα κινηθεί πολύ γρήγορα στον δρόμο τον οποίο έχουμε χαράξει».[10] Έτσι, παρά το γεγονός ότι η απλή αναλογική είναι το κατεξοχήν εκλογικό σύστημα το οποίο προωθεί τις κυβερνητικές συνεργασίες, εντούτοις ο Κ. Μητσοτάκης θεωρεί πως μόνο πολλαπλές εκλογές μπορούν να δώσουν αυτοδυναμία ή ακόμα ένα (αδιευκρίνιστο) μετεκλογικό άνοιγμα με βάση το «χρώμα» και όχι το κόμμα. Επίσης, χαρακτήρισε «πολιτική τερατογένεση» την «κυβέρνηση των ηττημένων» στην προοπτική της κυβερνητικής συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ – ΠΑΣΟΚ – ΜΕΡΑ25.[11]  Από την άλλη, ο Α. Τσίπρας υπεραμύνεται της κυβερνητικής συνεργασίας και προτάσσει «μια προοδευτική κυβέρνηση συνεργασίας με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ με προϋπόθεση να είναι πρώτο κόμμα- για ηθικούς και αριθμητικούς λόγους- θα είναι κυβέρνηση 4ετίας που θα δώσει σταθερότητα». [12]  Επίσης, ο Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν ξεκαθαρίζει με ποιες πολιτικές δυνάμεις και με ποια πολιτική ατζέντα θα κυβερνήσει.

Κρίση εκπροσώπησης

    Και οι αντιλήψεις για «πολιτική τερατογένεση» του Κ. Μητσοτάκη και η αναφορά σε «ηθικούς» λόγους του Α. Τσίπρα είναι αντίθετες ως προς το πνεύμα της απλής αναλογικής στην οποία δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι, καθώς η απλή αναλογική αναφέρεται στη δημοκρατική έκφραση των πολιτών, σε αντίθεση με τα πλειοψηφικά συστήματα τα οποία δίνουν έμφαση στο σχηματισμό της κυβέρνησης από το πρώτο κόμμα. Από την άλλη ο Ν. Ανδρουλάκης δήλωσε πως ενώ «όποιος πάει τη χώρα σε ακυβερνησία, σε δεύτερες εκλογές, δεν θα έχει το ΠΑΣΟΚ στο πλευρό του»,[13] ωστόσο δεν ξεκαθαρίζει με ποιο κόμμα (ΝΔ ή ΣΥΡΙΖΑ) θα συνεργαστεί, και με ποια προγραμματική συμφωνία (άξονες, πρόσωπο και πολιτικές).

    Συμπερασματικά, παρά το γεγονός ότι και με βάση το εκλογικό νόμο (απλή αναλογική) που προάγει τις συνεργασίες αλλά και με τις πολιτικές συγκλίσεις μερίδων της κοινωνίας που εκφράζεται πολιτικά από διαφορετικά κόμματα,[14] φαίνεται πως είμαστε μακριά από μια πολιτική κουλτούρα (κυβερνητικών) συνεργασιών. Αντίθετα, εμφανίζεται ότι είναι το «αναγκαίο κακό» λόγω του εκλογικού νόμου, παράγοντας αποσταθεροποίησης του κομματικού συστήματος, το οποίο εμποδίζει τα κόμματα να εφαρμόσουν το πρόγραμμά τους.  Ωστόσο, αυτό το οποίο αγνοείται είναι ότι οι κυβερνήσεις συνεργασίας φαίνεται πως λειτούργησαν σταθεροποιητικά στις κρισιακές περιπτώσεις που εφαρμόστηκαν στο ελληνικό κομματικό σύστημα. Αυτό καταδεικνύει πως το βασικό πρόβλημα των πολιτικών κομμάτων δεν είναι το εκλογικό σύστημα, αλλά ουσιαστικά η κρίση εκπροσώπησης με βασικό χαρακτηριστικό την απομάκρυνσή τους από την κοινωνία και την προσήλωσή τους στην ικανοποίηση των κρατικών αναγκαιοτήτων, μια πορεία κρατικοποίησης, η οποία σε συνδυασμό με την έμφαση της πολιτικής τους σε απλή διαχείριση χωρίς εναλλακτικά σχέδια και πολιτικές, περιορίζει τελικά την ίδια την πολιτική και ουσιαστικά συρρικνώνει τη δημοκρατία.

*Ο Χρύσανθος Δ. Τάσσης είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

[2] «Δημοσκόπηση Metron Analysis για το Mega: Στις 4,7 μονάδες η διαφορά ΝΔ – ΣΥΡΙΖΑ», To Βήμα, 30.03.2023, https://www.tovima.gr/2023/03/30/politics/dimoskopisi-metron-analysis-gia-to-mega-stis-47-monades-i-diafora-nd-syriza/ (πρόσβαση 02.04.2023).

[3] Βλ. χαρακτηριστικά Σπουρδαλάκης, Μ., & Τάσσης, Χ., (2022), «Από τον εκλογικό σεισμό στην εύθραυστη (;) κανονικότητα. Συνέχειες και ασυνέχειες στο ελληνικό κομματικό σύστημα», στο Β Αρανίτου, Β Γεωργιάδου, Μ. Τσατσάνης (επιμ}, Η εκλογική συμπεριφορά των Ελλήνων ανάμεσα στα Μνημόνια και την Πανδημία, Αθήνα: Gutenberg, σ.21-58.

[4] Katz, R., & Mair, P., (1995), “Changing Models of Party Organization and Party Democracy: The Emergence of the Cartel Party”, Party Politics, vol.1, σ.5-28..

[5] Βούλγαρης, Γ., & Νικολακόπουλος Η., (επιμ.) (2014), 2012: Ο διπλός εκλογικός σεισμός, Αθήνα: Θεμέλιο.

[6] Για μια συνολική ανάλυση της πορείας του ΠΑΣΟΚ στην Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία βλ. Ασημακόπουλος Β., & Τάσσης, Χ., (επιμ.), (2018), ΠΑΣΟΚ 1974-2018: Πολιτική Οργάνωση – Ιδεολογικές Μετατοπίσεις – Κυβερνητικές Πολιτικές, Αθήνα: Gutenberg.

[7] Doran, J., (2015), “5 Things to Know about Pasokification” https://novaramedia.com/2015/01/28/5-things-you-need-to-know-about-pasokification/, (πρόσβαση 03.04.2023).

[8] Σπουρδαλάκης, Μ., & Τάσσης, Χ., (2022), «Από τον εκλογικό σεισμό στην εύθραυστη (;) κανονικότητα. Συνέχειες και ασυνέχειες στο ελληνικό κομματικό σύστημα», στο Αρανίτου, Β., Γεωργιάδου, Β., & Τσατσάνης Μ., (επιμ.), Η εκλογική συμπεριφορά των Ελλήνων: Ανάμεσα στα μνημόνια και την πανδημία, Αθήνα: Gutenberg, σ.45-45.

[9] Ελευθερίου, Κ., & Τάσσης, Χ., (2015), «Η «πασοκοποίηση» του ΣΥΡΙΖΑ, προάγγελος για αλλαγή πολιτικού παραδείγματος (;)», ΕΦΣΥΝ, 27.08.2015,  https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/38353_h-pasokopoiisi-toy-syriza-proaggelos-gia-allagi-politikoy-paradeigmatos (πρόσβαση 02.04.2023).

[10] «Κ. Μητσοτάκης: Οι σταθερές κυβερνήσεις από ένα κόμμα αλλά όχι μόνο από ένα χρώμα είναι οι πιο κατάλληλες για τη χώρα μας», ERTNEWS, 27.03.2023, https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/k-mitsotakis-oi-statheres-kyverniseis-apo-ena-komma-alla-oxi-mono-apo-ena-xroma-einai-oi-pio-katalliles-gia-ti-xora-mas/ (πρόσβαση 02.04.2023).

[11] «Μητσοτάκης από Γλυφάδα: Πολιτική τερατογένεση η κυβέρνηση ηττημένων», Iediseis.gr, 29.03.2023, https://www.ieidiseis.gr/politiki/191319/mitsotakis-apo-glyfada-politiki-teratogennesi-i-kyvernisi-ittimenon (πρόσβαση 02.04.2023).

[12] «Αλ. Τσίπρας: Νίκη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στην απλή αναλογική θα φέρει προοδευτική κυβέρνηση την επόμενη μέρα», Left.gr, 27.03.2023, https://left.gr/news/i-proodeytiki-atzenta-tis-epomenis-dekaetias-deite-tin-topothetisi-toy-al-tsipra-sto-synedrio (πρόσβαση 02.04.2023).

[13] «Ανδρουλάκης: Όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί είναι υποψήφιοι πρωθυπουργοί», Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28.03.2023, https://www.kathimerini.gr/politics/562343905/androylakis-oloi-oi-politikoi-archigoi-einai-ypopsifioi-prothypoyrgoi/ (πρόσβαση 03.04.2023).

[14] Χαρακτηριστική είναι η σύγκλιση των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ και του ΜΕΡΑ 25 στα πολιτικά ζητήματα, βλ. Ελευθερίου, Κ., (2022), «Ποια ριζοσπαστική Αριστερά; Συγκρίνοντας τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ με τους ψηφοφόρους του ΚΚΕ και του ΜΕΡΑ25 στις εκλογές του 2019», στο Αρανίτου, Β., Γεωργιάδου, Β., & Τσατσάνης Μ., (επιμ.), Η εκλογική συμπεριφορά των Ελλήνων: Ανάμεσα στα μνημόνια και την πανδημία, Αθήνα: Gutenberg, σ.279-286

Πηγή