Ο Καποδίστριας ως εθνικός ήρωας: οι αντιφάσεις της μνήμης και της ιστορίας.

 Της Χριστίνας Κουλούρη *

 

"Δολοφονία του Ι. Καποδίστρια" , Χαράλαμπος Παχής, Λάδι σε καμβά, 1872, Μουσείο Καποδίστρια, Κέρκυρα

Στο κείμενο της Χριστίνας Κουλούρη ["Ο Καποδίστριας ως εθνικός ήρωας: οι αντιφάσεις της μνήμης και της ιστορίας" στο Γ. Γεωργής (επιμ.), Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας: Κριτικές προσεγγίσεις και επιβεβαιώσεις, Αθήνα, Καστανιώτης, 2015, σ.88-107] διερευνάται η διαδικασία συγκρότησης ηρωικών προτύπων από την εθνική μνήμη και ιστορία, ως μια διαδικασία που δεν είναι ομαλή και ομόψυχη, αλλά που αποτυπώνει εσωτερικούς διχασμούς στη διαχρονία και στη συγχρονία. Ο Καποδίστριας μελετάται ως παραδειγματική περίπτωση εθνικού ήρωα, οριακά και εθνικού μάρτυρα. Με ελεύθερη πρόσβαση στο προφίλ της κ. Κουλούρη στο academia.edu :

Christina Koulouri,Ο Καποδίστριας ως εθνικός ήρωας: οι αντιφάσεις της μνήμης και της ιστορίας, academia.edu 

 

*  Η Χριστίνα Κουλούρη είναι Ελληνίδα Ιστορικός ,Καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Αποφοίτησε από την Ελληνογαλλική Σχολή Ουρσουλινών. Σπούδασε στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών με υποτροφίες του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) και του Ιδρύματος Γεωργίου και Άννας Σακελλαρίου. Ακολούθησε μεταπτυχιακές και διδακτορικές της σπουδές στο Παρίσι με υποτροφία του Σαριπολείου Κληροδοτήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, λαμβάνοντας δύο μεταπτυχιακούς τίτλους στην ιστορία, έναν από το Πανεπιστήμιο Paris I -Pantheon - Sorbonne και έναν από την Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales στο Παρίσι. Εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο Paris I -Pantheon ? Sorbonne. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια Κρήτης (1990-1993), Θράκης (1993-2003), Πελοποννήσου (2003-2010), στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (2018-2020) και σε πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού (University of Reading, UK, University of Bologna, Universite Paris1-Pantheon-Sorbonne, Πανεπιστήμιο του Τόκυο, Πανεπιστήμιο του Regensburg). Τον Ιούνιο 2005 εκδόθηκαν στα αγγλικά, με επιμέλειά της, τέσσερις τόμοι βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για τη διδασκαλία της ιστορίας σε όλες τις βαλκανικές χώρες. Το έργο αυτό έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, σερβικά, αλβανικά, κροατικά, βοσνιακά, τουρκικά και ιαπωνικά. Υπήρξε επιστημονική υπεύθυνη για την ταξινόμηση, ηλεκτρονική καταγραφή και ψηφιοποίηση του Ιστορικού και του Φωτογραφικού Αρχείου της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής. Έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα στα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά σχετικά με τη διδασκαλία της ιστορίας, τα σχολικά εγχειρίδια, τη συγκρότηση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας και ιστορικής μνήμης και την ιστορία του αθλητισμού και των Ολυμπιακών Αγώνων. Της έχουν απονεμηθεί τα βραβεία Νίκου Σβορώνου «για εξαιρετική επίδοση στην έρευνα της νεοελληνικής ιστοριογραφίας» (1994), ‘Δελφοί’ της Διεθνούς Ολυμπιακής Ακαδημίας (2012) και Dimitrios Vikelas της ISOH (International Society of Olympic Historians), το Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας εις μνήμην Βασίλη Ξανθόπουλου-Στέφανου Πνευματικού του ΙΤΕ (2025).

Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας και οι Μαυρομιχαλαίοι, Μνήμων, Τόμος 4, 1974

 Του Χρήστου Λούκου *

 

 "Δολοφονία του Ι. Καποδίστρια" , Χαράλαμπος Παχής, Λάδι σε καμβά, 1872, Μουσείο Καποδίστρια, Κέρκυρα Πηγή  

 

 ΛΟΥΚΟΣ Χ. Κ. (2013). Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΙΩ. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΑΙΟΙ. Μνήμων, 4, 1–110

 

 

 * Ο Χρήστος Λούκος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αναγορεύτηκε διδάκτορας του ίδιου Πανεπιστημίου (1984), εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρον Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών (1974–1992) και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (1982–1985). Από το 1992 υπηρέτησε ως Αναπληρωτής και αργότερα ως Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπου δίδαξε την Επανάσταση του 1821, την καποδιστριακή περίοδο, κοινωνικά προβλήματα των νεοελληνικών πόλεων, διάφορα θέματα ιστορίας του ελληνικού κράτους, ιστορία της ελληνικής τυπογραφίας, καθώς και εισαγωγή στην ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Ανάλογα είναι και τα σχετικά του δημοσιεύματα. Από το 1994 διευθύνει το πρόγραμμα «Η πόλη στους Νεότερους Χρόνους» στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. Είναι ιδρυτικό και ενεργό μέλος της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού, η οποία, μεταξύ άλλων, εκδίδει το ιστορικό περιοδικό Μνήμων. Είχε τη γενική εποπτεία της ταξινόμησης του Δημοτικού Αρχείου της Ερμούπολης, καθώς και άλλων δημοτικών και κοινοτικών αρχείων. Από το 2012 είναι Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Βιβλία, Επιμέλειες, Συμμετοχές σε συλλογικούς τόμους 

 

 

 

Δεκεμβριανά 1944

 

Τα τραγικά γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944 αποτύπωσε σε φίλμ ο  Dmitri Kessel (1902-1995) αμερικανό-ουκρανός πολεμικός ανταποκριτής του περιοδικού Life.

Δείτε εδώ να φωτογραφίζουν τον ίδιο ....

 

( Πηγή φωτογραφίας άγνωστη, αναπαραγωγή από Facebook Mika Agrafiotou, 4-12-25 )

ενώ φωτογραφίζει ..... 

 

 

 Για τα γεγονότα υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία , θα σταθούμε μόνο στο τι έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις δεκαετίες αργότερα στο editorial του τρίτου τεύχους (Ιούλιος 1985) του περιοδικού "Το Τέταρτο" , στο οποίο υπήρξε διευθυντής για έντεκα τεύχη.

«Τα παιδιά της γαλαρίας» είναι μια φημισμένη ταινία του Καρνέ. Τα δικά μας παιδιά της γαλαρίας είναι κάπως διαφορετικά (…). Τα όνειρα σε τούτα τα παιδιά υπήρξαν κυρίαρχα, σημαντικά και διαψευσμένα.

Στον καιρό της Κατοχής τα μετέπειτα παιδιά της γαλαρίας ζούσαν απάνω στη σκηνή και παίζανε το ρόλο τους, τον όποιο ρόλο τους, έστω και τον πιο μικρό, με αυταπάρνηση, με το αίμα τους, με τη ζωή τους, χωρίς καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, χωρίς προοπτική ανταλλάγματος. Μ’ ένα μονάχα στόχο, την επαλήθευση ενός επίμονου ονείρου. Και ήταν το όνειρο για μια ελεύθερη ζωή σχηματισμένη μακριά από απάνθρωπους νόμους, από ανάλγητους κρατικούς μηχανισμούς, από εξορίες και φυλακές και εκτελέσεις. Τίποτα δεν έγινε αλήθεια. 

Μετά τον πόλεμο κυβέρνησαν τον τόπο ξανά φθαρμένοι άνθρωποι, ανίκανοι να συλλάβουν έστω και στο ελάχιστο απ’ ότι γεννιόνταν κείνο τον καιρό κι αναρριγούσε ολόκληρο τον κόσμο. 

Εάν μας λέγαν τότε μερικά από τα ονόματα που κυβερνήσανε κατόπιν ότι θα ξανάβγαιναν στην πολιτική σκηνή να διαφεντέψουνε τη χώρα μας, θα γελούσαμε δίχως τελειωμό με την καρδιά μας. Γιατί πιστέψαμε βαθιά μέσα μας πως όλα αυτά τα ονόματα ήσαν φαντάσματα του παρελθόντος, απόντα στα δύσκολα χρόνια που περνούσαμε, για πάντα απόντα από τον τόπο.

Κι όμως συνέβη αυτό. Ξανάρθανε τα φαντάσματα κι αρχίσαν να πλαστογραφούν γι’ άλλη μια φορά την ελληνική ιστορία. Και τα παιδιά που πολεμήσανε κι ονειρευτήκανε, γίναν παιδιά της γαλαρίας, όσα δεν διώχτηκαν και δεν εξαφανίστηκαν στις φυλακές και στα ξερά νησιά του Αιγαίου. (….)

Τα παιδιά της γαλαρίας δεν ήσαν φαύλα, δεν ήσαν χίτες, δεν ήσαν ανώμαλοι με τον φασισμό στο ’να πλευρό τους. Δεν συμβιβάστηκαν με τους νικητές Γερμανούς, δεν υπήρξαν «πατριώτες» με το περιεχόμενο του χωροφύλακα και του μπράβου. Είχαν τη σκέψη όργανο, τα μάτια υγρά κι ακούραστα να βλέπουνε τον κόσμο και την ψυχή παρθενική και απροσάρμοστη στη μεταπολεμική ελληνική αθλιότητα. Τα Δεκεμβριανά δεν ήταν αντίδραση κομμουνιστών (…).

Ήταν η αγανάκτηση των παιδιών της γαλαρίας που βλέπαν τους συντρόφους τους και τα όνειρά τους στα φέρετρα, από σφαίρες που ρίξαν δοσίλογοι και φασίστες, φορώντας γαλάζιους μανδύες εθνικοφροσύνης. Και όλα αυτά τα ελληνικά αποβράσματα με την επίσημη υποστήριξη του νεαρού τότε κράτους, είχανε ένα εχθρό: την ψυχή των παιδιών της γαλαρίας.

Εκατομμύρια ελληνικά παιδιά που πιστέψαν στην απελευθέρωση, αλλά βρέθηκαν ευθύς αμέσως απέναντι στον ίδιο χωροφύλακα, στο ίδιο δικαστή, στα ίδια ανάλγητα αρμόδια πρόσωπα που αντιμετώπιζαν πριν λίγο κιόλας χρόνο, όταν ακόμη υπήρχαν Γερμανοί. Και θέλησαν, πριν αποκλειστούν στη γαλαρία τους, να διαμαρτυρηθούν κραυγάζοντας για τελευταία φορά. Κι ύστερα να σωπάσουν – σαράντα χρόνια τώρα (σαράντα χρόνια τα περιέχω μέσα μου και τα δουλεύω για να τα πω κάποια φορά)…”

Πηγή : "Ημεροδρόμος" , 4-12-2020